Jak podaje się kwas zoledronowy?

Kwas zoledronowy należy do leków z grupy bisfosfonianów i jest stosowany przede wszystkim u dorosłych w celu zapobiegania powikłaniom kostnym u pacjentów z nowotworami z przerzutami do kości oraz w leczeniu hiperkalcemii, czyli podwyższonego poziomu wapnia we krwi spowodowanego chorobą nowotworową1234. Lek podaje się wyłącznie dożylnie, w postaci roztworu lub koncentratu rozcieńczanego przed podaniem. Infuzja powinna trwać co najmniej 15–20 minut, a przed jej rozpoczęciem pacjent powinien być odpowiednio nawodniony567.

Schemat dawkowania dla dorosłych

  • Zapobieganie powikłaniom kostnym u pacjentów z nowotworami: standardowa dawka to 4 mg kwasu zoledronowego podawana co 3 do 4 tygodni w formie dożylnej infuzji1234891011.
  • Leczenie hiperkalcemii (TIH): podaje się jednorazowo 4 mg kwasu zoledronowego w postaci infuzji dożylnej1213141516171819.
  • Suplementacja: zaleca się, aby pacjenci dodatkowo przyjmowali doustnie 500 mg wapnia i 400 j.m. witaminy D na dobę w trakcie leczenia1234891011.
  • Czas trwania terapii: zależy od decyzji lekarza prowadzącego oraz efektów leczenia. Początek działania kwasu zoledronowego występuje po 2–3 miesiącach od rozpoczęcia leczenia122348.
Ważne: Przed każdym kolejnym podaniem kwasu zoledronowego konieczne jest sprawdzenie poziomu kreatyniny we krwi, aby ocenić funkcjonowanie nerek. Jeśli czynność nerek się pogorszy, leczenie należy przerwać i wznowić dopiero po powrocie parametrów do wartości wyjściowych. Zmniejszone dawki są stosowane u osób z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami nerek. U osób z ciężkimi zaburzeniami nerek (klirens kreatyniny poniżej 30 ml/min) stosowanie kwasu zoledronowego jest przeciwwskazane2021222324252627.

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

Bezpieczeństwo i skuteczność stosowania kwasu zoledronowego u dzieci i młodzieży nie zostały określone dla większości wskazań onkologicznych, dlatego nie zaleca się rutynowego stosowania tej substancji w tej grupie wiekowej2829303132333435. Wyjątkiem są badania dotyczące leczenia ciężkiej wrodzonej łamliwości kości, gdzie stosowano dawki uzależnione od masy ciała (np. 0,025 mg/kg co 3 miesiące u dzieci w wieku 1–3 lat oraz 0,05 mg/kg co 3 miesiące u dzieci w wieku 3–17 lat), ale dotyczy to tylko wybranych przypadków i nie jest standardem363738394041.

Pacjenci w podeszłym wieku

Dawkowanie dla osób starszych jest takie samo jak dla dorosłych, o ile nie występują zaburzenia czynności nerek lub inne przeciwwskazania1234.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

  • TIH (hiperkalcemia nowotworowa): u pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek (stężenie kreatyniny poniżej 400 μmol/l lub 4,5 mg/dl) nie ma konieczności modyfikacji dawki1213141516171819.
  • Zapobieganie powikłaniom kostnym: przed rozpoczęciem leczenia należy oznaczyć klirens kreatyniny. U osób z klirensem kreatyniny od 30 do 60 ml/min stosuje się zmniejszone dawki:

    • klirens >60 ml/min: 4,0 mg
    • klirens 50–60 ml/min: 3,5 mg
    • klirens 40–49 ml/min: 3,3 mg
    • klirens 30–39 ml/min: 3,0 mg
  • Ciężka niewydolność nerek (klirens kreatyniny poniżej 30 ml/min): kwas zoledronowy jest przeciwwskazany2021222324252627.

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

Nie ma konieczności modyfikacji dawki, jednak z powodu ograniczonych danych należy zachować ostrożność424344454647.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

Kwas zoledronowy nie jest zalecany do stosowania w ciąży oraz w okresie karmienia piersią – w tych grupach lek jest przeciwwskazany4849505152535455.

