Bifidobacterium Infantis

Czym jest Bifidobacterium infantis i skąd pochodzi?

Bifidobacterium infantis (pełna nazwa: Bifidobacterium longum subsp. infantis) to gram-dodatnia, beztlenowa bakteria z rodziny Bifidobacteriaceae, naturalnie zasiedlająca jelita niemowląt⁷. Jest podgatunkiem Bifidobacterium longum i wyróżnia się spośród innych probiotyków wyjątkową zdolnością do rozkładania oligosacharydów mleka kobiecego (HMO) – złożonych cukrów obecnych w pokarmie matki, które pełnią rolę prebiotyków selektywnie wspierających wzrost właśnie tej bakterii⁸.

Genom B. infantis zawiera sześć wyspecjalizowanych klastrów genów (H1–H5 oraz uraza), kodujących enzymy zdolne do rozcinania fukozowych, sialylowych i innych wiązań w cząsteczkach HMO¹. Dzięki temu B. infantis osiąga w jelitach niemowląt karmionych piersią gęstość kolonii nawet trzykrotnie wyższą niż inne podgatunki bifidobakterii⁹. Geny ureazy pozwalają mu dodatkowo wykorzystywać azot z mocznika obecnego w mleku matki, co uzupełnia metabolizm węglowy oparty na HMO¹⁰.

W krajach wysokorozwiniętych – w tym w Europie – B. infantis niemal zniknął z jelit niemowląt. Badanie przeprowadzone na 412 niemowlętach w USA wykazało jego obecność zaledwie u 8% badanych, niezależnie od sposobu porodu i karmienia¹¹. Za ten zanik odpowiadają prawdopodobnie powszechne stosowanie antybiotyków, porody przez cesarskie cięcie i karmienie mieszankami mlecznymi¹².

Jak Bifidobacterium infantis działa w jelitach?

Działanie B. infantis opiera się na kilku wzajemnie powiązanych mechanizmach, które razem wspierają zdrowie jelit, układ odpornościowy i ogólną równowagę mikrobioty.

Produkcja krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA). Rozkładając HMO i błonnik pokarmowy, B. infantis wytwarza kwasy octowy, propionowy i masłowy¹³. Kwas octowy stanowi główne paliwo dla komórek nabłonka jelitowego, obniża pH treści jelitowej (hamując wzrost patogenów) i służy jako substrat dla innych pożytecznych bakterii w procesie tzw. krzyżowego odżywiania¹⁴. Metabolit pośredni – 1,2-propanodiol – jest z kolei substratem dla bakterii takich jak Eubacterium hallii czy Akkermansia muciniphila, co sprzyja stabilności całego ekosystemu jelitowego¹⁴.

Wzmacnianie bariery jelitowej. B. infantis zwiększa ekspresję białek połączeń ścisłych – ZO-1, okludyny i klaudyn – w komórkach nabłonka jelitowego, poprawiając szczelność ściany jelit i ograniczając przenikanie endotoksyn do krwiobiegu¹⁵.

Modulacja układu odpornościowego. Probiotyk normalizuje stosunek cytokin przeciwzapalnych do prozapalnych: obniża ekspresję IL-1β, IL-6, IL-8 oraz receptorów TLR2 i TLR4, a jednocześnie zwiększa poziom inhibitorów stanu zapalnego Tollip i SIGIRR¹⁶. Hamuje prozapalną interleukinę IL-17, wzmacnia IL-27 i sprzyja powstawaniu limfocytów regulatorowych T (Treg), które utrzymują tolerancję immunologiczną¹⁷. Wytwarza też indolo-3-mleczan (ILA) – metabolit tryptofanu o działaniu przeciwzapalnym, ważny dla dojrzewania odporności¹⁸.

Wypieranie patogenów. B. infantis konkuruje z potencjalnie szkodliwymi mikroorganizmami o niszę HMO w jelitach. W jego nieobecności niszę tę zajmują oportuniści tacy jak Clostridium perfringens, co wiąże się z wyższą zawartością genów oporności na antybiotyki i czynników wirulencji w mikrobiocie¹⁹. Przywrócenie B. infantis istotnie zmniejsza liczebność Enterobacteriaceae, E. coli i Clostridia²⁰.

Zastosowanie u niemowląt – co mówią badania kliniczne?

Najsilniejsze dowody naukowe dotyczące B. infantis odnoszą się do niemowląt. Randomizowane, podwójnie zaślepione badanie kontrolowane placebo (REMEDI, NCT03476447) obejmowało 40 niemowląt w wieku 2–4 miesięcy karmionych wyłącznie piersią. Dzieci otrzymywały przez 28 dni dawki 4 × 10⁹, 8 × 10⁹ lub 1,8 × 10¹⁰ CFU/dobę. Wszystkie trzy dawki istotnie zwiększyły liczebność B. infantis w stolcu (p < 0,01 vs placebo), a kolonizacja utrzymywała się jeszcze miesiąc po zakończeniu suplementacji². Co ważne, nie stwierdzono różnic między grupami dawkowania – niższa dawka (4 × 10⁹ CFU) była równie skuteczna jak najwyższa²². Jednocześnie udział rodziny Bifidobacteriaceae w mikrobiocie wzrósł niemal dwukrotnie – z ok. 20% w grupie placebo do ponad 50% w grupie suplementowanej²³.

