Lactobacillus casei

Czym jest Lactobacillus casei i gdzie go znajdziesz?

Lactobacillus casei (od 2020 r. oficjalnie nazywany Lacticaseibacillus casei) to gram-dodatnia, pałeczkowata bakteria kwasu mlekowego, która naturalnie zasiedla ludzki przewód pokarmowy⁹. Należy do grupy probiotyków – żywych mikroorganizmów, które podane w odpowiedniej ilości mogą przynosić korzyści zdrowotne¹⁰. Bakteria ta jest obecna w jelitach od niemowlęctwa, a jej naturalne źródła w diecie to jogurty, kefir i niektóre sery¹¹.

W aptekach i sklepach ze zdrową żywnością dostępna jest również w postaci suplementów diety – kapsułek, tabletek lub napojów fermentowanych. Warto wiedzieć, że nazwa handlowa „Lactobacillus casei” nadal funkcjonuje na opakowaniach, choć taksonomicznie obie nazwy oznaczają ten sam gatunek⁹. Spośród licznych szczepów (odmian) tego gatunku – w tym Lactobacillus casei 101/37, LC03 czy polskiego szczepu ŁOCK 0919 – najlepiej udokumentowane klinicznie są szczep Shirota i DN-114001¹².

Jak Lactobacillus casei działa w jelitach?

Głównym mechanizmem działania L. casei jest fermentacja cukrów do kwasu mlekowego, który obniża pH treści jelitowej i utrudnia wzrost szkodliwych bakterii¹. To jednak tylko jeden z kilku sposobów, w jaki probiotyk wpływa na mikrobiom.

L. casei wzmacnia barierę jelitową, zwiększając ekspresję białek tworzących tzw. połączenia ścisłe (tight junctions) między komórkami nabłonka – dzięki temu ogranicza przenikanie bakterii i toksyn do krwioobiegu². Jednocześnie produkuje bakteriocyny – naturalne substancje przeciwdrobnoustrojowe – i konkuruje z patogenami o miejsca przylegania do śluzówki jelita, „zajmując” przestrzeń, w której mogłyby się osiedlić¹³. Fermentacja błonnika pokarmowego przez L. casei dostarcza organizmowi krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA) – octanu, propionianu i maślanu – które odżywiają komórki okrężnicy i regulują reakcje zapalne².

Na poziomie immunologicznym bakteria aktywuje komórki dendrytyczne poprzez receptory TLR2 i NOD2, pobudza aktywność komórek NK (natural killer) i stymuluje produkcję wydzielniczej IgA – pierwszej linii obrony błon śluzowych¹⁴¹⁵. Szczep Shirota był szczególnie dobrze przebadany pod kątem wzrostu aktywności komórek NK¹⁶.

Na co może pomagać L. casei – co mówią badania?

Najlepiej udokumentowane kliniczne zastosowania L. casei dotyczą układu pokarmowego. W badaniach z randomizacją szczep Shirota skracał czas trwania biegunki u dzieci, poprawiał regularność i konsystencję stolca u osób z zaparciami oraz łagodził objawy po antybiotykoterapii, chroniąc różnorodność mikrobioty⁵¹⁸. W 28-dniowym badaniu z grupą kontrolną codzienne spożywanie fermentowanego mleka z L. casei Shirota zwiększyło częstość wypróżnień i poprawiło formę stolca u osób z zaparciami⁶.

Szczep LMG 101/37 (tożsamy z podrzędną formą Lactobacillus casei 101/37) poprawił komfort trawienny u osób na diecie bezglutenowej wciąż odczuwających dyskomfort jelitowy, w badaniu z podwójnie ślepą próbą i grupą placebo¹⁹. Szczep LBC80R był z kolei powiązany z niższym odsetkiem zakażeń Clostridioides difficile w warunkach szpitalnych, gdy stosowano go razem ze standardową profilaktyką²⁰.

Czy L. casei pomaga na cukier i cholesterol?

Tak – istnieją obiecujące dane kliniczne, choć dotyczą konkretnych szczepów i grup pacjentów. W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu z placebo (n = 60) przyjmowanie szczepu LC2W w dawce 6 × 10¹¹ CFU dziennie przez 6 miesięcy u osób z ryzykiem zespołu metabolicznego przyniosło następujące efekty w porównaniu z placebo: stężenie glukozy na czczo spadło o 0,7 mmol/l, HbA1c o 0,5%, triglicerydy o 0,4 mmol/l, a cholesterol całkowity o 0,4 mmol/l; jednocześnie wzrosło HDL o 0,2 mmol/l i obniżyły się markery zapalne (hs-CRP o 0,3 mg/l, IL-6 o 0,4 pg/ml)³. Masa ciała zmniejszyła się średnio o 1,4 kg, BMI o 0,5 kg/m²²².

