Leczenie skręcenia stawu – metody, rehabilitacja i powrót do zdrowia

Skręcenie stawu to jeden z najczęstszych urazów układu ruchu, który może dotknąć każdego z nas. Właściwe leczenie tego typu urazu jest kluczowe dla pełnego powrotu do zdrowia i zapobiegania długotrwałym powikłaniom. Większość skręceń można skutecznie leczyć w warunkach domowych, jednak cięższe przypadki wymagają profesjonalnej opieki medycznej¹.

Leczenie skręcenia stawu opiera się na kilku podstawowych zasadach, które mają na celu zmniejszenie bólu i obrzęku, przywrócenie funkcji stawu oraz zapobieganie ponownym urazom. Najważniejsze jest rozpoczęcie odpowiedniego postępowania jak najszybciej po urazie, ponieważ szybka interwencja może znacząco wpłynąć na proces gojenia i końcowy rezultat leczenia².

Pierwsza pomoc przy skręceniu stawu

Natychmiastne postępowanie po skręceniu stawu jest niezwykle istotne dla dalszego procesu leczenia. Podstawą pierwszej pomocy jest metoda RICE (Rest, Ice, Compression, Elevation), która od lat stanowi złoty standard w leczeniu tego typu urazów³. Metoda ta obejmuje cztery kluczowe elementy postępowania.

Odpoczynek (Rest) oznacza unikanie aktywności, która spowodowała uraz oraz ograniczenie obciążenia uszkodzonego stawu. Nie należy używać zranionej części ciała podczas gojenia. Lód (Ice) powinien być aplikowany na miejsce urazu przez 15 minut kilka razy dziennie, zawsze zawinięty w ręcznik lub cienką tkaninę, aby uniknąć bezpośredniego kontaktu ze skórą⁴.

Ucisk (Compression) realizuje się poprzez owinięcie elastycznym bandażem wokół uszkodzonego stawu, co pomaga zmniejszyć obrzęk. Należy jednak uważać, aby nie zakłócić krążenia krwi przez zbyt ciasne bandażowanie. Uniesienie (Elevation) polega na utrzymywaniu stawu powyżej poziomu serca tak często, jak to możliwe, co wykorzystuje siłę grawitacji do zmniejszenia obrzęku⁵.

Farmakoterapia w leczeniu skręcenia

Leczenie farmakologiczne odgrywa istotną rolę w terapii skręceń stawów, głównie w zakresie kontroli bólu i stanu zapalnego. Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) są najczęściej stosowanymi preparatami w tego typu urazach. Do tej grupy należą między innymi ibuprofen i naproksen, które nie tylko łagodzą ból, ale także zmniejszają obrzęk i stan zapalny¹.

Paracetamol stanowi alternatywę dla NLPZ, szczególnie u osób, które nie mogą stosować leków przeciwzapalnych z powodu chorób współistniejących lub nietolerancji. Chociaż paracetamol nie wykazuje działania przeciwzapalnego, skutecznie łagodzi ból związany ze skręceniem⁶.

Preparaty miejscowe w postaci żeli lub kremów zawierających NLPZ mogą być szczególnie przydatne, ponieważ działają bezpośrednio w miejscu urazu, minimalizując ryzyko działań niepożądanych występujących przy stosowaniu leków doustnych. Badania wykazują, że miejscowe stosowanie diklofenaku może przyspieszyć proces gojenia i poprawić funkcję stawu⁷.

Metody immobilizacji i wsparcia stawu

W zależności od stopnia ciężkości skręcenia, może być konieczne zastosowanie różnych metod immobilizacji i wsparcia uszkodzonego stawu. Orteza lub stabilizator stawowy pomaga utrzymać prawidłowe ustawienie i ogranicza ruch, co sprzyja gojeniu uszkodzonych więzadeł¹.

W przypadku skręceń kostki często stosuje się but ortopedyczny lub kule, które pozwalają na poruszanie się przy jednoczesnym odciążeniu uszkodzonego stawu. Bandaże elastyczne stanowią podstawową formę wsparcia przy lżejszych skręceniach, zapewniając kompresję i stabilizację bez całkowitego ograniczenia ruchu⁶.

Czas immobilizacji zależy od stopnia uszkodzenia i lokalizacji urazu. Zazwyczaj wynosi od kilku dni do kilku tygodni. Ważne jest, aby nie przedłużać niepotrzebnie okresu unieruchomienia, ponieważ może to prowadzić do sztywności stawu i osłabienia mięśni⁸.