Osobne badanie opublikowane w Pediatric Research wykazało, że kolonizacja niemowląt szczepem EVC001 zmniejsza jelitowe markery stanu zapalnego – cytokiny, kalprotektynę i endotoksyny – nawet 55-krotnie w porównaniu z grupą karmioną wyłącznie piersią. Poziom endotoksyn w kale był 4-krotnie niższy, co ma znaczenie dla ryzyka martwiczego zapalenia jelit (NEC)²⁴.

Metaanaliza 67 badań RCT (n = 14 606 wcześniaków) przeprowadzona przez Battę i wsp. wykazała, że probiotyki zawierające B. infantis zmniejszają ryzyko NEC w stopniu istotnie większym (RR 0,38; 95% CI 0,27–0,55) niż probiotyki bez tego składnika (RR 0,67; p dla różnicy między podgrupami = 0,01)⁴. Jakość dowodów dla NEC i śmiertelności oceniono jako wysoką w skali GRADE²⁵.

W badaniu PRIMAL (JAMA Pediatrics, faza 3, n = 618 wcześniaków 28–32 tygodnie ciąży) mieszanka zawierająca B. infantis, B. animalis subsp. lactis i Lactobacillus acidophilus (1,5 × 10⁹ CFU każdego szczepu przez 28 dni) nie zmniejszyła kolonizacji przez wielolekooporne drobnoustroje (wynik pierwotny), ale istotnie poprawiła eubiozę mikrobioty: 62,5% vs 34,9% w grupie kontrolnej osiągnęło stan eubiozę na poziomie gatunkowym (OR 3,19)²⁶. B. infantis był głównym czynnikiem sprawczym tej zmiany²⁷. Nie odnotowano przypadków sepsy wywołanej przez szczep probiotyczny²⁸.

Szczep DSM 33361 (stosowany w połączeniu z B. animalis BB-12® i Streptococcus thermophilus TH-4®) był badany w dwóch wysokiej jakości próbach klinicznych obejmujących łącznie ponad 1200 wcześniaków. Wyniki sugerują, że ta trójskładnikowa mieszanka może zmniejszyć ryzyko problemów z rozwojem układu pokarmowego u wcześniaków nawet o 50%²⁹. Szczep posiada status QPS (Qualified Presumption of Safety) przyznanego przez EFSA, co potwierdza jego bezpieczeństwo w Europie³⁰.

Bifidobacterium infantis a zespół jelita drażliwego (IBS) u dorosłych

Szczep B. infantis 35624 jest jednym z najlepiej przebadanych probiotyków w kontekście IBS. Przełomowe badanie Whorrella i wsp. (American Journal of Gastroenterology) – randomizowane, podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo – wykazało, że dawka 1 × 10⁸ CFU/dobę przez 4 tygodnie była istotnie lepsza od placebo pod względem bólu brzucha, wzdęć, zaburzeń rytmu wypróżnień, niepełnego wypróżnienia i oddawania gazów. Poprawa w globalnej ocenie objawów przewyższyła placebo o ponad 20% (p < 0,02)³².

Metaanaliza opublikowana w Value in Health objęła 5 badań RCT (3 dla samego B. infantis i 2 dla preparatów złożonych zawierających ten szczep). Wyniki pokazują istotne statystycznie zmniejszenie:

• bólu brzucha: SMD –0,20 (95% CI –0,36 do –0,03) dla samego B. infantis; SMD –0,22 dla preparatów złożonych³,
• wzdęć: SMD –0,18 (samodzielny szczep); SMD –0,30 (preparaty złożone)³,
• poprawy satysfakcji z rytmu wypróżnień: SMD –0,27³.

Preparat złożony zawierający B. infantis normalizował rytm wypróżnień niezależnie od dominującego podtypu IBS: u pacjentów z zaparciowym IBS zwiększał częstość stolców ku normie, a u pacjentów z biegunkowym IBS ją zmniejszał³³. Dłuższe stosowanie (do 12 tygodni) wiązało się z większą poprawą – w jednym z badań wskaźnik ciężkości IBS (IBS-SSS) spadł średnio z 309,9 do 84,1 punktów (p < 0,001)³⁴.

Mechanizm działania w IBS obejmuje normalizację stosunku cytokin przeciwzapalnych do prozapalnych, obniżenie CRP, TNF-α i IL-6 u pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, przewlekłym zmęczeniem i łuszczycą, a także produkcję metabolitów tryptofanu wpływających na oś jelitowo-mózgową³⁵.

