Ultrasonografia w diagnostyce adenomiozy – techniki i kryteria

Ultrasonografia przezpochwowa (TVUS) stanowi fundament diagnostyki obrazowej adenomiozy w codziennej praktyce ginekologicznej. Jest to badanie pierwszego wyboru ze względu na szeroką dostępność, relatywnie niski koszt oraz nieinwazyjny charakter¹. Jednak skuteczność tej metody diagnostycznej w znacznym stopniu zależy od doświadczenia osoby wykonującej badanie oraz znajomości charakterystycznych cech adenomiozy.

Podstawy techniki ultrasonograficznej

Badanie ultrasonograficzne w adenomiozie wykonuje się za pomocą sondy przezpochwowej o wysokiej częstotliwości, co pozwala na uzyskanie szczegółowych obrazów struktur macicy. Sonda umieszczana jest delikatnie w pochwie, umożliwiając dokładną wizualizację miometrium i endometrium². Procedura jest bezbolesna i nie wymaga specjalnego przygotowania pacjentki.

Kluczowym elementem badania jest ocena w różnych płaszczyznach – sagittalnej i poprzecznej. Pozwala to na kompleksową analizę struktury macicy i wykrycie charakterystycznych zmian związanych z adenomiozą. Szczególną uwagę zwraca się na ocenę grubości i struktury miometrium oraz jego relacji z endometrium³.

Charakterystyczne cechy adenomiozy w USG

W badaniu ultrasonograficznym adenomioza manifestuje się szeregiem charakterystycznych cech obrazowych. Najważniejszymi z nich są asymetria ścian macicy, heterogenna echogeniczność miometrium oraz obecność małych cyst wewnątrzmacicznych⁴. Macica często przyjmuje globularny kształt i jest powiększona w stosunku do normy.

Szczególnie charakterystyczna jest nieregularna granica między endometrium a miometrium. W prawidłowej macicy granica ta jest wyraźna i gładka, natomiast w adenomiozie staje się nieregularna i rozmyta⁵. Obserwuje się również obecność hipoechogenicznych obszarów w miometrium, które odpowiadają ogniska adenomiozy.

Konsensus MUSA (Morphological Uterus Sonographic Assessment) opublikowany w 2015 roku ustanowił standardowe kryteria diagnostyczne adenomiozy w badaniu ultrasonograficznym⁶. Kryteria te obejmują zarówno cechy bezpośrednie, jak i pośrednie tej choroby, co poprawia standaryzację rozpoznania.

Ultrasonografia trójwymiarowa (3D USG)

Ultrasonografia trójwymiarowa stanowi znaczący postęp w diagnostyce adenomiozy. Technika 3D USG pozwala na lepszą wizualizację strefy złączeniowej między endometrium a miometrium⁶. Jest szczególnie przydatna w przypadkach, gdy obraz w tradycyjnym 2D USG nie jest jednoznaczny.

Badanie 3D USG umożliwia rekonstrukcję przestrzenną struktur macicy, co pozwala na dokładniejszą ocenę zasięgu i charakteru zmian adenomiozowych. Metoda ta jest szczególnie wartościowa w planowaniu leczenia, ponieważ pozwala na precyzyjne określenie lokalizacji i rozległości ognisk chorobowych³.

Dokładność diagnostyczna USG

Analiza badań naukowych pokazuje, że ultrasonografia przezpochwowa charakteryzuje się czułością 83,8% i swoistością 63,9% w diagnostyce adenomiozy⁷. Oznacza to, że badanie wykrywa około 84% przypadków adenomiozy, ale może również dawać wyniki fałszywie dodatnie u około 36% pacjentek.

Dokładność badania znacznie wzrasta wraz z doświadczeniem sonografisty. Badania przeprowadzone przez doświadczonych specjalistów mogą osiągać znacznie wyższą dokładność diagnostyczną⁸. Dlatego tak ważne jest, aby badania wykonywane były przez osoby odpowiednio przeszkolone w rozpoznawaniu adenomiozy.

Szczególne wyzwanie stanowi diagnostyka powierzchownej adenomiozy oraz przypadków współistniejących z mięśniakami macicy. W takich sytuacjach dokładność USG może być niższa, a ostateczne rozpoznanie może wymagać zastosowania rezonansu magnetycznego⁹.

Ograniczenia ultrasonografii

Pomimo swojej przydatności, ultrasonografia ma pewne ograniczenia w diagnostyce adenomiozy. Głównym problemem jest subiektywność interpretacji obrazów oraz zależność od doświadczenia badającego¹⁰. Cechy adenomiozy w USG mogą być subtelne i łatwo je przeoczyć bez odpowiedniego przeszkolenia.

Kolejnym ograniczeniem jest trudność w różnicowaniu adenomiozy od mięśniaków macicy, szczególnie gdy oba schorzenia współistnieją. Mięśniaki mogą maskować obraz adenomiozy lub być z nią mylone¹¹. W takich przypadkach może być konieczne zastosowanie dodatkowych metod diagnostycznych.

Ultrasonografia może również nie wykryć wczesnych stadiów adenomiozy, gdy zmiany są jeszcze minimalne. Badanie jest bardziej skuteczne w zaawansowanych przypadkach, gdy zmiany strukturalne są już wyraźnie widoczne¹².

Przygotowanie do badania i jego przebieg

Badanie ultrasonograficzne adenomiozy nie wymaga specjalnego przygotowania ze strony pacjentki. Zaleca się jedynie opróżnienie pęcherza moczowego bezpośrednio przed badaniem, co poprawia wizualizację struktur miednicy¹³. Badanie można wykonywać w każdej fazie cyklu menstruacyjnego, choć niektórzy specjaliści preferują fazę proliferacyjną.

Podczas badania pacjentka leży na wznak z ugiętymi nogami. Sonda USG w sterylnej osłonie wprowadzana jest delikatnie do pochwy. Badanie trwa zazwyczaj 15-20 minut i jest bezbolesne. Sonografista ocenia różne struktury macicy, wykonując pomiary i dokumentując charakterystyczne cechy¹⁴.

Znaczenie w monitorowaniu leczenia

Ultrasonografia przezpochwowa ma również znaczenie w monitorowaniu skuteczności leczenia adenomiozy. Pozwala na ocenę zmian w strukturze miometrium pod wpływem terapii hormonalnej lub po zabiegach interwencyjnych. Regularne kontrole USG mogą pomóc w ocenie progresji choroby i dostosowaniu leczenia¹⁵.

Badania przeprowadzone w University College London Hospital wykazały, że im więcej cech adenomiozy widocznych w USG, tym bardziej nasilone są objawy u pacjentki¹⁵. To ważne spostrzeżenie pozwala na lepsze planowanie terapii i prognozowanie odpowiedzi na leczenie.