Epidemiologia aft – częstość występowania owrzodzeń jamy ustnej

Afty, znane również jako nawracające zapalenie jamy ustnej lub owrzodzenie jamy ustnej, stanowią jeden z najczęstszych problemów zdrowotnych dotykających błonę śluzową jamy ustnej¹². Epidemiologia tego schorzenia wskazuje na jego znaczący wpływ na populację światową, z szacowaną częstością występowania wahającą się od 5% do nawet 66% ludności w różnych regionach świata³.

Najczęściej cytowane dane epidemiologiczne wskazują, że afty dotykają około 20-25% populacji ogólnej⁴⁵. W Ameryce Północnej nawracające owrzodzenia aft stanowią najczęstsze schorzenie błony śluzowej jamy ustnej, z ogólną częstością występowania wynoszącą około 20%, która może wzrastać do ponad 50% w niektórych grupach studentów szkół zawodowych⁴.

Zróżnicowanie geograficzne i demograficzne

Częstość występowania aft wykazuje znaczące różnice geograficzne i demograficzne. W Stanach Zjednoczonych i Kanadzie częstość występowania w ciągu życia wynosi 46,4-69,4% w populacji dorosłych⁶. Europa charakteryzuje się nieco niższymi wskaźnikami – częstość występowania w ciągu życia wynosi 36-37%⁶. W krajach skandynawskich, takich jak Szwecja, częstość punktowa wynosi jedynie 0,5-2%⁶.

W regionie Bliskiego Wschodu obserwuje się szczególnie wysokie wskaźniki. W Jordanii częstość występowania w ciągu życia wynosi aż 78%⁶, podczas gdy w Iranie 25,2%, a w Sulaimani City w Iraku 28,2%⁶. W Indiach częstość punktowa w północnych regionach wynosi 1,5%, ale częstość występowania w ciągu życia sięga 50,3%⁶.

Charakterystyka grup wiekowych i płci

Afty wykazują wyraźne preferencje wiekowe i płciowe. Pierwsze objawy zwykle pojawiają się w dzieciństwie lub adolescencji, z szczytowym okresem zachorowania między 10. a 19. rokiem życia³⁷. Około 80% osób z aftami po raz pierwszy doświadcza tego schorzenia przed 30. rokiem życia³.

W populacji pediatrycznej Stanów Zjednoczonych częstość punktowa wynosi 1,2-1,5%, podczas gdy częstość występowania w ciągu życia sięga 40,18%⁴. Około 1% amerykańskich dzieci może mieć nawracające afty, przy czym u niektórych objawy rozpoczynają się przed 5. rokiem życia⁶. Charakterystyczne jest, że u około jednej trzeciej dzieci dotkniętych tym schorzeniem zmiany powracają przez lata po pierwszym epizodzie⁸⁹.

Różnice płciowe i hormonalne

Kobiety są bardziej narażone na występowanie aft niż mężczyźni²¹⁰. Ta różnica płciowa może być związana z czynnikami hormonalnymi – objawy często nasilają się podczas owulacji lub przed menstruacją, natomiast remisje są częste podczas ciąży⁷. W populacji dziecięcej również obserwuje się wyższą częstość występowania u dziewcząt niż u chłopców¹¹.

Czynniki socjoekonomiczne i genetyczne

Interesującym aspektem epidemiologii aft jest ich związek z czynnikami socjoekonomicznymi. Schorzenie to częściej dotyka dzieci z wyższych grup społeczno-ekonomicznych⁴ oraz jest bardziej powszechne w krajach rozwiniętych³. W obrębie poszczególnych narodów również obserwuje się wyższą częstość występowania w wyższych grupach socjoekonomicznych³.

Istnieją również dowody na zróżnicowanie etniczne w występowaniu aft. W Stanach Zjednoczonych schorzenie to może być trzykrotnie częstsze u osób o jasnej skórze niż u osób o ciemnej skórze³. Około 40% pacjentów ma dodatni wywiad rodzinny¹², a około jednej trzeciej osób cierpiących na afty ma członków rodziny, którzy również na nie chorują¹³. Badania genetyczne wykazały dziedziczność na poziomie 8,2%¹⁴.

Typy aft i ich częstość występowania

Wśród trzech głównych typów aft obserwuje się różne częstości występowania Zobacz więcej: Typy aft i ich częstość występowania w różnych grupach wiekowych. Drobne afty (minor) są najczęstsze i stanowią 70-85% wszystkich przypadków¹². Duże afty (major) występują u około 10% pacjentów¹², podczas gdy afty herpetiformne również dotykają około 5-10% osób z tym schorzeniem¹².

Częstość występowania aft zmniejsza się wraz z wiekiem – wskaźniki zachorowalności spadają po trzeciej dekadzie życia⁶, a po 50. roku życia schorzenie staje się znacznie rzadsze¹². Ten wzorzec wiekowy jest charakterystyczny dla wszystkich typów aft, choć duże afty mogą rozpoczynać się po okresie dojrzewania i utrzymywać przez całe życie⁶.

Perspektywy badawcze i trendy epidemiologiczne

Współczesne badania epidemiologiczne wskazują na rosnące zainteresowanie genetycznymi podstawami podatności na afty Zobacz więcej: Czynniki genetyczne i środowiskowe w epidemiologii aft. Przeprowadzone analizy całego genomu zidentyfikowały 97 wariantów genetycznych, które wpływają na prawdopodobieństwo rozwoju owrzodzeń jamy ustnej¹⁵. Najsilniejsze dowody na związek genetyczny odnaleziono w przypadku wariantu rs76830965, zlokalizowanego w pobliżu genu IL12A na chromosomie 3¹⁵.

Badania populacyjne wskazują również na potencjalny związek między nawracającymi aftami a zwiększonym ryzykiem rozwoju chorób autoimmunologicznych, w tym choroby Behçeta, tocznia rumieniowatego układowego, zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa oraz chorób tarczycy¹⁶. Te obserwacje mogą mieć istotne znaczenie dla przyszłych strategii profilaktycznych i terapeutycznych.