Jak rozpoznać raka nadnerczy - objawy i symptomy

Rak nadnerczy to rzadki nowotwór złośliwy, który może wywoływać szeroką gamę objawów1. Charakterystyczne dla tej choroby jest to, że objawy mogą być bardzo zróżnicowane w zależności od tego, czy guz produkuje nadmiar hormonów, czy też powoduje dolegliwości poprzez swój rozmiar i ucisk na sąsiednie struktury2. Zrozumienie symptomów raka nadnerczy jest niezwykle istotne, ponieważ wczesne rozpoznanie może znacząco wpłynąć na rokowanie i możliwości leczenia.

Ważne: Około połowy przypadków raka nadnerczy nie wywołuje żadnych objawów we wczesnych stadiach choroby. Objawy mogą pojawiać się dopiero wtedy, gdy guz osiągnie znaczne rozmiary lub zacznie nadmiernie produkować hormony.

Objawy związane z nadprodukcją hormonów

Większość guzów nadnerczy to guzy czynne hormonalnie, które produkują nadmierne ilości różnych hormonów3. W zależności od rodzaju nadprodukowanego hormonu, pacjenci mogą doświadczać specyficznych objawów, które często są pierwszymi sygnałami ostrzegawczymi choroby.

Zespół Cushinga – nadprodukcja kortyzolu

Najczęstszą manifestacją hormonalną raka nadnerczy jest nadprodukcja kortyzolu, prowadząca do rozwoju zespołu Cushinga4. Objawy tego zespołu obejmują:

  • Charakterystyczny wzrost masy ciała, szczególnie w okolicy twarzy (“księżycowata twarz”), karku i brzucha3
  • Fioletowe lub różowe rozstępy skórne, najczęściej na brzuchu4
  • Nadmierny wzrost włosów na twarzy, klatce piersiowej i plecach u kobiet4
  • Słabość mięśniową, szczególnie w nogach4
  • Łatwe powstawanie siniaków4
  • Nadciśnienie tętnicze4
  • Podwyższony poziom cukru we krwi, często prowadzący do cukrzycy4

Dodatkowo mogą wystąpić zaburzenia nastroju, depresja oraz osłabienie kości (osteoporoza), które może prowadzić do złamań4.

Objawy związane z nadprodukcją aldosteronu

Gdy guz nadnerczy produkuje nadmiar aldosteronu, u pacjentów mogą wystąpić4:

  • Nadciśnienie tętnicze
  • Niski poziom potasu we krwi
  • Słabość ogólna
  • Skurcze mięśniowe

Zmiany związane z hormonami płciowymi

Rak nadnerczy może również wpływać na produkcję hormonów płciowych, powodując różne objawy w zależności od płci i wieku pacjenta2.

U dzieci objawy są najczęściej spowodowane nadprodukcją androgenów (hormonów męskich). Najczęstsze symptomy to nadmierny wzrost włosów na twarzy i ciele, szczególnie w okolicach łonowej i pachowej. Hormony męskie mogą również powodować powiększenie prącia u chłopców lub łechtaczki u dziewczynek2.

U dorosłych kobiet nadprodukcja androgenów może prowadzić do pojawienia się męskich cech, takich jak nadmierny wzrost włosów na twarzy, łysienie oraz pogłębienie głosu5. Z kolei u mężczyzn nadprodukcja estrogenów może powodować powiększenie piersi oraz zmniejszenie popędu płciowego6.

Uwaga: Objawy hormonalne są często mniej zauważalne u dorosłych niż u dzieci, ponieważ dorośli przeszli już przez okres dojrzewania i mają już rozwinięte cechy płciowe. U dorosłych symptomy mogą być subtelne i łatwo je przeoczyć.

Objawy związane z wielkością guza

W około połowie przypadków raka nadnerczy objawy wynikają z tego, że guz osiąga znaczne rozmiary i zaczyna uciskać na sąsiednie narządy7. Średni rozmiar guza w momencie rozpoznania wynosi około 10-13 cm8.

Główne objawy związane z wielkością guza obejmują7:

  • Ból brzucha lub pleców/okolicy lędźwiowej
  • Zwiększony obwód brzucha (rosnąca talia)
  • Wahania masy ciała (nieoczekiwane przybranie lub utrata wagi)
  • Zmniejszony apetyt, szybsze uczucie sytości niż normalnie
  • Obrzęki nóg i inne objawy związane z uciskiem guza na sąsiednie struktury

Pacjenci często zgłaszają uczucie pełności w brzuchu oraz dyskomfort podczas jedzenia4. Ból może być opisywany jako głęboki, tępy ból wynikający z ucisku guza na sąsiednie narządy lub tkanki9.

Objawy ogólne i niespecyficzne

Rak nadnerczy może również powodować szereg objawów ogólnych, które nie są specyficzne dla tej choroby1:

  • Ból brzucha
  • Ból pleców
  • Uczucie pełności w brzuchu
  • Skurcze mięśniowe
  • Ogólna słabość
  • Bóle głowy
  • Szybkie lub nieregularne bicie serca
  • Nadmierne pocenie się
  • Zawroty głowy przy wstawaniu
  • Nudności lub wymioty

Te objawy mogą być łatwo pomylone z innymi, bardziej powszechnymi schorzeniami, co często opóźnia właściwą diagnozę10.

