Dawkowanie metamizolu – najważniejsze zasady

Metamizol, znany także jako Metamizolum natricum lub Metamizolum magnesicum, to lek wykorzystywany głównie w leczeniu silnego bólu i gorączki, kiedy inne metody leczenia nie przynoszą efektów123. Dawkowanie tej substancji zależy od kilku czynników: postaci leku, drogi podania, wieku pacjenta, masy ciała oraz obecności innych chorób.

Standardowe dawkowanie dla dorosłych

Dla osób dorosłych i młodzieży powyżej 15 roku życia (o masie ciała powyżej 53 kg) najczęściej stosowana jest dawka pojedyncza 500–1000 mg metamizolu, którą można powtarzać do 4 razy na dobę, w odstępach co 6–8 godzin. Maksymalna dawka dobowa wynosi 4000 mg, niezależnie od postaci podania (tabletki, proszek, granulat do rozpuszczania, krople doustne czy roztwór do wstrzykiwań)45678910.

  • Pojedyncza dawka: 500–1000 mg (1–2 tabletki lub saszetki, w zależności od mocy leku)456
  • Maksymalnie 4 dawki na dobę (co 6–8 godzin)89
  • Maksymalna dawka dobowa: 4000 mg (np. 8 tabletek po 500 mg lub 4 tabletki po 1000 mg)410

Drogi podania i dostępne postacie leku

  • Doustnie: tabletki, tabletki powlekane, granulaty, proszki do sporządzania roztworu, krople doustne11121314
  • Parenteralnie (dożylnie lub domięśniowo): roztwór do wstrzykiwań, roztwór do infuzji – stosowany tylko wtedy, gdy podanie doustne nie jest możliwe151617

Czas działania i czas trwania terapii

Pierwsze efekty działania metamizolu można zauważyć już po 30–60 minutach od podania doustnego lub 30 minut od podania pozajelitowego. Efekt przeciwbólowy zwykle utrzymuje się przez około 4 godziny4567. Czas trwania leczenia zależy od rodzaju i nasilenia objawów – nie powinien przekraczać kilku dni bez konsultacji z lekarzem1819.

Ważne: Roztwory do wstrzykiwań z metamizolem należy podawać wyłącznie wtedy, gdy nie jest możliwe zastosowanie leku doustnie, na przykład u pacjentów z wymiotami lub zaburzeniami połykania. Podawanie pozajelitowe wiąże się z wyższym ryzykiem poważnych reakcji alergicznych oraz spadków ciśnienia, dlatego iniekcje muszą być wykonywane bardzo powoli i pod ścisłą kontrolą medyczną2021222324.

Dawkowanie metamizolu w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

Dawkowanie u dzieci i młodzieży do 14 roku życia jest ściśle zależne od masy ciała. W tej grupie stosuje się najczęściej preparaty w formie kropli doustnych, roztworów do wstrzykiwań lub granulatu, które pozwalają precyzyjnie dostosować dawkę. Przykładowo, pojedyncza dawka wynosi 8–16 mg na każdy kilogram masy ciała, a w przypadku gorączki zazwyczaj wystarcza 10 mg/kg mc.720232224.

  • Dzieci do 12 miesięcy: 1–5 kropli (25–125 mg) na dawkę; maksymalnie 20 kropli (500 mg) na dobę7
  • Dzieci 1–3 lata: 3–10 kropli (75–250 mg) na dawkę; maksymalnie 40 kropli (1000 mg) na dobę7
  • Dzieci 4–6 lat: 5–15 kropli (125–375 mg) na dawkę; maksymalnie 60 kropli (1500 mg) na dobę7
  • Dzieci 7–9 lat: 8–20 kropli (200–500 mg) na dawkę; maksymalnie 80 kropli (2000 mg) na dobę7
  • Dzieci 10–12 lat: 10–30 kropli (250–750 mg) na dawkę; maksymalnie 120 kropli (3000 mg) na dobę7
  • Dzieci 13–14 lat: 15–35 kropli (375–875 mg) na dawkę; maksymalnie 140 kropli (3500 mg) na dobę7

W przypadku preparatów w formie roztworu do wstrzykiwań lub infuzji, przeliczanie dawki odbywa się również na podstawie masy ciała. Preparaty w postaci tabletek, proszków lub granulatów o stałej zawartości 500 mg lub 1000 mg metamizolu nie są zalecane u dzieci w wieku poniżej 15 lat62526.

Osoby starsze, pacjenci osłabieni oraz z niewydolnością nerek

U osób w podeszłym wieku, pacjentów osłabionych oraz tych, którzy mają obniżony klirens kreatyniny (czyli pogorszoną czynność nerek), należy zmniejszyć dawkę metamizolu. U tych osób lek wydala się wolniej z organizmu, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych18192728. W praktyce oznacza to stosowanie najniższych skutecznych dawek oraz wydłużenie odstępów między dawkami.

