Jakie są nowe leki stosowane w leczeniu hipercholesterolemii?

Czym jest cholesterol?

Cholesterol jest steroidem, występującym w błonach komórkowych. Jest prekursorem syntezy ważnych dla komórki i organizmu związków organicznych m.in. hormonów steroidowych i kwasów żółciowych. Oprócz tego bierze udział w syntezie i przetwarzaniu witaminy D, a także jest składnikiem osłonek mielinowych, chroniących włókna nerwowe przed uszkodzeniem.

Jaki jest prawidłowy poziom cholesterolu?

Prawidłowy poziom cholesterolu w ludzkim organizmie nie powinien przekraczać 200 mg/dl, z kolei u pacjentów z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym nie powinien być większy niż 175 mg/dl. W przypadku frakcji HDL (lipoproteiny o wysokiej gęstości, tzw. “dobry cholesterol”), u kobiet powinna wynosić powyżej 45 mg/dl, a u mężczyzn powyżej 40 mg/dl.

Czym grozi wysoki poziom cholesterolu?

Wysoki poziom cholesterolu, a szczególnie jego frakcji LDL (lipoprotein o małej gęstości), który wynosi powyżej 100-115 mg/dl, jest przyczyną wielu chorób cywilizacyjnych. Może on prowadzić do miażdżycy, a w konsekwencji do choroby niedokrwiennej mięśnia sercowego, nadciśnienia tętniczego czy udaru mózgu. Z koeli nadwaga i otyłość, wraz z wysokim poziomem LDL, mogą być przyczyną cukrzycy typu II i prowadzić do jej licznych powikłań.

Jakie są leki bez recepty na cholesterol?

Najbardziej popularna wśród pacjentów i lekarzy jest monakolina K, pozyskiwana w procesie fermentacji czerwonego ryżu (zwana też naturalną statyną). 10 mg monakoliny K odpowiada dawce 5 mg lowastatyny. Obecnie na rynku polskim można ją spotkać w suplementach diety (np. Armolipid, Lipiforma Plus), w maksymalnej dawce 3 mg. Stosuje się ją raz dziennie, zwykle wieczorem po kolacji.

Inną, również naturalną substancją, obniżającą poziom cholesterolu jest bergamota. Jest to owoc rośliny występującej na południu Włoch (rejon Kalabrii). Znana jest ona z obniżania poziomów cholesterolu i glukozy we krwi. Zawiera cenne flawonoidy oraz wykazuje działanie antyoksydacyjne. Dodatkowo chroni naczynia krwionośne przed uszkodzeniami. Produktem zawierającym bergamotę jest np. suplement diety Berimal Forte.

Jakie są klasyczne leki na receptę na cholesterol?

W przypadku leczenia hipercholesterolemii, do najczęściej stosowanych leków na receptę można zaliczyć statyny, fibraty i ezetymib, które skutecznie obniżają poziom cholesterolu we krwi.

Statyny

To najlepiej poznana grupa leków obniżająca poziom cholesterolu. Działają one w wątrobie, hamując syntezę cholesterolu. Wpływają na enzym reduktazę HMg Co A, która bierze udział w przemianach różnych substancji do cholesterolu. Skutkiem działania tych leków jest zmniejszenie syntezy cholesterolu endogennego i obniżenie jego poziomu we krwi.

Do najnowocześniejszych i najnowszych leków z grupy statyn należy rosuwastatyna. Ma ona większą siłę działania niż inni przedstawiciele tej grupy. Wpływa na obniżenie cholesterolu całkowitego i cholesterolu LDL. Można ją stosować niezależnie od posiłku. Dawką początkowa to od 5 do 10 mg, stosowana raz na dobę. Przeciwwskazaniami do stosowania leku jest przewlekła niewydolność wątroby, niewydolność nerek, miopatia i jednoczesne stosowanie cyklosporyny, która zwiększa stężenie rozuwastatyny w surowicy krwi poprzez wpływ na zahamowanie metabolizmu leku.  Ponadto kobiety w ciąży i karmiące piersią nie powinny stosować leku, a kobietom w wieku rozrodczym zaleca się skuteczne metody antykoncepcji z powodu możliwego działania teratogennego. Działania niepożądane w trakcie stosowania statyn mogą pojawić się w formie osłabienia i  bólu mięśni, zwłaszcza dużych partii mięśniowych oraz wzrostu poziomu transaminaz wątrobowych. Rzadziej dochodzi do miopatii, czyli uszkodzenia komórek mięśniowych, bądź ich rozpadu (rabdomioliza).

