Przyczyny zaburzeń głosu – co wywołuje dysfonie

Zaburzenia głosu, znane również jako dysfonie, mogą powstać w wyniku wielu różnych czynników wpływających na prawidłowe funkcjonowanie strun głosowych i mechanizm fonacji¹. Przyczyny tych schorzeń są niezwykle zróżnicowane i często współwystępują ze sobą, tworząc złożony obraz kliniczny wymagający indywidualnego podejścia diagnostycznego².

Klasyfikacja przyczyn zaburzeń głosu

Etiologia zaburzeń głosu dzieli się na kilka głównych kategorii, które często się nakładają i wzajemnie na siebie wpływają³. Wyróżnia się przyczyny organiczne, czynnościowe i psychogenne, przy czym wiele zaburzeń głosu ma charakter wieloczynnikowy⁴. Na przykład guzki strun głosowych mogą początkowo wynikać z nieprawidłowego używania głosu (przyczyna czynnościowa), ale prowadzą do zmian strukturalnych w tkance strun głosowych (przyczyna organiczna)².

Przyczyny organiczne

Przyczyny organiczne obejmują strukturalne zmiany w obrębie strun głosowych i okolicznych tkanek³. Do tej grupy należą strukturalne nieprawidłowości strun głosowych, takie jak guzki, torbiele czy polipy, obrzęk, zwężenie głośni, nawracająca brodawczakowatość oddechowa oraz sarcopenia – zanik mięśni związany z wiekiem³. Guzki strun głosowych występują zwykle u osób intensywnie korzystających z głosu przez dłuższy czas i powstają w wyniku pogrubienia warstwy powierzchniowej strun głosowych jako naturalna odpowiedź na zwiększone obciążenie mechaniczne⁵.

Inne zmiany strukturalne mogą obejmować krwotoki w obrębie strun głosowych, które powstają gdy drobny naczynek krwionośny w strubie głosowej pęknie, powodując nagłą utratę głosu po krzyczeniu lub innych intensywnych czynnościach głosowych⁶. Ziarniniaki natomiast stanowią sposób gojenia się organizmu po procesie zapalnym lub infekcyjnym i mogą być związane z urazem po intubacji, przedłużonym kaszlem, przewlekłym refluksem lub chronicznym łagodnym urazem jak częste odchrząkiwanie⁶.

Przyczyny czynnościowe

Zaburzenia czynnościowe powstają w wyniku nieodpowiedniego lub niewystarczającego użytkowania aparatu fonacyjnego przy braku nieprawidłowości anatomicznych lub neurologicznych⁷. Najczęstszą przyczyną tego typu zaburzeń jest fonotrauma wynikająca z niewłaściwego używania, nadużywania i nadmiernego obciążenia głosu⁷. Do działań prowadzących do fonotraumy należą krzyczenie, wrzeszczenie, nadmierne odchrząkiwanie oraz mówienie ze zwiększoną głośnością⁷.

Szczególnie podatne na zaburzenia czynnościowe są osoby wykonujące zawody wymagające intensywnego korzystania z głosu, takie jak nauczyciele czy śpiewacy⁸. Przewlekłe i częste nadużywanie głosu stanowi istotny czynnik ryzyka rozwoju zmian anatomicznych w krtani, takich jak guzki czy krwiaki i ich następstwa⁷. Napięciowa dysfonia mięśniowa stanowi jeden z najczęstszych rodzajów zaburzeń głosu i występuje gdy mięśnie otaczające krtań są tak napięte podczas mówienia, że nie pozwalają na efektywne funkcjonowanie pudełka głosowego⁹.

Przyczyny psychogenne i neurologiczne

Przyczyny psychogenne zaburzeń głosu obejmują przewlekłe zaburzenia stresowe, lęk, depresję oraz reakcje konwersyjne, takie jak afonia czy dysfonia konwersyjna³. Dysfonia psychogenna i afonia najczęściej występują u pacjentów z podstawowymi problemami zdrowia psychicznego, takimi jak lęk, depresja i zaburzenia konwersyjne⁷. Stres może prowadzić do zwiększonego napięcia w gardle i strunach głosowych, co z kolei powoduje przeciążenie głosowe¹⁰.