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek

W przypadku łagodnych i umiarkowanych zaburzeń czynności wątroby lub nerek nie ma konieczności zmniejszania dawki, jeśli lek stosowany jest przez krótki czas. Jednak należy unikać wielokrotnego podawania dużych dawek. Długotrwałe stosowanie metamizolu u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami funkcji tych narządów nie jest zalecane z powodu braku wystarczających danych o bezpieczeństwie18192728.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

  • Nie stosować metamizolu w trzecim trymestrze ciąży – lek jest przeciwwskazany2930.
  • W pozostałych okresach ciąży oraz podczas karmienia piersią stosowanie możliwe jest tylko wtedy, gdy lekarz uzna to za bezwzględnie konieczne i nie ma bezpieczniejszych alternatyw2930.

Zmiany dawkowania w zależności od wskazania

W większości przypadków dawkowanie metamizolu nie zależy od konkretnego wskazania, lecz od natężenia bólu, gorączki i indywidualnej reakcji pacjenta. Jednak w leczeniu gorączki u dzieci zalecana dawka to najczęściej 10 mg/kg masy ciała31. W przypadku bólu – 8–16 mg/kg masy ciała na dawkę7. W leczeniu ostrych kolek lub bólu nowotworowego u dorosłych często stosuje się maksymalne dawki do 1000 mg w pojedynczej dawce, zgodnie z ogólnymi zasadami dawkowania420.

Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania

Maksymalna zalecana dawka dobowa metamizolu wynosi 4000 mg (4 g) dla postaci doustnych i pozajelitowych. W niektórych przypadkach, w krótkotrwałym leczeniu pod ścisłą kontrolą lekarską, dawkę dobową można zwiększyć do 5000 mg (5 g) przy podaniu pozajelitowym, jednak wiąże się to z większym ryzykiem spadku ciśnienia i poważnych działań niepożądanych323334.

Przedawkowanie metamizolu może prowadzić do niebezpiecznych objawów, takich jak nudności, wymioty, ból brzucha, zaburzenia pracy nerek, drgawki, śpiączka, a także poważne reakcje alergiczne i spadek ciśnienia krwi353637. W razie przedawkowania konieczna jest natychmiastowa pomoc medyczna.

Pamiętaj:

  • W przypadku długotrwałego stosowania metamizolu konieczne są regularne badania krwi, ponieważ lek może wywołać poważne zaburzenia hematologiczne, takie jak agranulocytoza (spadek liczby białych krwinek)38394041.
  • Lek może powodować także reakcje alergiczne, w tym ciężkie reakcje skórne i wstrząs anafilaktyczny – w razie pojawienia się wysypki, duszności, obrzęku języka lub twarzy należy natychmiast odstawić lek i skontaktować się z lekarzem3842.
  • Nie przekraczaj zalecanych dawek i nie stosuj leku dłużej niż 3–5 dni bez konsultacji z lekarzem181927.

Podsumowanie dawkowania metamizolu w różnych grupach pacjentów

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli i młodzież ≥15 lat (>53 kg) 500–1000 mg jednorazowo, do 4 razy na dobę (maksymalnie 4000 mg na dobę)4567
Dzieci i młodzież <15 lat 8–16 mg/kg mc. na dawkę, maksymalnie 4 dawki na dobę (tylko w postaci kropli, roztworów, granulatów)720
Osoby starsze, pacjenci osłabieni, z niewydolnością nerek Zmniejszyć dawkę i/lub wydłużyć odstępy między dawkami181928
Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek Unikać wielokrotnego podawania dużych dawek; nie wymaga modyfikacji przy krótkotrwałym stosowaniu1827
Kobiety w ciąży (III trymestr) i karmiące piersią Przeciwwskazany w III trymestrze; w pozostałych przypadkach tylko jeśli nie ma bezpieczniejszej alternatywy2930

Metamizol – bezpieczne i skuteczne dawkowanie

Metamizol jest lekiem skutecznym w leczeniu silnego bólu i gorączki, ale jego dawkowanie wymaga dostosowania do wieku, masy ciała, stanu zdrowia oraz postaci leku. Właściwy dobór dawki pozwala na osiągnięcie oczekiwanych efektów terapeutycznych i minimalizuje ryzyko działań niepożądanych. Zawsze należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę, nie przekraczać maksymalnych dawek dobowych i zachować ostrożność u osób starszych oraz w przypadku zaburzeń czynności nerek lub wątroby. W razie wątpliwości warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Pytania i odpowiedzi

Jak często można przyjmować metamizol?

Metamizol można przyjmować do 4 razy na dobę, co 6–8 godzin, nie przekraczając maksymalnej dawki dobowej 4000 mg.4

Czy metamizol można podawać dzieciom?

Tak, ale tylko w postaciach pozwalających na precyzyjne dostosowanie dawki do masy ciała dziecka. Dawkowanie u dzieci wynosi 8–16 mg/kg masy ciała na dawkę, maksymalnie 4 dawki na dobę.7

Jakie są przeciwwskazania do stosowania metamizolu?

Przeciwwskazaniami są m.in. uczulenie na metamizol lub inne pochodne pirazolonu, zaburzenia krwi, ostra niewydolność wątroby lub nerek, trzeci trymestr ciąży.43

Czy osoby starsze powinny stosować niższe dawki metamizolu?

Tak, u osób starszych, osłabionych oraz z niewydolnością nerek zaleca się zmniejszenie dawki lub wydłużenie odstępów między dawkami.18

Jaka jest maksymalna dawka metamizolu na dobę?

Maksymalna dawka dobowa metamizolu wynosi 4000 mg dla dorosłych.4