Zmiany dawkowania w zależności od wskazania

W przypadku kwasu zoledronowego stosowanego do zapobiegania powikłaniom kostnym oraz w leczeniu hiperkalcemii nowotworowej, schemat dawkowania jest jasno określony i nie zmienia się w zależności od rodzaju nowotworu. Zmiany dotyczą tylko pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, gdzie dawka jest indywidualnie dostosowywana1234891011.

Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania

  • Zalecana maksymalna dawka jednorazowa nie powinna przekraczać 4 mg na dobę u dorosłych w przypadku leczenia powikłań kostnych lub hiperkalcemii nowotworowej1234891011.
  • Przekroczenie dawki może prowadzić do zaburzeń czynności nerek i nieprawidłowych stężeń elektrolitów, w tym wapnia, fosforu i magnezu, co może być groźne dla zdrowia5657585960616263.
  • W przypadku przedawkowania zalecane jest monitorowanie stanu pacjenta i wyrównanie poziomu wapnia, jeśli wystąpi hipokalcemia5657585960616263.
Wskazówki praktyczne:

  • Podczas terapii kwasem zoledronowym należy regularnie monitorować parametry biochemiczne krwi, w tym poziom wapnia, fosforanów, magnezu i kreatyniny.
  • Lek nie powinien być mieszany z roztworami zawierającymi wapń lub inne kationy dwuwartościowe, aby uniknąć ryzyka interakcji.
  • Utrzymanie odpowiedniego nawodnienia przed i po podaniu leku zmniejsza ryzyko działań niepożądanych ze strony nerek.
  • W przypadku wystąpienia pogorszenia czynności nerek podczas leczenia należy czasowo odstawić lek i wznowić dopiero po powrocie parametrów do normy.

Podsumowanie – kwas zoledronowy: schematy dawkowania dla różnych grup pacjentów

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli (zapobieganie powikłaniom kostnym) 4 mg dożylnie co 3–4 tygodnie1234
Dorośli (leczenie hiperkalcemii nowotworowej) Jednorazowa dawka 4 mg dożylnie1213
Osoby starsze Dawka jak u dorosłych, jeśli nie występują zaburzenia czynności nerek1
Dzieci i młodzież Nie zaleca się stosowania, brak zaleceń dotyczących dawkowania w onkologii2829
Pacjenci z łagodną lub umiarkowaną niewydolnością nerek
  • klirens kreatyniny > 60 ml/min: 4 mg
  • 50–60 ml/min: 3,5 mg
  • 40–49 ml/min: 3,3 mg
  • 30–39 ml/min: 3,0 mg
Pacjenci z ciężką niewydolnością nerek (CLcr < 30 ml/min) Przeciwwskazane20
Kobiety w ciąży i karmiące piersią Przeciwwskazane48
Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby Brak konieczności modyfikacji dawki, zalecana ostrożność42

Pytania i odpowiedzi

Jak często podaje się kwas zoledronowy?

Standardowo co 3–4 tygodnie w przypadku zapobiegania powikłaniom kostnym lub jednorazowo w leczeniu hiperkalcemii nowotworowej.123

Czy kwas zoledronowy można podawać dzieciom?

Nie zaleca się stosowania u dzieci i młodzieży w leczeniu onkologicznym, brak zaleceń dotyczących dawkowania.2829

Czy trzeba modyfikować dawkę kwasu zoledronowego przy niewydolności nerek?

Tak, u pacjentów z klirensem kreatyniny 30–60 ml/min stosuje się zmniejszone dawki. Przy klirensie poniżej 30 ml/min lek jest przeciwwskazany.4221

Czy kwas zoledronowy można stosować w ciąży lub podczas karmienia piersią?

Nie, lek jest przeciwwskazany u kobiet w ciąży i karmiących piersią.5152

Jakie badania trzeba wykonać przed podaniem kwasu zoledronowego?

Przed każdą dawką należy oznaczyć poziom kreatyniny i monitorować stan nawodnienia oraz parametry biochemiczne.2021