Epidemiologia alergii pokarmowych – trendy globalne i czynniki ryzyka

Alergie pokarmowe stanowią jeden z najszybciej rozwijających się problemów zdrowotnych współczesnego świata, określany jako „druga fala epidemii alergicznej” po astmie¹. Obecne dowody sugerują, że alergie pokarmowe są powszechne, dotykając do 10% niemowląt w niektórych krajach, a ich częstość wzrasta w ostatnich dziesięcioleciach¹. Ten wzrost częstości występowania dotknął głównie regiony uprzemysłowione, chociaż obecnie obserwuje się również rosnące dowody na zwiększającą się częstość w szybko rozwijających się krajach, równolegle z wzrostem gospodarczym¹.

Globalne trendy występowania alergii pokarmowych

Szacowana globalna częstość występowania alergii pokarmowych wynosi około 8% wśród dzieci i 10% wśród dorosłych². W Stanach Zjednoczonych wielkoskalowe badania populacyjne wykazały częstość występowania na poziomie 7,6% wśród dzieci i 10,8% wśród dorosłych². Ponadto około 40% dotkniętych dzieci ma jednocześnie wielokrotne alergie pokarmowe².

Badanie obejmujące 38 480 dzieci (od niemowlęctwa do 18. roku życia) przeprowadzone w latach 2009-2010 wykazało, że 8% ma alergię pokarmową³. Dane z 2012 roku wskazują, że 5,6% (4,1 miliona) dzieci zgłaszało alergie pokarmowe w ciągu ostatnich 12 miesięcy³, podczas gdy 6,2% dorosłych zgłaszało występowanie alergii pokarmowej³.

Rozkład wiekowy i zmiany w czasie

Częstość występowania alergii pokarmowych wykazuje charakterystyczny rozkład wiekowy. Szczyt występowania przypada na 1. rok życia, gdzie osiąga 6-8%, następnie spada przez okres dzieciństwa, osiągając wartości 3-4% pod koniec dzieciństwa, które pozostają stabilne w kolejnych latach⁵. W Stanach Zjednoczonych raport CDC z 2021 roku wskazał, że 5,8% dzieci w skali kraju miało alergię pokarmową, przy czym odsetek dzieci z alergią pokarmową wzrastał z wiekiem: od 4,4% u dzieci w wieku 0-5 lat do 5,8% u dzieci w wieku 6-11 lat i 7,1% u dzieci w wieku 12-17 lat⁶.

Ważną kwestią przy ocenie trendów czasowych w częstości występowania alergii pokarmowych jest to, że częstość punktowa określana jest przez łączny wpływ nowych przypadków zachorowań i rozwiązywania istniejących przypadków⁷. Chociaż większość krajów odnotowała wzrost częstości występowania alergii pokarmowych w ostatnich dekadach, nie jest jasne, czy ten wzrost odnosi się do zwiększenia liczby nowo zdiagnozowanych przypadków, czy też do tendencji, że alergie pokarmowe stają się bardziej uporczywe w ostatnich dekadach⁷.

Różnice demograficzne i etniczne

Częstość występowania alergii pokarmowych była najwyższa wśród kobiet, dorosłych w wieku 18-44 lat oraz dorosłych pochodzenia afrykańskiego niehiszpańskiego⁸. Wśród dzieci płeć męska wydaje się być bardziej dotknięta, podczas gdy wśród dorosłych kobiety są częściej dotknięte⁹.

Badania wskazują, że różnice rasowe i socjoekonomiczne odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu obrazu częstości występowania alergii pokarmowych, dostępu do opieki i wyników zdrowotnych¹⁰. Według badania z 2023 roku w Stanach Zjednoczonych osoby pochodzenia latynoamerykańskiego, afrykańskiego i azjatyckiego doświadczają wyższych wskaźników alergii we wszystkich grupach wiekowych¹⁰.

Częstość poszczególnych alergii pokarmowych

Na podstawie dostępnych badań oszacowania częstości występowania alergii pokarmowych u dzieci dla powszechnych alergenów pokarmowych przedstawiają się następująco: mleko krowie – 2,5%, jaja – 1,3%, orzeszki ziemne – 0,8%, pszenica – 0,4%, soja – 0,4%¹⁰. W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że 3,5-4% populacji ogólnej wykazuje IgE-zależną alergię pokarmową lub nadwrażliwość¹¹.

Sytuacja w Ameryce Łacińskiej

Większość badań nad alergiami pokarmowymi została przeprowadzona w Europie i Stanach Zjednoczonych, a niewiele wiadomo o alergiach pokarmowych w Ameryce Łacińskiej, gdzie występuje wysoka różnorodność kulturowa, która sprawia, że nawyki żywieniowe i przygotowywanie pokarmu różnią się od krajów europejskich i Stanów Zjednoczonych¹³.

Obecnie częstość występowania alergii pokarmowych różni się znacznie między badaniami: w badaniach samoopisowych znajduje się wyższe częstości (10-15%) niż gdy stosuje się obiektywne metody, takie jak prowokacja doustna (1-3%)¹³. Głównym czynnikiem ryzyka zidentyfikowanym w latynoamerykańskich kohortach urodzeniowych była rodzinna historia atopii i wczesne odstawienie od piersi, szczególnie z mlekiem i jajem¹⁴.

Sytuacja epidemiologiczna w Polsce

Rzeczywista częstość występowania alergii pokarmowej u dzieci mieszkających w Polsce jest ogólnie uważana za niską¹⁵. W przeciwieństwie do alergii oddechowych, epidemiologia alergii pokarmowej była mało badana¹⁵. Badanie przeprowadzone wśród dzieci szkolnych mieszkających w województwie śląskim wykazało, że częstość występowania alergii pokarmowej i atopowego zapalenia skóry była znacznie wyższa w grupie dzieci w wieku 6-7 lat¹⁵.

Częstość występowania alergii pokarmowych była częściej zgłaszana wśród dzieci z astmą (9,8%), alergią na kurz (27,3%), alergią na zwierzęta domowe (26,5%), alergią na pyłki (29,5%) oraz atopowym zapaleniem skóry (45,3%)¹⁵. Te dane potwierdzają często obserwowane współwystępowanie różnych chorób alergicznych.

Współwystępowanie z innymi chorobami alergicznymi

Alergie pokarmowe często współwystępują z innymi chorobami alergicznymi. Około 37% dzieci w wieku 5 lat z umiarkowanym do ciężkiego atopowym zapaleniem skóry ma alergię pokarmową⁴. Ponadto 34-49% dzieci z alergią pokarmową ma astmę⁴, a 33-40% dzieci z alergią pokarmową ma alergiczny nieżyt nosa⁴.

W badaniu przeprowadzonym w północnym Iranie wśród dzieci z astmą stwierdzono, że alergia na curry powder, orzeszki ziemne, czosnek, jaja i pieprz była znacznie wyższa niż na inne alergeny pokarmowe¹⁶. Atopia została wykryta u niemal wszystkich uczestników (99,5%), co sugeruje, że atopia wydaje się być stanem związanym z dziećmi astmatycznymi¹⁶.