Statyny są tematem licznych badań klinicznych i dużych metaanaliz, świadczących o ich wysokiej skuteczności i potwierdzonym bezpieczeństwie. Najważniejsze z nich to badania z tzw. twardymi punktami końcowymi, a więc zmniejszające ryzyko nagłych zgonów sercowych. Statyny są nazywane lekami przedłużającymi życie.

Przykładowe preparaty zawierające statyny to Roswera, Zahron, Suvardio czy Rosutrox.

Fibraty

Do leków z grupy fibratów można zaliczyć takie substancje jak fenofibrat i ciprofibrat. Są one wskazane do stosowania jako dodatek do diety i innych terapii niefarmakologicznych, takich jak ćwiczenia fizyczne i utrata masy ciała, w następujących przypadkach: leczenie ciężkiej hipertriglicerydemii z niskim poziomem frakcji HDL lub bez; leczenie mieszanej hiperlipidemii, jeżeli stosowanie statyn jest przeciwwskazane lub nie są one tolerowane oraz leczenie mieszanej hiperlipidemii u pacjentów należących do grupy wysokiego ryzyka wystąpienia schorzeń sercowo-naczyniowych, jako dodatek do leczenia statynami, jeżeli stężenia triglicerydów oraz frakcji HDL nie są w wystarczającym stopniu kontrolowane.

Działanie fibratów polega głównie na aktywacji receptorów jądrowych typu alfa (PPARα). Aktywacja tych receptorów prowadzi do zwiększonego rozkładu triglicerydów oraz zmniejszonej biosyntezy cholesterolu. W rezultacie dochodzi do obniżenia poziomu frakcji VLDL i LDL (“złego cholesterolu”) oraz zwiększenia poziomu frakcji HDL. Dodatkowo, fibraty mają działanie obniżające poziom kwasu moczowego we krwi, co jest korzystne dla pacjentów z dyslipidemią i hiperurykemią. Pomimo tych korzyści, fibraty nie wykazują istotnego wpływu na zmniejszenie ogólnej śmiertelności w pierwotnej i wtórnej profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych.

Fibraty mogą być stosowane w terapii skojarzonej wraz ze statynami (symwastyna, prawastatyna), jednak nie powinny być używane w połączeniu ze sobą (czyli fibrat + fibrat). Przeciwwskazania do stosowania fibratów obejmują nadwrażliwość na substancję czynną, ciężką niewydolność wątroby, ciężką niewydolność nerek (klirens kreatyniny < 30 ml/min), objawowe schorzenia pęcherzyka żółciowego oraz uczulenie na światło lub reakcje fototoksyczne podczas stosowania fibratów lub ketoprofenu. Jeżeli chodzi o działania niepożądane to fibraty najczęściej prowadzą do zaburzeń trawiennych, żołądkowych i jelitowych.

Przykładowe preparaty zawierające fibraty to Lipanor, Biofibrat i Fenardin.

Ezetymib

Ezetymib jest zalecany w pierwotnej i wtórnej hipercholesterolemii (w monoterapii), a także w zapobieganiu incydentom sercowo-naczyniowym pierwotnym oraz po przebyciu ostrego zespołu wieńcowego, czyli po zawale mięśnia sercowego. Stosowany jest ze statyną, jako wzmocnienie jej działania.  Ezetymib działa w jelicie, wiążąc się z komórkami rąbka szczoteczkowego enterocytów i hamując wchłanianie cholesterolu. Wobec innego mechanizmu działania lek może być stosowany łącznie ze statynami, jeśli obniżenie cholesterolu samą satyną jest niewystarczające.

Leku nie powinni stosować pacjenci z czynną chorobą wątroby i wysokimi wartościami transaminaz wątrobowych, których to przyczyny nie są znane. Stosowanie leku  u kobiet w ciąży jest możliwe tylko wówczas gdy korzyści przewyższają ryzyko. U kobiet karmiących piersią jego stosowanie nie jest zalecane.  Działania niepożądane leku są zwykle łagodne i przemijające. Należą do nich: zmęczenie, osłabienie, bóle głowy, wzdęcia, uczucia pełności, gazy i biegunka. Rzadko dochodzi do znacznego osłabienia siły mięśni i ich bólu. Notowano jednak podwyższone wartości transaminaz wątrobowych i fosfatazy kreatynowej (jej 10 krotnie wyższe stężenie świadczy o uszkodzeniu komórek mięśniowych).