Objawy w zaawansowanych stadiach choroby

W przypadku raka nadnerczy w stadium 4, gdy nowotwór rozprzestrzenił się na inne części ciała, mogą wystąpić dodatkowe, bardziej nasilone objawy1:

  • Nudności i wymioty
  • Wzdęcia
  • Zmęczenie
  • Gorączka
  • Splątanie
  • Utrata apetytu

Gdy rak rozprzestrzenia się na inne narządy, mogą pojawić się objawy związane z lokalizacją przerzutów. Najczęstsze miejsca przerzutów to wątroba (40-90%), płuca (40-80%) oraz kości (5-20%)8.

Kiedy należy skonsultować się z lekarzem

Wczesne rozpoznanie raka nadnerczy jest kluczowe dla skutecznego leczenia11. Należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem, jeśli wystąpią następujące objawy:

  • Niewyjaśniony, nagły wzrost masy ciała, szczególnie w okolicy twarzy i brzucha
  • Pojawienie się charakterystycznych rozstępów skórnych
  • Nadmierny wzrost włosów u kobiet
  • Trudno kontrolowane nadciśnienie tętnicze
  • Uporczywy ból brzucha lub pleców
  • Wyczuwalny guz w jamie brzusznej

Szczególną uwagę należy zwrócić na kombinację kilku objawów występujących jednocześnie. Czas ma kluczowe znaczenie w przypadku raka nadnerczy, ponieważ może być agresywny i często jest diagnozowany w późnym stadium11.

Specyfika objawów u dzieci

U dzieci rak nadnerczy często manifestuje się wcześniejszymi i bardziej wyraźnymi objawami niż u dorosłych12. W 90% przypadków u dzieci guzy są czynne hormonalnie, co sprawia, że objawy pojawiają się wcześniej.

Najczęstsze objawy u dzieci to12:

  • Przedwczesne dojrzewanie u chłopców (więcej włosów na twarzy i ciele, wczesne owłosienie łonowe i pachowe, zapach ciała, trądzik, pogłębienie głosu)
  • U dziewczynek nadmiar androgenów może powodować wzrost włosów na twarzy i ciele oraz pogłębienie głosu
  • Wczesne oznaki dojrzewania u dziewczynek przy nadprodukcji estrogenów
  • Wzrost tkanki piersiowej u chłopców przy nadmiarze estrogenów

Znaczenie wczesnej diagnostyki

Rak nadnerczy to choroba, która może być trudna do zdiagnozowania na podstawie samych objawów11. Objawy nie zawsze są unikalne i jednoznaczne, co może prowadzić do opóźnionej diagnozy. Jednak jeśli istnieje nawet niewielkie podejrzenie raka nadnerczy, konieczne jest szybkie działanie w celu wykonania niezbędnych badań krwi, moczu oraz obrazowania (zwykle tomografii komputerowej).

Rokowanie w raku nadnerczy znacząco zależy od stadium choroby w momencie rozpoznania. Pięcioletnie przeżycie dla wczesnych stadiów raka nadnerczy wynosi między 50% a 60%, natomiast gdy rak rozprzestrzeni się na inne części ciała, wskaźnik ten spada do 10-20%13.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są najczęstsze pierwsze objawy raka nadnerczy?

Najczęstsze pierwsze objawy to nagły wzrost masy ciała (szczególnie w okolicy twarzy, karku i brzucha), nadciśnienie tętnicze, nadmierny wzrost włosów u kobiet oraz ból brzucha lub pleców. U około połowy pacjentów objawy wynikają z nadprodukcji hormonów przez guz.

Czy rak nadnerczy zawsze powoduje objawy?

Nie, około 20-30% przypadków raka nadnerczy jest diagnozowanych przypadkowo podczas badań obrazowych wykonywanych z innych powodów. W niektórych przypadkach guzy mogą nie powodować żadnych objawów, szczególnie we wczesnych stadiach choroby.

Jak odróżnić objawy raka nadnerczy od innych schorzeń?

Charakterystyczne dla raka nadnerczy jest występowanie kombinacji objawów, takich jak zespół Cushinga (księżycowata twarz, rozstępy skórne, wzrost masy ciała), trudno kontrolowane nadciśnienie oraz zmiany hormonalne. Ostateczne rozpoznanie wymaga badań obrazowych i laboratoryjnych.

Czy objawy raka nadnerczy różnią się u dzieci i dorosłych?

Tak, u dzieci objawy są często bardziej wyraźne i pojawiają się wcześniej. U 90% dzieci guzy są czynne hormonalnie, powodując przedwczesne dojrzewanie, nadmierny wzrost włosów oraz inne zmiany hormonalne, które są łatwiejsze do zauważenia niż u dorosłych.

Kiedy należy pilnie skonsultować się z lekarzem?

Pilnej konsultacji wymaga wystąpienie kilku objawów jednocześnie: niewyjaśniony wzrost masy ciała, charakterystyczne rozstępy skórne, nadmierny wzrost włosów u kobiet, uporczywy ból brzucha lub pleców, oraz wyczuwalny guz w jamie brzusznej. Wczesne rozpoznanie jest kluczowe dla skutecznego leczenia.

REKLAMA