Przyczyny neurologiczne związane są z problemami w układzie nerwowym wpływającymi na krtań⁴. Do tej grupy należą między innymi porażenie lub osłabienie strun głosowych, drżenie oraz inne stany neurologiczne¹¹. Choroby neurologiczne, takie jak choroba Parkinsona, stwardnienie rozsiane, stwardnienie zanikowe boczne, choroba Huntingtona czy udar, mogą wpływać na nerwy kontrolujące struny głosowe¹²¹³. Zobacz więcej: Choroby neurologiczne jako przyczyna zaburzeń głosu

Infekcje i stany zapalne

Infekcje górnych dróg oddechowych stanowią jedną z najczęstszych przyczyn przejściowych zaburzeń głosu¹. Wirusowe infekcje górnych dróg oddechowych są najczęstszą przyczyną problemów z pudełkiem głosowym¹⁴. Zapalenie krtani może być ostrym stanem wynikającym z infekcji górnych dróg oddechowych lub niedawnej intensywnej wibracji strun głosowych, jak również może mieć charakter przewlekły, na przykład w przypadku refluksowego zapalenia krtani⁵.

Różne czynniki mogą prowadzić do zapalenia i obrzęku strun głosowych, w tym zabiegi chirurgiczne, choroby układu oddechowego lub alergie, choroba refluksowa przełyku, niektóre leki, narażenie na określone substancje chemiczne, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu oraz nadużywanie głosu¹³. Szczególnie istotnym czynnikiem jest reflux żołądkowo-przełykowy, który może powodować podrażnienie strun głosowych przez cofający się kwas żołądkowy¹⁵. Zobacz więcej: Reflux żołądkowo-przełykowy jako przyczyna zaburzeń głosu

Czynniki hormonalne i wiekowe

Zaburzenia wpływające na hormony tarczycy, hormony płciowe żeńskie i męskie oraz hormony wzrostu mogą powodować zaburzenia głosu¹³. Zmiany hormonalne są często pomijane jako przyczyna zmian głosu, chociaż mają istotny wpływ na funkcjonowanie strun głosowych¹⁰. Niedoczynność tarczycy może prowadzić do chrypki i zmniejszenia zakresu głosu¹⁶, natomiast nadmierna lub nieadekwatna produkcja hormonu wzrostu z przysadki mózgowej może prowadzić do chrypki, wysokich lub niskich tonów głosu oraz niskiej głośności¹⁶.

Proces starzenia się naturalnie wpływa na głos poprzez utratę elastyczności strun głosowych i ich ścieńczenie, co prowadzi do osłabienia głosu lub częstszych zmian głosowych¹⁷. Starsze osoby mogą doświadczać sarcopenii – zaniku mięśni związanego z wiekiem, który również może wpływać na jakość głosu³.

Czynniki środowiskowe i stylu życia

Wiele czynników związanych ze stylem życia może przyczyniać się do rozwoju zaburzeń głosu. Palenie tytoniu i narażenie na bierne palenie podrażnia struny głosowe¹⁵, a polipy u palaczy stanowią reakcję błony śluzowej strun głosowych na przewlekłe podrażnienie przez dym tytoniowy, powodując charakterystyczny „głos palacza”¹⁸. Nadużywanie alkoholu, odwodnienie gardła oraz narażenie na określone substancje chemiczne również mogą negatywnie wpływać na funkcjonowanie strun głosowych¹¹⁹.

Niewystarczające spożycie wody może wpływać na struny głosowe i głos¹⁶. Gdy struny głosowe są odwodnione, ich powtarzający się kontakt powoduje tarcie, co prowadzi do uszkodzenia powierzchni strun głosowych¹⁶. Alergie i zapalenie zatok również mogą podrażniać gardło, zmieniając jakość głosu¹⁵.

Wieloczynnikowy charakter zaburzeń głosu

Ważnym aspektem etiologii zaburzeń głosu jest ich często wieloczynnikowy charakter². Uzupełniające się relacje między czynnikami organicznymi, czynnościowymi i psychogennymi sprawiają, że wiele zaburzeń głosu ma więcej niż jeden czynnik etiologiczny². Rozpoznanie powiązań między tymi czynnikami wraz z wywiadem pacjenta może pomóc w identyfikacji możliwych przyczyn zaburzenia głosu³.

Identyfikacja przyczyny lub przyczyn zaburzenia głosu stanowi pierwszy kluczowy krok w jego leczeniu²⁰. Dokładność w określeniu przyczyny lub przyczyn zaburzenia głosu jest niezbędna do skutecznego leczenia, ponieważ właściwe leczenie może być przeprowadzone tylko wtedy, gdy zostanie zidentyfikowana prawidłowa przyczyna zaburzenia głosu²⁰. Identyfikacja jednej przyczyny nie wyklucza możliwości, że może być kilka współdziałających przyczyn, które przyczyniają się do zaburzenia głosu u pacjenta²⁰.