Przykładowe preparaty zawierające ezetymib to Ezehron, Ezen i Rosulip Plus.

Jakie są leki na cholesterol nowej generacji?

Leki na cholesterol nowej generacji obejmują innowacyjne terapie, takie jak inhibitory PCSK9, które w znaczący sposób poprawiają zarządzanie poziomem lipidów we krwi.

Inhibitor PCSK9 (alirokumab)

Alirokumab to przeciwciało monoklonalne grupy IgG, które wiąże się z konwertazą subtylizyny, wpływając na gospodarkę lipidową organizmu, poprzez zwiększenie degradacji receptorów dla LDL w wątrobie. W konsekwencji dochodzi do zwiększonego usuwania z krwi lipoprotein o małej gęstości i obniżenia stężenia cholesterolu całkowitego i LDL. Lek znalazł zastosowanie w pierwotnej i mieszanej hipercholesterolemii, a także w leczeniu miażdżycowej choroby sercowo-naczyniowej.

Stosuje się go raz na 2-4 tygodnie, podskórnie, w udo lub brzuch. Dawkę lekarz dobiera indywidualnie, natomiast nie ma potrzeby korygowania jej ze względu na podeszły wiek pacjenta, a także w przypadku umiarkowanej niewydolności wątroby i nerek.

Statyny i inne leki hipolipemizujące zwiększają produkcję białka, które jest punktem uchwytu dla alirokumabu. Wobec powyższego lek może być stosowany zarówno w monoterapii, jak i w połączeniu z innymi lekami hipolipemizującymi (statynami), gdy dotychczasowe leczenie jest niewystarczające. Ze względu na brak danych o bezpieczeństwie lek nie jest zalecany u kobiet w ciąży i matek karmiących.

Alirokumab jest dostępny w preparacie Praluent.

Ewolokumab

To również przeciwciało monoklonalne, łączące się z białkiem PCSK9. Połączenie to uniemożliwia łączenie białka z receptorami dla LDL na powierzchni hepatocytów. Zapobiega to rozkładowi LDL za pomocą białka PCSK9 i prowadzi do zwiększenia gęstości receptorów dla LDL i tym samym zwiększonego ich wykorzystania, a co za tym idzie spadku wartości cholesterolu w surowicy krwi.

Lek znalazł zastosowanie w hipercholesterolemii pierwotnej, a także w dyslipidemii mieszanej. Stosuje się go najczęściej w skojarzeniu ze statynami i innymi lekami obniżającymi poziom cholesterolu oraz w monoterapii, gdy stosowanie statyn jest przeciwwskazane.  Zaobserwowano zwiększenie efektywności hipolipemizującej przy łącznym stosowaniu leku ze statyną. Klirens statyny w osoczu zwiększa się o 20%, dochodzi bowiem do wzrostu stężenia białka PCSK9. Jednocześnie nie ma konieczności zmniejszania dawki stosowanej satyny. Nie zaobserwowano niekorzystnego działania leku u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek. Nie ma także konieczności dostosowywania dawki u osób w podeszłym wieku. Forma podania i częstość dawkowania leku jest zbliżona do tej dla alirokumabu.

Lek dostępny jest w preparacie Repatha.

Podsumowanie

Leczenie wysokiego poziomu cholesterolu powinno być rozpoczęte w momencie, gdy dieta i wysiłek fizyczny nie są w stanie obniżyć jego poziomu. Istotna jest zdrowa dieta, zawierająca nieprzetworzone produkty oraz bogata w warzywa i zdrowy tłuszcz (nienasycone kwasy tłuszczowe), który to z kolei pomoże obniżyć poziom triglicerydów. Jeżeli jednak istnieją czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego, należy systematycznie stosować leki zlecone przez lekarza, przy jednoczesnym prowadzeniu zdrowego styl życia.

Na rynku aptecznym mamy zarówno dostęp do skutecznych suplementów diety, jak i leków, które wspomogą leczenie. Nowymi lekami wprowadzonymi niedawno na rynek są przeciwciała monoklonalne, wpływające na gospodarkę lipidową organizmu. Obecnie nie są refundowane, znajdują zastosowanie w leczeniu ciężkich postaci hipercholesterolemii, wysokim ryzyku zdarzeń sercowo-naczyniowych, związanych z miażdżycą oraz wtedy gdy stosowanie statyn i innych leków jest przeciwwskazane. Istotne jest wykonywanie badań profilaktycznych i kontrolnych, które w porę wykażą nieprawidłowości.