Ozon

Ogólna charakterystyka ozonu w kontekście lecznictwa

Ozon (O₃) jest trójatomową cząsteczką tlenu, naturalnie występującą w atmosferze ziemskiej, zwłaszcza w warstwie stratosferycznej, gdzie pełni funkcję ochronną przed promieniowaniem ultrafioletowym. W medycynie i farmacji ozon jest stosowany jako silny środek utleniający o właściwościach dezynfekujących i terapeutycznych. Ozon powstaje poprzez przepuszczanie tlenu przez wyładowania elektryczne lub promieniowanie UV, co powoduje powstawanie aktywnego i niestabilnego gazu o charakterystycznym zapachu.

W lecznictwie ozon wykorzystywany jest przede wszystkim ze względu na swoje właściwości antybakteryjne, przeciwwirusowe oraz przeciwgrzybicze. Ponadto wykazuje działanie immunomodulujące oraz poprawiające metabolizm komórkowy. Produkty apteczne zawierające ozon mogą przyjmować różne formy, takie jak:

• roztwory wodne nasycone ozonem (tzw. woda ozonowana),
• oleje nasycone tym gazem (olej ozonowany),
• preparaty do inhalacji czy terapii miejscowej.

Zastosowanie medyczne ozonu sięga początków XX wieku; jego terapeutyczne wykorzystanie rozwijało się szczególnie od lat 50., kiedy to zaczęto stosować go do leczenia ran przewlekłych, zakażeń skórnych oraz chorób układu oddechowego i krążenia. Obecnie terapia z użyciem ozonu znajduje zastosowanie zarówno w medycynie konwencjonalnej (np. stomatologia, dermatologia), jak i medycynie alternatywnej.

Właściwości lecznicze i wskazania do stosowania

Ozon posiada szerokie spektrum działania terapeutycznego wynikające z jego silnych właściwości utleniających oraz zdolności modulowania odpowiedzi immunologicznej organizmu. Jego podstawowe właściwości to:

• d działanie bakteriobójcze,
• wirusobójcze,
• grzybobójcze.

Dzięki tym właściwościom ozon skutecznie eliminuje patogeny oporne na tradycyjne antybiotyki czy środki dezynfekujące. Wskazania do stosowania produktów zawierających ozon obejmują przede wszystkim:

• leczenie zakażeń skóry i błon śluzowych, takich jak rany przewlekłe (odleżyny, owrzodzenia cukrzycowe),
• stany zapalne jamy ustnej (zapalenia dziąseł, afty),
• infekcje dróg oddechowych (przewlekłe zapalenie zatok),
• schorzenia reumatyczne związane z bólem stawów i mięśniami.

Ponadto olejki lub roztwory nasycone tlenem trójatomowym są wykorzystywane jako wspomagająca terapia przy trudno gojących się ranach pooperacyjnych lub urazach sportowych dzięki ich zdolności przyspieszania regeneracji tkanek poprzez poprawę mikrokrążenia oraz stymulację procesów naprawczych na poziomie komórkowym. W ostatnich latach coraz częściej badano także zastosowanie terapii tlenowo-ozonowej jako metody wspomagającej leczenie chorób układu krążenia poprzez rozszerzanie naczyń krwionośnych oraz redukcję stresu oksydacyjnego u pacjentów z miażdżycą czy nadciśnieniem tętniczym.

Mechanizmy działania substancji

Mechanizm działania terapeutycznego ozonu opiera się głównie na jego wysokiej reaktywności chemicznej jako silnego utleniacza. Po kontakcie z tkankami biologicznymi dochodzi do szybkiego rozkładu cząsteczki O₃ na wolny tlen atomowy O_1*, który inicjuje reakcje oksydacyjne prowadzące do niszczenia struktur lipidowych błony komórkowej patogenów – bakterii, wirusów czy grzybów – co skutkuje ich eliminacją bez uszkodzenia zdrowych komórek gospodarza.

Dodatkowo produkty peroksydacyjne powstałe podczas reakcji oksydacyjnych aktywują szereg enzymów antyoksydacyjnych organizmu, takich jak dysmutaza ponadtlenkowa czy katalaza; ten efekt adaptacyjny wzmacnia naturalną odporność organizmu wobec stresu oksydacyjnego wywoływanego przez infekcje lub procesy zapalne.

Na poziomie molekularnym terapia ozonem indukuje również produkcję cytokin pro- i przeciwzapalnych regulujących odpowiedź immunologiczną, tak aby była adekwatna do potrzeb organizmu: zwiększa fagocytozę makrofagów, a jednocześnie ogranicza nadmierną reakcję zapalną, chroniąc przed uszkodzeniem własnych tkanek.

Ponadto wpływa korzystnie na mikrokrążenie poprzez rozszerzenie naczyń krwionośnych za sprawą uwalniania tlenku azotu NO; poprawa perfuzji tkankowej sprzyja lepszemu dotlenieniu narządów wewnętrznych, co przekłada się na szybszą regenerację uszkodzonych obszarów ciała, np. w przypadku ran przewlekłych lub stanach niedokrwienia kończyn dolnych u chorych cukrzycowych bądź osób starszych.

Inne informacje istotne dla pacjentów

Stosowanie produktów aptecznych zawierających ozon wymaga zachowania ostrożności ze względu na potencjalne ryzyko podrażnienia dróg oddechowych przy nieprawidłowym użyciu gazu w formie inhalacji lub kontaktu ze skórą nieprzystosowanego preparatu o wysokim stężeniu O₃. Z tego względu większość dostępnych preparatów ma ściśle określone normy dotyczące maksymalnego stężenia substancji czynnej dopuszczonego do użytku klinicznego zgodnie z przepisami farmakopealnymi danego kraju bądź rekomendacjami WHO/EMA/FDA, jeśli chodzi o bezpieczeństwo użytkownika końcowego.

Pacjenci zainteresowani terapią ozonem powinni konsultować jej zastosowanie ze specjalistami znającymi specyfikę tej metody, aby uniknąć działań niepożądanych, takich jak podrażnienie skóry albo alergiczne reakcje kontaktowe, zwłaszcza gdy produkt ma być aplikowany miejscowo przez dłuższy czas albo gdy istnieją współistniejące schorzenia dermatologiczne wymagające indywidualizacji dawki bądź formatu podawania środka leczniczego zawierającego ten składnik czynny.

Podsumowując, ozon jest unikalnym związkiem chemicznym wykorzystywanym obecnie szeroko w różnych dziedzinach medycyny dzięki swoim wielokierunkowym właściwościom biochemicznym, pozwalającym zarówno eliminować patogeny, jak też wspierać naturalne mechanizmy obronne organizmu człowieka oraz procesy regeneracyjne tkanki chorej bądź uszkodzonej fizycznie.