Fizjoterapia i rehabilitacja

Fizjoterapia stanowi nieodłączny element leczenia skręceń stawów i powinna być rozpoczęta jak najwcześniej, gdy tylko ustąpi ostry ból i obrzęk. Głównym celem rehabilitacji jest przywrócenie pełnego zakresu ruchu, siły mięśni oraz propriocepcji, czyli czucia głębokiego stawu².

Program rehabilitacji zazwyczaj składa się z trzech faz. Pierwsza faza koncentruje się na kontroli bólu i obrzęku oraz ochronie uszkodzonych tkanek. Druga faza obejmuje przywracanie zakresu ruchu i stopniowe wzmacnianie mięśni. Trzecia faza skupia się na powrocie do pełnej aktywności oraz ćwiczeniach funkcjonalnych specyficznych dla danej aktywności sportowej czy zawodowej⁹ Zobacz więcej: Fizjoterapia w skręceniu stawu - program rehabilitacji i ćwiczenia.

Ćwiczenia proprioceptywne i równoważne są szczególnie ważne w zapobieganiu ponownym urazom. Tego typu treningi pomagają „nauczyć” mięśnie prawidłowego reagowania na zmiany w otoczeniu, takie jak nierówne powierzchnie czy niestabilne podłoże¹⁰.

Leczenie chirurgiczne

Interwencja chirurgiczna w przypadku skręceń stawów jest rzadko konieczna i zazwyczaj rozważana dopiero wtedy, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi oczekiwanych rezultatów. Operacja może być wskazana przy całkowitym rozerwaniu więzadeł, przewlekłej niestabilności stawu lub towarzyszących urazach, takich jak złamanie czy zwichnięcie¹.

Zabiegi chirurgiczne mogą obejmować rekonstrukcję uszkodzonych więzadeł z wykorzystaniem własnych tkanek pacjenta lub materiałów syntetycznych. W niektórych przypadkach stosuje się artroskopię, która jest techniką małoinwazyjną pozwalającą na naprawę uszkodzeń przy użyciu niewielkich nacięć¹⁰.

Po zabiegu chirurgicznym konieczna jest długotrwała rehabilitacja, która może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy. Program pooperacyjny obejmuje stopniowe przywracanie zakresu ruchu, wzmacnianie mięśni oraz specjalistyczne ćwiczenia funkcjonalne Zobacz więcej: Leczenie operacyjne skręcenia stawu - wskazania i metody chirurgiczne.

Powrót do aktywności

Proces powrotu do normalnej aktywności po skręceniu stawu musi być stopniowy i dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta. Zbyt szybki powrót do pełnej aktywności może prowadzić do ponownego urazu lub przewlekłych problemów ze stawem. Decyzja o powrocie do sportu lub intensywnej aktywności fizycznej powinna być podjęta wspólnie z fizjoterapeutą lub lekarzem¹¹.

Kryteria powrotu do aktywności obejmują: brak bólu podczas codziennych czynności, pełny zakres ruchu w stawie, przywrócenie siły mięśni do poziomu sprzed urazu oraz prawidłowe czucie głębokie i równowagę. Dodatkowo, pacjent powinien być w stanie wykonywać ćwiczenia specyficzne dla swojej aktywności bez dyskomfortu¹².

Zapobieganie powikłaniom i nawrotom

Właściwe leczenie skręcenia ma kluczowe znaczenie w zapobieganiu długoterminowym powikłaniom. Nieprawidłowo leczone skręcenia mogą prowadzić do przewlekłej niestabilności stawu, nawracających urazów, ograniczenia zakresu ruchu oraz przedwczesnych zmian zwyrodnieniowych. Badania wykazują, że u około 40% osób po skręceniu kostki mogą wystąpić przewlekłe dolegliwości¹².

Aby zminimalizować ryzyko powikłań, niezwykle istotne jest przestrzeganie zaleceń dotyczących rehabilitacji oraz stopniowy powrót do aktywności. Regularne wykonywanie ćwiczeń wzmacniających i stabilizujących przez kilka miesięcy po urazie może znacząco zmniejszyć ryzyko ponownych skręceń. W niektórych przypadkach zalecane jest długoterminowe stosowanie ortez stabilizujących podczas uprawiania sportu¹³.

Edukacja pacjenta odgrywa również ważną rolę w zapobieganiu nawrotom. Osoby po przebytym skręceniu powinny być świadome zwiększonego ryzyka ponownego urazu i podejmować odpowiednie środki ostrożności, takie jak noszenie odpowiedniego obuwia, unikanie ryzykownych aktywności oraz regularne wykonywanie ćwiczeń profilaktycznych.