Objawy afazji – jak rozpoznać zaburzenia mowy i rozumienia

Afazja to złożone zaburzenie komunikacji, które może znacząco wpłynąć na zdolność osoby do porozumiewania się z otoczeniem¹. Objawy afazji są bardzo zróżnicowane i mogą dotyczyć różnych aspektów komunikacji, od mówienia i rozumienia po czytanie i pisanie². Zrozumienie tych objawów jest kluczowe dla wczesnego rozpoznania zaburzenia i rozpoczęcia odpowiedniej terapii.

Główne objawy afazji

Afazja może wpływać na cztery główne obszary komunikacji: mówienie, rozumienie mowy, czytanie i pisanie³. Pacjenci z afazją mogą doświadczać trudności w jednym lub kilku z tych obszarów, przy czym nasilenie objawów może być bardzo różne – od łagodnych problemów ze znajdowaniem słów po całkowitą utratę zdolności komunikacji⁴.

Wśród najczęstszych objawów afazji wymienia się trudności ze znajdowaniem odpowiednich słów, co jest praktycznie uniwersalne u wszystkich osób z tym zaburzeniem⁵. Pacjenci mogą mówić w krótkich, niepełnych zdaniach, zastępować jedne słowa innymi lub używać słów, które nie mają sensu⁶. Często obserwuje się również trudności w rozumieniu rozmów, problemy z czytaniem i pisaniem oraz niemożność przetwarzania długich lub rzadko używanych słów⁷.

Objawy w zależności od rodzaju afazji

Objawy afazji różnią się w zależności od typu zaburzenia i lokalizacji uszkodzenia mózgu⁸. W afazji Broca (niezbyt płynnej) pacjenci mają trudności z płynną mową, często mówią krótkimi frazami składającymi się z mniej niż czterech słów, pomijając słowa łączące jak „i”, „na” czy „ale”⁹. Rozumienie mowy jest zazwyczaj zachowane, ale tworzenie pełnych zdań sprawia duże trudności¹⁰.

W przypadku afazji Wernicke (płynnej) pacjenci mogą mówić płynnie, ale ich wypowiedzi często nie mają sensu⁹. Mogą używać nieprawidłowych słów, dodawać niepotrzebne słowa lub tworzyć wymyślone wyrazy¹¹. Mają również znaczne trudności z rozumieniem tego, co mówią inni, oraz z powtarzaniem słów i fraz⁹.

Afazja globalna jest najcięższą formą zaburzenia, charakteryzującą się znacznymi trudnościami zarówno w mówieniu, jak i rozumieniu¹². Pacjenci mogą produkować tylko kilka rozpoznawalnych słów, mają trudności z powtarzaniem i nie potrafią czytać ani pisać¹³. Często są niemi i nie mogą wykonywać poleceń ani komunikować się z innymi¹³.

Pierwotna postępująca afazja – szczególne objawy

Pierwotna postępująca afazja (PPA) różni się od innych form afazji tym, że objawy pojawiają się stopniowo i pogłębiają z czasem¹⁴. Wczesne objawy mogą być subtelne i obejmować spowolnioną mowę, trudności ze znajdowaniem słów, nietypowy szyk słów w zdaniach oraz zastępowanie słów innymi¹⁵. Pacjenci mogą również mieć problemy z wymową słów lub używać słów niezrozumiałych¹⁶.

W miarę postępu choroby objawy stają się bardziej wyraźne¹⁷. W średnim stadium PPA problemy z językiem i mową stają się oczywiste, a w późnym stadium pacjenci mogą całkowicie utracić zdolność mówienia, czytania i pisania¹⁸. Mowa staje się niezrozumiała, a zdolności pozajęzykowe, takie jak pamięć, mogą być również coraz bardziej upośledzone¹⁸.

Pierwotna postępująca afazja może prowadzić do całkowitej utraty zdolności komunikacji w ciągu 3-15 lat od wystąpienia pierwszych objawów¹⁹. W miarę postępu choroby mogą pojawić się także inne objawy, takie jak problemy z pamięcią, planowaniem i organizowaniem, a także trudności z ruchem, równowagą i połykaniem¹⁹ Zobacz więcej: Pierwotna postępująca afazja - objawy i postęp choroby.

Objawy łagodne i ciężkie

Nasilenie objawów afazji może być bardzo różne²⁰. W łagodnej afazji pacjenci mogą być w stanie prowadzić rozmowy, ale mają trudności ze znajdowaniem odpowiednich słów lub rozumieniem skomplikowanych konwersacji⁴. Mogą potrzebować nieco więcej czasu na zrozumienie i odpowiedź na wypowiedzi innych osób, a także mieć trudności z odpowiadaniem na pytania zadawane spontanicznie⁴.

W przypadku ciężkiej afazji pacjenci mają znacznie większe trudności komunikacyjne⁴. Mogą mieć problemy z rozumieniem wypowiedzi innych, mało lub wcale nie mówić, być niewiarygodni w odpowiadaniu na pytania typu tak/nie oraz używać kombinacji słów i żargonu, którego inni nie rozumieją⁴. Często nie są świadomi własnych błędów w komunikacji⁴.

Wpływ na codzienne funkcjonowanie

Afazja może znacząco wpłynąć na jakość życia pacjenta i jego zdolność do codziennego funkcjonowania²¹. Zaburzenie może wywołać frustrację, niepokój, depresję, poczucie samotności i izolacji²¹. Badania pokazują, że afazja ma nawet większy negatywny wpływ na jakość życia niż nowotwory czy choroba Alzheimera²².

Pacjenci z afazją mogą mieć trudności z wykonywaniem codziennych czynności, takich jak robienie zakupów, pisanie czeków, czytanie instrukcji czy uczestniczenie w rozmowach społecznych¹⁵. Może to prowadzić do utraty zatrudnienia i ograniczenia sieci społecznych²³. Szczególnie trudne może być uczestniczenie w grupowych rozmowach lub oglądanie telewizji ze względu na zbyt dużą ilość informacji werbalnych²⁴ Zobacz więcej: Afazja po udarze - objawy i ich wpływ na codzienne życie.

Rokowanie i możliwości poprawy

Rokowanie w afazji zależy od wielu czynników, w tym od przyczyny, rozległości uszkodzenia mózgu, wieku pacjenta i jego ogólnego stanu zdrowia¹. W przypadku afazji spowodowanej udarem większość pacjentów doświadcza pewnej poprawy, szczególnie w pierwszych miesiącach po incydencie²¹. Niektórzy pacjenci mogą odzyskać pełną sprawność komunikacyjną, podczas gdy inni mogą mieć trwałe trudności²⁵.

W przypadku afazji związanej z chorobami neurodegeneracyjnymi, takimi jak otępienie, objawy zazwyczaj pogłębiają się z czasem²⁶. Jednak nawet w takich przypadkach terapia logopedyczna może pomóc w utrzymaniu zdolności komunikacyjnych na jak najdłużej²¹. Kluczowe jest wczesne rozpoznanie objawów i rozpoczęcie odpowiedniego leczenia²⁷.