Efekty metaboliczne są powiązane z kilkoma mechanizmami: L. casei zwiększa produkcję SCFA (w tym maślanu i octanu) odżywiających kolonocyty, wzbogaca mikrobiotę o korzystne rodzaje bakterii (Bifidobacterium, Blautia, Dorea) i zmniejsza liczebność potencjalnie szkodliwych rodzajów (Bilophila)²³. Aktywność hydrolazy soli żółciowych L. casei dekoniuguje kwasy żółciowe, co ogranicza wchłanianie cholesterolu z jelit²⁴. Pamiętaj jednak: wyniki badań na jednym szczepie nie przekładają się automatycznie na wszystkie preparaty z L. casei.

Działania niepożądane – co może się zdarzyć?

U zdrowych dorosłych L. casei jest dobrze tolerowany. Najczęstsze, przejściowe dolegliwości na początku suplementacji to wzdęcia, gazy i luźniejsze stolce – zwykle ustępują po kilku dniach, gdy mikrobiota przyzwyczaja się do nowego szczepu²⁶²⁷. W badaniu klinicznym ze szczepem LC2W przez 6 miesięcy nie odnotowano żadnych poważnych działań niepożądanych, a profil bezpieczeństwa był porównywalny z placebo²⁸.

Poważniejsze powikłania – bakteriemia (bakterie we krwi) lub zapalenie wsierdzia – zdarzają się bardzo rzadko i praktycznie wyłącznie u osób silnie immunosupresyjnych, np. po chemioterapii lub po ciężkich zabiegach chirurgicznych⁸²⁹. Dane wskazują na 26-procentową śmiertelność 30-dniową w przypadkach bakteriemii wywołanej przez L. casei u pacjentów hospitalizowanych z obniżoną odpornością³⁰. To podkreśla, jak ważna jest konsultacja lekarska przed suplementacją w grupach ryzyka.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Przed rozpoczęciem suplementacji skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, jeśli:

• masz obniżoną odporność – chorujesz na nowotwór, przyjmujesz chemioterapię, leki immunosupresyjne lub sterydy⁷;
• masz cewnik centralny lub port naczyniowy – zwiększa to ryzyko zakażenia krwi przez bakterie probiotyczne⁷;
• chorujesz na choroby autoimmunologiczne lub masz niewyjaśnione stany zapalne⁷;
• jesteś w ciąży lub karmisz piersią – bezpieczeństwo nie jest w pełni udokumentowane⁷;
• stosujesz antybiotyki, leki immunosupresyjne lub cytostatyki – interakcje z L. casei nie są w pełni poznane³¹.

Natychmiast zgłoś się do lekarza lub na izbę przyjęć, jeśli po rozpoczęciu suplementacji pojawią się: gorączka, dreszcze, obfite poty, bóle mięśni, duszność lub przyspieszone bicie serca – mogą to być objawy rzadkiej, ale poważnej infekcji wywołanej przez bakterie probiotyczne⁸. Probiotyku nie powinny przyjmować wcześniaki bez wyraźnego zalecenia lekarskiego⁹.

Jak stosować L. casei w praktyce?

Nie istnieje jedna uniwersalna dawka – jest ona szczepozależna i powinna być podana na etykiecie konkretnego preparatu. W badaniach klinicznych stosowano m.in. 6 × 10¹¹ CFU dziennie przez 6 miesięcy (szczep LC2W w kontekście metabolicznym)³² oraz 8 × 10⁹ CFU dziennie (80 ml fermentowanego mleka) przez 14 dni w przypadku szczepu Shirota³³. Wiele preparatów suplementacyjnych zawiera 1–10 mld CFU na dawkę.

Przyjmowanie probiotyku razem z posiłkiem – szczególnie z produktem mlecznym – zwiększa przeżywalność bakterii w kwaśnym środowisku żołądka¹⁷. Jeśli stosujesz antybiotyk, zachowaj co najmniej 2-godzinny odstęp między lekiem a probiotykiem, by nie osłabiać skuteczności obu preparatów. Po zakończeniu kuracji probiotycznej większość bakterii znika z jelit w ciągu kilku tygodni – efekty utrzymują się, dopóki suplementacja jest kontynuowana lub dieta dostarcza odpowiednich szczepów z fermentowanej żywności⁴. Jeśli masz wątpliwości co do wyboru preparatu lub dawkowania, zapytaj farmaceutę – pomoże dopasować szczep i formę do Twoich potrzeb.