Chirurgiczne leczenie akromegalii – transsfenooidalna operacja przysadki

Chirurgiczne leczenie akromegalii stanowi metodę pierwszego wyboru dla większości pacjentów i oferuje jedyną możliwość całkowitego wyleczenia poprzez kompletne usunięcie gruczolaka¹². Operacja przez doświadczonego neurochirurga przysadki jest obecnie uważana za najlepsze początkowe leczenie i jedyną metodę osiągnięcia prawdziwego wyleczenia akromegalii².

Transsfenooidalna technika operacyjna

Transsfenooidalna operacja przysadki jest preferowaną metodą chirurgiczną dla większości przypadków akromegalii³. Procedura ta polega na dostępie do przysadki przez jamę nosową, co pozwala uniknąć zewnętrznych nacięć i minimalizuje ryzyko uszkodzenia mózgu czy nerwów wzrokowych⁴.

Współczesne techniki chirurgiczne wykorzystują endoskopowe podejście endonazalne, które zapewnia lepszą wizualizację i większą precyzję podczas zabiegu⁵. Sale operacyjne są wyposażone w technologię wizualizacji 4K oraz bardzo precyzyjne instrumenty, co znacznie poprawia wyniki operacyjne⁵.

Niektórzy chirurdzy wprowadzili innowacyjne techniki, takie jak usuwanie środkowej ściany zatoki jamistej, co znacznie poprawiło wyniki chirurgiczne u pacjentów z akromegalią⁶. W ostatnich 30 kolejnych przypadkach wskaźniki remisji poprawiły się do ponad 90% po wprowadzeniu tej techniki⁶.

Wskaźniki skuteczności chirurgii

Skuteczność chirurgicznego leczenia akromegalii zależy przede wszystkim od wielkości guza. Długoterminowe wyleczenie akromegalii po operacji występuje u około 80-85% pacjentów z mniejszymi guzami (mikrogruczolakami) i u około 50-60% pacjentów z większymi guzami (makrogruczolakami)⁷.

Ogólnie około 70-80% pacjentów z akromegalią osiąga remisję po operacji, a wynikające z tego znormalizowane poziomy GH i IGF-1 prowadzą do ustąpienia wielu problemów związanych z chorobą, takich jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, zespół cieśni nadgarstka, chrapanie i bezdechy senne⁸.

W niektórych ośrodkach z dużym doświadczeniem wskaźniki sukcesu są jeszcze wyższe – ponad 90% pacjentów ma prawidłowe poziomy GH i IGF-1 po operacji⁹. Sukces operacji definiuje się jako normalizację poziomów IGF-1 w okresie 3-6 miesięcy po zabiegu⁶.

Wskazania do operacji

Transsfenooidalna operacja przysadki jest wskazana jako leczenie pierwszego rzutu u pacjentów z mikrogruczolakami śródsiodłowymi, nieinwazyjnymi makrogruczolakami lub u pacjentów, u których guz powoduje objawy uciskowe¹⁰. Chirurgia pozostaje metodą wyboru w leczeniu akromegalii u większości pacjentów¹¹.

Operacja jest szczególnie wskazana w przypadkach dużych guzów wpływających na ważne obszary, zwłaszcza gdy uciskają na nerwy szkodzące wzrokowi¹². Chirurgiczne usunięcie masy guza natychmiast zmniejsza ucisk na otaczające struktury mózgu i zapobiega przyszłej utracie wzroku¹³.

Nowsze techniki chirurgiczne, takie jak rozszerzone endoskopowe podejście endonazalne, pozwalają chirurgom wyleczyć guzy przysadki wcześniej uważane za nieresekcyjne (niemożliwe do usunięcia chirurgicznego)⁷.

Przebieg pooperacyjny i wyniki

Po operacji lekarz będzie mierzył poziomy hormonów i wykonywał obrazowanie obszaru, z którego usunięto guz¹². Objawy mogą zacząć się poprawiać już po kilku dniach od zabiegu¹².

Po usunięciu guza przez chirurga, nierównowaga hormonów IGF i GH powraca do normy, co może potrwać kilka miesięcy¹⁴. Wiele objawów akromegalii ulega poprawie, pacjenci mogą w końcu lepiej spać i zaprzestać przyjmowania leków na cukrzycę i nadciśnienie tętnicze. Zwykle trwa to tygodnie lub miesiące¹⁴.

Jeśli chirurg może całkowicie usunąć guz, pacjent może nie potrzebować żadnych innych zabiegów¹⁵. Jednak w niektórych przypadkach może być konieczne leczenie farmakologiczne lub radioterapia jako uzupełnienie chirurgii.

Przypadki niepełnego usunięcia guza

Czasami chirurdzy nie mogą usunąć całego guza. Kiedy tak się dzieje, poziom hormonu wzrostu może nadal być zbyt wysoki po operacji¹⁶. W takich przypadkach może być potrzebna kolejna operacja, leki lub radioterapia¹⁶.

Jeśli guz wtargnął poza siodło (przestrzeń, w której znajduje się normalna przysadka), istnieje mniejsza szansa na chirurgiczne wyleczenie⁷. W takim przypadku lekarz może zalecić inne opcje leczenia, takie jak leki lub radioterapię.

Szansa na remisję po operacji zależy od wielkości i lokalizacji guza¹³. Pacjenci z pozostałym guzem po operacji mogą być leczeni lekami i/lub radioterapią¹³.

Przeciwwskazania i ograniczenia

Chociaż chirurgia jest preferowaną metodą leczenia, nie wszyscy pacjenci są odpowiednimi kandydatami do zabiegu. Leczenie farmakologiczne może być rozważane jako terapia pierwszego rzutu u pacjentów, którzy mają znaczne ryzyko chirurgiczne, u tych z niską szansą na wyleczenie z powodu rozszerzenia guza poza siodło (bez ucisku na skrzyżowanie wzrokowe) oraz u pacjentów, którzy odmawiają operacji i wybierają leczenie farmakologiczne¹¹.

W niektórych przypadkach leczenie farmakologiczne może być stosowane przed operacją w celu poprawy warunków znieczulenia u pacjentów lub wyników samej operacji, lub u pacjentów, u których operacja jest opóźniona¹¹.

Nowoczesne innowacje chirurgiczne

Najnowsze innowacje chirurgiczne wprowadzone przez niektórych specjalistów, takie jak usuwanie środkowej ściany zatoki jamistej i usuwanie guzów zatoki jamistej, znacznie poprawiły wyniki chirurgiczne u pacjentów z akromegalią⁹. Żaden pacjent nie doznał uszkodzenia tętnicy szyjnej lub trwałego podwójnego widzenia, a potrzeba leczenia farmakologicznego lub radioterapii po operacji została znacznie zmniejszona⁶.

Te zaawansowane techniki chirurgiczne wymagają jednak wysokiego poziomu specjalizacji i doświadczenia, dlatego pacjenci powinni poszukiwać leczenia w ośrodkach o uznanej ekspertyzie w chirurgii przysadki.