Program rehabilitacji po skręceniu stawu – etapy i ćwiczenia

Program rehabilitacji po skręceniu stawu stanowi kluczowy element procesu gojenia, który znacząco wpływa na końcowy rezultat leczenia. Bez odpowiedniej rehabilitacji, skręcony staw może nie wygoić się całkowicie i pacjent może ponownie go skręcić¹. Każdy uraz więzadła wymaga rehabilitacji, w przeciwnym razie może dojść do przewlekłego bólu, luźności i artrozy w stawie¹.

Rehabilitacja funkcjonalna rozpoczyna się w dniu urazu i trwa aż do osiągnięcia bezbolesnego chodu i aktywności². Program składa się z czterech głównych komponentów: rehabilitacji zakresu ruchu, progresywnych ćwiczeń wzmacniających mięśnie, treningu proprioceptywnego oraz treningu specyficznego dla danej aktywności².

Faza pierwsza – przywracanie zakresu ruchu

Pierwsza faza rehabilitacji koncentruje się na przywracaniu normalnego zakresu ruchu w kontuzjowanym stawie. Zakres ruchu musi zostać odzyskany przed rozpoczęciem rehabilitacji funkcjonalnej². Niezależnie od zdolności do obciążania, rozciąganie ścięgna Achillesa powinno być wprowadzone w ciągu 48-72 godzin po urazie kostki z powodu tendencji tkanek do kurczenia się po urazie².

W tej fazie pacjent powinien wykonywać łagodne ćwiczenia ruchu w zakresie tolerancji bólu. Badania wykazały, że ludzie szybciej wracają do normalnej aktywności, gdy leczenie kładzie nacisk na przywracanie funkcji stawu – często z pomocą szyn, ortez, taśmowania lub elastycznych bandaży – a nie na unieruchomienie³.

Fizjoterapeuta może zalecić ortezowanie, taśmowanie lub bandażowanie urazu na kilka tygodni⁴. Te metody wsparcia pomagają chronić kontuzjowany obszar i umożliwiają większy udział w normalnych codziennych czynnościach podczas gojenia urazu⁵.

Faza druga – wzmacnianie mięśni

Gdy zostanie osiągnięty zakres ruchu, a obrzęk i ból są kontrolowane, pacjent jest gotowy do przejścia do fazy wzmacniania rehabilitacji. Wzmacnianie osłabionych mięśni jest niezbędne do szybkiego powrotu do zdrowia i ważne w zapobieganiu ponownym urazom².

Ćwiczenia powinny koncentrować się na kondycjonowaniu mięśni strzałkowych, ponieważ niewystarczająca siła w tej grupie mięśniowej była związana z niestabilnością kostki i nawracającymi urazami². Fizjoterapeuci mogą przeprowadzić pacjenta przez ćwiczenia wzmacniające przy użyciu ręcznika lub taśmy elastycznej⁶.

Podczas tej fazy rehabilitacji ćwiczenia mogą obejmować programy ćwiczeń mające na celu poprawę mobilności stawu oraz ćwiczenia wzmacniające mięśnie otaczające staw⁷. Istnieją mocne dowody z badań, że rozpoczęcie tego typu programu ćwiczeń w pierwszym tygodniu po skręceniu kostki poprawia funkcję kostki i wczesny powrót do aktywności obciążających, takich jak chodzenie⁷.

Faza trzecia – trening proprioceptywny i równowagi

Gdy pacjent osiąga pełne obciążanie bez bólu, rozpoczyna się trening proprioceptywny dla odzyskania równowagi i kontroli posturalnej. Różne urządzenia zostały specjalnie zaprojektowane do tej fazy rehabilitacji². Użycie tych urządzeń w połączeniu z serią progresywnych ćwiczeń może skutecznie przywrócić pacjentów do wysokiego poziomu funkcjonalnego².

Program rehabilitacji w tym etapie koncentruje się na ćwiczeniach zakresu ruchu, wzmacnianiu izometrycznym i równowadze⁸. Pacjenci będą pracować nad przywracaniem normalnego zakresu ruchu, siły i stabilności kontuzjowanego stawu⁸.

Faza czwarta – powrót do aktywności specyficznych

Ostatnia faza rehabilitacji obejmuje stopniowy powrót do aktywności specyficznych dla danego sportu lub zawodu. Gdy chodzenie na określony dystans nie jest już ograniczone bólem, pacjent może przejść do programu 50% chodzenia i 50% joggingu. Gdy można to robić bez bólu, jogging ostatecznie przechodzi w bieganie do przodu, do tyłu i według wzorców².

Trzecia faza obejmuje stopniowy powrót do aktywności w linii prostej i wykonywanie ćwiczeń podtrzymujących, a następnie do bardziej wymagających sportów takich jak tenis, koszykówka czy piłka nożna¹. Ważne jest ukończenie programu rehabilitacji, ponieważ zmniejsza to prawdopodobieństwo ponownego skrzywienia tej samej kostki¹.

Indywidualizacja programu rehabilitacji

Program rehabilitacji musi być dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta, uwzględniając wiek, poziom aktywności, ciężkość urazu oraz cele funkcjonalne. Fizjoterapeuta może pomóc w maksymalizacji stabilności i siły kontuzjowanego stawu lub kończyny⁹. Leczenie może obejmować ćwiczenia pod kierunkiem lekarza lub innego specjalisty zdrowia, aby promować gojenie, siłę i elastyczność⁵.

Ważne jest, aby pacjent przestrzegał ograniczeń aktywności i programów rehabilitacji rozciągania i wzmacniania, aby zapobiec ponownemu urazowi¹⁰. Jeśli objawy nie poprawiają się w ciągu dwóch do czterech tygodni, może być konieczne skonsultowanie się z fizjoterapeutą lub innym specjalistą³.

Monitorowanie postępów i modyfikacje

Regularne monitorowanie postępów w rehabilitacji jest kluczowe dla sukcesu programu. Fizjoterapeuta powinien regularnie oceniać zakres ruchu, siłę, równowagę i funkcję stawu. W zależności od postępów, program może wymagać modyfikacji lub intensyfikacji¹¹.

Pacjent powinien być oceniany pod kątem redukcji bólu, poprawy zakresu ruchu i siły oraz zapobiegania powikłaniom¹¹. Celem leczenia jest zmniejszenie bólu, poprawa mobilności i siły oraz zapobieganie powikłaniom, takim jak infekcja czy uszkodzenie skóry¹¹.