Objawy zespołu Zollingera-Ellisona – kompletny przewodnik

Zespół Zollingera-Ellisona jest rzadkim schorzeniem charakteryzującym się obecnością guzów zwanych gastrinomas, które wydzielają nadmierne ilości hormonu gastryny¹. Gastryna powoduje, że żołądek produkuje zbyt dużo kwasu, co prowadzi do charakterystycznych objawów tego zespołu². Objawy zespołu Zollingera-Ellisona są często mylone z innymi schorzeniami przewodu pokarmowego, takimi jak choroba wrzodowa żołądka czy choroba refluksowa przełyku³.

Główne objawy zespołu Zollingera-Ellisona

Objawy zespołu Zollingera-Ellisona wynikają bezpośrednio z nadmiernego wydzielania kwasu żołądkowego oraz z powstawania wrzodów trawiennych⁴. Najczęściej zgłaszanymi dolegliwościami są ból brzucha oraz przewlekła biegunka, które występują u znacznej większości pacjentów z tym zespołem⁵.

Ból brzucha jest najczęstszym objawem zespołu Zollingera-Ellisona, występującym u 70-100% pacjentów⁵. Ból jest zwykle zlokalizowany w nadbrzuszu i może mieć charakter palący, tępy lub gryzący¹⁶. Dolegliwości te przypominają te występujące w chorobie wrzodowej żołądka, ale są często bardziej nasilone i trudniejsze do opanowania standardowym leczeniem⁷.

Przewlekła biegunka to drugi najczęstszy objaw, występujący u 37-73% pacjentów z zespołem Zollingera-Ellisona⁵. Biegunka może być jedynym objawem u niektórych pacjentów²⁸. Stolce mogą mieć tłuszczowy charakter (steatorrhea) z powodu zaburzeń trawienia spowodowanych nadmiernym kwasem żołądkowym⁹¹⁰.

Objawy związane z refluksem żołądkowo-przełykowym

Nadmierne wydzielanie kwasu żołądkowego w zespole Zollingera-Ellisona prowadzi często do rozwoju choroby refluksowej przełyku (GERD)¹¹. Zgaga i refluks żołądkowy występują u około 44% pacjentów z tym zespołem⁵. Pacjenci zgłaszają uczucie pieczenia za mostkiem, szczególnie po posiłkach i w pozycji leżącej¹⁶.

Towarzyszące objawy refluksu mogą obejmować odbijanie, które wynika z nadmiernej produkcji kwasu żołądkowego¹. Niektórzy pacjenci mogą doświadczać także bólu w przełyku, szczególnie między posiłkami i w nocy⁹. W zaawansowanych przypadkach może dojść do zwężenia przełyku (stricture) na skutek przewlekłego zapalenia¹².

Objawy żołądkowo-jelitowe i systemowe

Pacjenci z zespołem Zollingera-Ellisona często zgłaszają nudności i wymioty¹⁶. Wymioty mogą czasami zawierać krew, co wskazuje na krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego spowodowane wrzodami trawiennymi¹³¹⁴.

Niewyjaśniona utrata masy ciała jest kolejnym ważnym objawem występującym u pacjentów z zespołem Zollingera-Ellisona¹⁵. Utrata wagi może wynikać z kilku czynników: przewlekłej biegunki, zaburzeń wchłaniania składników odżywczych oraz zmniejszenia apetytu¹⁶.

Objawy krwawienia z przewodu pokarmowego

Krwawienie z przewodu pokarmowego jest objawem występującym u około 25% pacjentów z zespołem Zollingera-Ellisona jako pierwsza manifestacja choroby⁷¹⁵. Krwawienie wynika z erozji wrzodów trawiennych w naczynia krwionośne¹⁶.

Pacjenci mogą zauważyć czarne, smoliste stolce (melena), które wskazują na krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego⁸¹⁷. W niektórych przypadkach może wystąpić jawna krew w stolcu⁸. Przewlekłe krwawienie może prowadzić do rozwoju niedokrwistości, objawiającej się osłabieniem, zmęczeniem oraz zawrotami głowy¹⁸¹⁹.

Charakterystyczne cechy objawów w zespole Zollingera-Ellisona

Objawy zespołu Zollingera-Ellisona mają kilka charakterystycznych cech, które mogą pomóc w odróżnieniu tego schorzenia od innych chorób przewodu pokarmowego³. Po pierwsze, objawy są zazwyczaj bardziej nasilone niż w przypadku typowej choroby wrzodowej żołądka czy refluksu żołądkowo-przełykowego⁸.

Po drugie, objawy są często oporne na standardowe leczenie. Wrzody trawienne w zespole Zollingera-Ellisona mogą się pojawiać w nietypowych lokalizacjach, takich jak druga część dwunastnicy czy jelito czcze²⁰²¹. Dodatkowo, wrzody te mogą być mnogie i nawracające pomimo odpowiedniego leczenia¹⁶.

Trzecią charakterystyczną cechą jest znikanie biegunki po zastosowaniu inhibitorów pompy protonowej (IPP), co jest typowe dla zespołu Zollingera-Ellisona i może pomóc w diagnostyce różnicowej²². Objawy mogą być także niespecyficzne i nakładać się z innymi schorzeniami przewodu pokarmowego, co często prowadzi do opóźnienia rozpoznania o średnio 5-7 lat od wystąpienia pierwszych symptomów²³²⁴.

Powikłania i objawy alarmowe

Nieleczony zespół Zollingera-Ellisona może prowadzić do poważnych powikłań, które manifestują się dodatkowymi objawami alarmowymi¹⁹. Do najpoważniejszych powikłań należą perforacja przewodu pokarmowego, masywne krwawienie oraz niedrożność²⁵.

Nagły, ostry ból brzucha który nie ustępuje może wskazywać na perforację żołądka lub dwunastnicy²²⁶. Objawy te wymagają natychmiastowej interwencji medycznej. Podobnie, uporczywe wymioty, trudności w oddychaniu oraz problemy z połykaniem mogą sygnalizować poważne powikłania²²⁶.

Masywne krwawienie może objawiać się omdleniami, znacznym osłabieniem oraz objawami wstrząsu krwotocznego¹⁹. W takich przypadkach konieczna jest natychmiastowa hospitalizacja i leczenie. Długotrwałe nieleczone schorzenie może prowadzić także do rozwoju nowotworów żołądka, szczególnie u pacjentów z zespołem mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej typu 1 (MEN-1)²⁵.