Dawkowanie i formy suplementacji

Dawkowanie B. infantis różni się istotnie w zależności od grupy wiekowej i zastosowania klinicznego. Liczba żywych bakterii wyrażana jest w CFU (colony forming units – jednostkach tworzących kolonie).

Niemowlęta: W badaniach klinicznych u niemowląt 2–4-miesięcznych stosowano dawki od 4 × 10⁹ do 1,8 × 10¹⁰ CFU/dobę przez 28 dni – wszystkie były równie skuteczne². Preparat w postaci proszku (saszetka) miesza się z 3–5 ml mleka matki i podaje dziecku strzykawką raz dziennie; ważne jest przechowywanie w zamrażarce⁵. W badaniu u noworodków stosowano suplementację przez pierwsze 21 dni życia³⁶.

Dorośli (IBS): Kluczowy szczep 35624 wykazał skuteczność już przy dawce 1 × 10⁸ CFU/dobę (100 milionów CFU). Wyższe dawki rzędu 1 × 10¹⁰ CFU mogą być mniej skuteczne ze względu na problemy formulacyjne³⁷. Dostępne preparaty dla dorosłych zawierają zwykle 1–3 miliardy CFU w tabletce lub kapsułce. Efekty kliniczne pojawiają się zazwyczaj po 4–8 tygodniach regularnego stosowania³⁸.

Wcześniaki: W badaniu PRIMAL stosowano 1,5 × 10⁹ CFU/dobę każdego ze szczepów w mieszance przez 28 dni, rozcieńczone w mleku matki lub mieszance³⁹. Decyzja o suplementacji wcześniaków zawsze wymaga nadzoru neonatologicznego.

Bezpieczeństwo i tolerancja

W badaniach klinicznych obejmujących zarówno niemowlęta donoszone, jak i wcześniaki B. infantis był dobrze tolerowany. W badaniu REMEDI nie stwierdzono różnic między grupami suplementowanymi a placebo pod względem częstości stolców, ich konsystencji, liczby godzin snu, płaczu, incydentów przeziębienia, gorączki, krwi w stolcu ani wysypki pieluszkowej⁴⁰. W badaniu PRIMAL nie odnotowano żadnego przypadku sepsy wywołanej przez szczep probiotyczny, a częstość późnej sepsy była numerycznie niższa w grupie probiotycznej (2,5% vs 3,7%)²⁸.

EFSA przyznała statusem QPS (Qualified Presumption of Safety) gatunkowi Bifidobacterium longum, obejmującemu podgatunek infantis, co potwierdza jego bezpieczeństwo w Europie⁶. Szczep DSM 33361 jest stosowany w żywności i suplementach od początku lat 90. XX wieku³⁰.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Przed zastosowaniem B. infantis skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, jeśli:

• Twoje dziecko jest wcześniakiem lub noworodkiem z niedoborem odporności, chorobą nerek, wątroby, przewodu pokarmowego lub układu dokrewnego⁴¹.
• Pacjent (dorosły lub dziecko) jest immunokompromitowany (np. po chemioterapii, po przeszczepie, z HIV) lub ma perforację ściany jelita – są to przeciwwskazania do stosowania probiotyków⁵.
• Niemowlę przyjmuje antybiotyki – poziom B. infantis może przejściowo spaść, a kontynuowanie suplementacji warto omówić z pediatrą³¹.
• U dziecka lub dorosłego wystąpią objawy takie jak gorączka, niepokój, krwawy stolec, nasilone wymioty lub znaczące pogorszenie stanu ogólnego w trakcie stosowania probiotyku – należy przerwać suplementację i skonsultować się z lekarzem.
• Planujesz podawać B. infantis jako suplementację dziecku karmionemu mieszanką (nie piersią) – korzyści mogą być mniejsze, ponieważ HMO z mleka matki są kluczowym substratem dla tej bakterii⁸⁴².

Pamiętaj, że suplementy diety nie zastępują leczenia. Jeśli objawy IBS lub inne dolegliwości jelitowe są nasilone lub nie ustępują po kilku tygodniach, skonsultuj się z gastroenterologiem.

Suplementacja B. infantis może być cennym wsparciem mikrobioty jelitowej – zarówno u niemowląt karmionych piersią, jak i u dorosłych z IBS. Dla niemowląt najlepsze efekty przynosi połączenie probiotyku z karmieniem piersią, które dostarcza naturalnych HMO. Dorośli z IBS powinni nastawiać się na regularne stosowanie przez co najmniej 4–8 tygodni i nie oczekiwać natychmiastowych efektów. Wybierając preparat, zwróć uwagę na podany szczep (np. 35624 lub M-63), liczbę CFU na dawkę oraz datę ważności. Przy wątpliwościach – zawsze warto zapytać farmaceutę.