Diagnostyka adrenoleukodystrofii – badania i testy potwierdzające ALD

Diagnostyka adrenoleukodystrofii stanowi złożony proces, który wymaga zastosowania różnych metod badawczych w celu potwierdzenia choroby. Wczesne i dokładne rozpoznanie ALD ma kluczowe znaczenie dla pacjenta, ponieważ umożliwia wdrożenie odpowiedniego leczenia oraz monitorowania przed wystąpieniem nieodwracalnych powikłań neurologicznych¹².

Proces diagnostyczny adrenoleukodystrofii obejmuje kilka etapów, począwszy od oceny klinicznej i wywiadu rodzinnego, poprzez specjalistyczne badania laboratoryjne, aż po zaawansowane metody obrazowania. Każdy z tych elementów dostarcza cennych informacji, które łącznie pozwalają na postawienie definitywnego rozpoznania³.

Badania biochemiczne – podstawa diagnostyki ALD

Najważniejszym testem diagnostycznym w adrenoleukodystrofii jest oznaczenie poziomu bardzo długołańcuchowych kwasów tłuszczowych (VLCFA) w osoczu krwi. Te specjalne tłuszcze gromadzą się w organizmie pacjentów z ALD z powodu defektu enzymatycznego⁴. Podwyższone stężenie VLCFA, szczególnie kwasu heksakozanowego (C26:0), stanowi charakterystyczny wskaźnik choroby⁵.

Test VLCFA jest bardzo skuteczny u mężczyzn – wykazuje nieprawidłowe wyniki u 99% chorych mężczyzn. U kobiet będących nosicielkami dokładność testu jest nieco mniejsza – około 85% kobiet z ALD ma podwyższone poziomy VLCFA⁶⁷. W niektórych przypadkach, gdy wyniki są niepewne, można wykonać badanie próbki skóry (biopsja skóry) w celu sprawdzenia poziomów VLCFA w fibroblastach⁴.

Testy genetyczne – potwierdzenie diagnozy

Badania genetyczne stanowią kolejny kluczowy element diagnostyki ALD. Polegają one na analizie genu ABCD1, który jest jedynym genem odpowiedzialnym za rozwój adrenoleukodystrofii⁸. Testy genetyczne pozwalają na wykrycie mutacji w tym genie, co ostatecznie potwierdza rozpoznanie choroby⁴.

Badanie genetyczne ma szczególne znaczenie w przypadkach, gdy wyniki testów VLCFA są niepewne lub gdy chcemy zidentyfikować nosicielki w rodzinie. U kobiet, które mogą być nosicielkami ALD, test genetyczny jest najnowocześniejszą metodą potwierdzenia lub wykluczenia obecności mutacji⁹¹⁰.

Obrazowanie mózgu – wykrywanie zmian neurologicznych

Rezonans magnetyczny (MRI) mózgu odgrywa fundamentalną rolę w diagnostyce adrenoleukodystrofii, szczególnie w wykrywaniu postaci mózgowej choroby. Badanie to pozwala na uwidocznienie uszkodzeń istoty białej mózgu, które są charakterystyczne dla ALD³⁴.

MRI może wykazać nieprawidłowości nawet u pacjentów, którzy jeszcze nie wykazują objawów neurologicznych. Typowe zmiany w obrazie MRI obejmują demielinizację istoty białej w charakterystycznym wzorze, najczęściej zaczynającą się od tylnych obszarów mózgu⁶¹¹. Lekarze wykorzystują różne sekwencje MRI, aby uzyskać jak najdokładniejszy obraz stanu mózgu i wykryć wczesne oznaki leukodystrofii Zobacz więcej: Rezonans magnetyczny w diagnostyce ALD - obrazowanie mózgu.

Ocena funkcji nadnerczy

Niedobór kory nadnerczy jest częstym objawem adrenoleukodystrofii, dlatego ocena funkcji tych gruczołów stanowi ważny element diagnostyki. Lekarze wykonują badania hormonalne, w tym test stymulacji ACTH (adrenokortykotropina), aby sprawdzić, jak dobrze funkcjonują nadnercza⁴¹².

Nawet u 70-80% chłopców z ALD dochodzi do zaburzeń funkcji nadnerczy przed wystąpieniem objawów neurologicznych¹³¹⁴. Dlatego każdy chłopiec z niewytłumaczalną niewydolnością nadnerczy powinien być przebadany w kierunku ALD Zobacz więcej: Ocena funkcji nadnerczy w ALD - diagnostyka niewydolności nadnerczy.

Badania przesiewowe noworodków

W 2016 roku adrenoleukodystrofia została dodana do panelu rekomendowanych badań przesiewowych noworodków w Stanach Zjednoczonych. Obecnie wiele stanów amerykańskich przeprowadza takie badania u noworodków¹¹⁵. Badanie przesiewowe polega na oznaczeniu podwyższonych poziomów VLCFA w krwi noworodka, co może wskazywać na obecność ALD¹⁶.

Wczesne wykrycie ALD poprzez badania przesiewowe noworodków ma ogromne znaczenie, ponieważ umożliwia monitorowanie pacjenta i wdrożenie leczenia przed wystąpieniem objawów. Chłopcy zidentyfikowani w ten sposób mogą być regularnie badani w celu wczesnego wykrycia postaci mózgowej ALD i ewentualnego leczenia¹.

Znaczenie wczesnej diagnostyki

Wczesne rozpoznanie adrenoleukodystrofii ma kluczowe znaczenie z kilku powodów. Po pierwsze, pozwala na wdrożenie leczenia zanim dojdzie do nieodwracalnych uszkodzeń neurologicznych. Po drugie, umożliwia regularne monitorowanie pacjenta w celu wykrycia progresji choroby¹².

Szczególnie ważne jest wczesne wykrycie postaci mózgowej ALD, ponieważ dostępne metody leczenia są skuteczne tylko we wczesnych stadiach choroby. Gdy proces chorobowy już się rozpocznie, bardzo szybko prowadzi do nieodwracalnych uszkodzeń mózgu¹¹⁷.

Diagnostyka rodzinna i poradnictwo genetyczne

Po postawieniu diagnozy ALD u jednego członka rodziny, konieczne jest przebadanie innych krewnych. Adrenoleukodystrofia dziedziczy się w sposób sprzężony z chromosomem X, co oznacza, że matki chorych chłopców mogą być nosicielkami, a siostry mogą odziedziczyć mutację¹⁰.

Badania rodzinne pozwalają na identyfikację osób z ryzykiem rozwoju ALD, nawet jeśli nie wykazują jeszcze objawów choroby. Umożliwia to wczesne wdrożenie monitorowania i ewentualnego leczenia¹¹⁸.