Jak działa gencjana? Jak ją stosować?

Co to jest gencjana?

Gencjana to mieszanina fioletu metylowego i krystalicznego, ma ciemnofioletową barwę i jest pozbawiona zapachu. Składnikiem czynnym leku jest chlorek metylorozanilinowy. Występuje w stężeniu 0,5%, 1% oraz 2%. Barwi skórę i ubrania.

Jak działa gencjana?

Gencjana działa przeciwwirusowo, przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybiczo. Osusza i działa lekko ściągająco. Działanie przeciwbakteryjne występuje wobec bakterii Gram-dodatnich (głównie Staphylococcus spp), bardzo słabo zaś działa na bakterie Gram-ujemne. Działanie przeciwgrzybicze wykazuje głównie przeciwko grzybom z rodzaju Candida albicans. Istotny jest brak działania na bakterie kwasoodporne, przetrwalniki grzybów i bakterii. W środowisku kwaśnym aktywność gencjany ulega zmniejszeniu. Tworzy trwały kompleks z bentonitem, który unieczynnia fiolet gencjanowy. Lek ogranicza wydzielanie ropy, dezynfekuje i wspomaga gojenie.

Mechanizm działania przeciwbakteryjnego i przeciwgrzybiczego fioletu gencjanowego nie został do końca poznany. Substancja hamuje proces glikolizy w komórkach bakterii, a także hamuje replikację DNA i aktywność mitochondriów. Dodatkowo hamuje także syntezę białek, prawdopodobnie przez łączenie się z rybosomami bakterii. Możliwe jest również hamowanie syntezy ściany komórkowej bakterii.

Do czego stosuje się gencjanę?

Ze względu na swoje szerokie właściwości antybakteryjne, przeciwgrzybicze oraz przeciwwirusowe, fiolet gencjanowa znajduje zastosowanie w terapii licznych schorzeń i chorób. Poniżej wymieniono jej przykładowe zastosowania.

Jak stosuje się gencjanę w przebiegu ospy?

Ze względu na działanie przeciwwirusowe i osuszające gencjana znalazła zastosowanie w leczeniu wysypki w przebiegu ospy wietrznej. U dzieci zastosowanie gencjany na krostki ospy powinno być skonsultowane z lekarzem. Preparat działa przeciwwirusowo, ale nie utrudnia gojenia ranki, gdyż nie tworzy ciężkiej i grubej powłoki, jak to ma miejsce przy zastosowaniu np. preparatu z tlenkiem cynku na oleistym podłożu.

Preparat nanosi się punktowo za pomocą gazika nasączonego barwnikiem na krostki wypełnione płynem. Podczas ich pękania lek wchłania płyn i działa osuszająco. Zmniejsza to również rozprzestrzenianie się zakażonego płynu. Lek znajduje też zastosowanie w leczeniu półpaśca, gdy zmiany skórne mają postać krostek wypełnionych płynem.

Gencjana na rany

Lek można stosować także na drobne ranki i otarcia przebiegające z sączeniem. Nie jest zalecane stosowanie go na większe i rozległe rany z dużą ilością ropy. Przykrycie rany barwnikiem nie pozwala na właściwą ocenę wielkości i rozległości rany, która być może nadaje się do leczenia chirurgicznego.

Preparat może być wykorzystywany też do gojenia ranek na brodawkach sutkowych (w okresie karmienia). Działa wówczas aseptycznie i przeciwgrzybiczo. Należy jednak pamiętać, żeby do momentu wygojenia nie przystawiać dziecka do piersi.

Fiolet gencjanowy na gardło

Preparat może być także stosowany na błony śluzowe w leczeniu stanów zapalnych gardła i jamy ustnej. Do tego celu produkt powinien być w formie roztworu wodnego. Szpatułkę zakończoną gazikiem i zamoczoną w barwniku należy przykładać na zmiany w jamie ustnej (owrzodzenia, niegojące się oparzenia i afty).

Czym usunąć fiolet gencjanowy ze skóry?

Zmycie barwnika z powierzchni skóry może wymagać kilku dni. Pomocna może okazać się woda z cytryną lub kwasek cytrynowy. Należy jednak pamiętać, żeby nie stosować tych sposobów na uszkodzoną skórę. Najlepiej poczekać do całkowitego wygojenia i dopiero wtedy spróbować usunąć barwnik.

Innym znanym sposobem jest roztwór ciepłej wody z octem w stosunku 3:1. Również i ten sposób nie jest zalecany na uszkodzoną i zmieniona chorobowo skórę.

Usunięcie barwnika z odzieży również może sprawić pewne trudności. Zazwyczaj uprzednie namoczenie ubrania z mydłem lub nawet wybielaczem powinno być wystarczające.

Kiedy nie wolno stosować fioletu gencjanowego?

Gencjany nie należy stosować u osób uczulonych na chlorek metylorozanilinowy. Ostrożność należy zachować podczas używania go na błony śluzowe gardła i jamy ustnej oraz chronić oczy przed dostaniem się preparatu. W przypadku stosowania u małych dzieci, a także w okresie ciąży i laktacji, przed użyciem należy zasięgnąć porady lekarskiej. Nie należy stosować leku na rozległe, głębokie rany z uwagi na zamaskowanie uszkodzenia skóry. W obecności wydzieliny z rany działanie leku jest zdecydowanie osłabione.

Podsumowanie

Fiolet gencjanowy to bardzo dobry produkt do dezynfekcji i zapobiegania przenoszeniu się drobnoustrojów. Osusza i działa ściągająco, może być także stosowany na błony śluzowe. Za jego stosowaniem przemawia też niska cena produktu, choć z jego dostępnością są ostatnio problemy. Obecnie w aptekach występuje wodny i spirytusowy roztwór gencjany 0,5 %. Produkt jest również stosowany w kosmetyce, głównie w postaci szamponów, odżywek i masek do włosów, jako jeden ze składników. Nadaje chłodny odcień blond włosów po farbowaniu.