,

Czy na pewno wiesz, co to jest sól fizjologiczna?

Data publikacji:

Ostatnia aktualizacja:

Sól fizjologiczna – kiedy warto ją stosować?

Sól fizjologiczna to bezpieczny preparat stosowany, np. do nebulizacji w celu nawilżenia dróg oddechowych. Dobrze stosować go podczas przeziębienia, jednak w rzeczywistości sól fizjologiczna może pomóc nam przez cały rok. W jaki sposób poprawnie korzystać z soli? Czy każdy może jej używać? Wszystkiego dowiecie się już zaraz.
Sól fizjologiczna – kiedy warto ją stosować?

Co to jest sól fizjologiczna?

Klasyczna sól fizjologiczna to 0,9% roztwór chlorku sodu, czyli NaCl. Inaczej określana jest mianem soli izotonicznej. Chodzi w tym o to, że pomiędzy solą fizjologiczną a otaczającymi je płynami w komórkach, nie powinno dochodzić do nadmiernego odpływu ani napływu, m.in. wody [1].

Sól fizjologiczna – zastosowanie

Zastosowanie soli fizjologicznej jest szerokie. Najczęściej wykorzystuje się ja do nebulizacji, irygacji i inhalacji lub przemywania.

Jeśli jesteśmy przeziębieni i cierpimy na problemy z drogami oddechowymi, np. towarzyszy nam zatkany nos, suchy i męczący kaszel lub odkrztuszanie z nadprodukcją wydzieliny, to nebulizacja solą fizjologiczną może przynieść ukojenie. Sól fizjologiczna nawilża błonę śluzową dróg oddechowych, co redukuje podrażnienia. Z drugiej strony upłynnia zalegającą wydzielinę i ułatwia jej odkrztuszanie.

Sól fizjologiczna do irygacji idealnie sprawdzi się u pacjentów ze stanem zapalnym zatok. Dzięki specjalnej butelce dołączonej do preparatów do irygacji proces przepłukiwania zatok jest szybki i prosty. Pozwoli to oczyścić zatkane zatoki i nos z nadmiernej ilości zalegającej wydzieliny.

Sól fizjologiczna występuje także w formie ampułek, najczęściej o pojemności 5 ml. Taka wersja dobrze sprawdzi się do przemywania oczu, które zostały podrażnione, np. przez zanieczyszczenia.

Sól izotoniczna powinna znaleźć się również w apteczce pierwszej pomocy, gdyż w formie jałowej nadaje się do przemywania ran.

Jaki skład ma sól fizjologiczna?

Sól fizjologiczna złożona jest z 2 składników: NaCl, czyli chlorku sodu i wody. Izotoniczna wersja zawiera 0,9 g NaCl w 100 g całego roztworu. Istnieją także inne stężenia soli, które co prawda nie noszą już określenia “fizjologiczna”, ale o których warto wspomnieć.

Sól hipertoniczna

Drugi rodzaj używanej soli to ta bardziej stężona – hipertoniczna, o stężeniu 3% lub 6%. Uważa się, że sól hipertoniczną powinno się używać, jeśli pacjent cierpi na zaleganie wydzieliny w drogach oddechowych. Stężona sól oddziałuje na nabłonek rzęskowy układu oddechowego, co indukuje usuwanie zalegającej flegmy. Dodatkowo nawilża i redukuje obrzęk nabłonka. Inhalacja takim roztworem indukuje także kaszel, dzięki czemu łatwiej nam się odkrztusza. Dodatkowo niektóre badania wykazały, że wywiera efekt przeciwzapalny [2-4].

Dodatkowe substancje w soli fizjologicznej

W aptekach oprócz izotonicznej i hipertonicznej soli do inhalacji znajdziemy również produkty wzbogacone o kwas hialuronowy lub ektoinę. Do wyboru mamy takie preparaty, jak:

  • Nebu-Dose Hialuronic.
  • Nebu-Dose Plus.
  • Ectodose.

Sól fizjologiczna z kwasem hialuronowym

Dodatek kwasu hialuronowego stosuje się w celu zwiększenia nawilżenia błon śluzowych. Uważa się również, że ma działanie przeciwzapalne. Kwas hialuronowy ciekawie wypada w połączenia ze steżonymi roztworami soli, gdyż wtedy widocznie poprawia się tolerancja pacjentów na inhalację. Stężone roztwory soli mogą prowadzić do wysuszenia śluzówki, co np. będzie indukować kaszel. Kwas hialuronowy redukuje te niepożądane efekty [5,6].

Sól fizjologiczna z ektoiną

Ektoina natomiast to substancja, która wykazuje działanie przeciwzapalne i przeciwalergiczne. Bardzo dobrze nawilża również błony śluzowe. To związek, który dodaje się teraz do wszystkiego i który na wszystko ma pomóc. Realia są takie, że efektywność inhalacji z ektoiną oraz bez niej jest porównywalna z niewielką przewagą w kierunku formulacji z ektoiną [7].

Która sól do nebulizacji jest lepsza?

Którą sól lepiej wybrać? Izotoniczną czy stężoną? Opinie są różne, podobnie jak wyniki badań. Ciężko zdecydowanie stwierdzić, która sól będzie lepsza przy chorobach górnych dróg oddechowych. Jedno z badań stwierdza, że dzieci z zapaleniem oskrzeli, przebywały w szpitalu statystycznie krócej, jeśli inhalowały się solą hipertoniczną, w porównaniu do izotonicznej. Inne doświadczenia pokazują, że nie ma znaczącej różnicy między różnymi stężeniami. Natomiast pewne jest to, że inhalacją roztworem NaCl działa i jest zalecana, gdyż ułatwia oddychanie i przyspiesza rekonwalescencję. Jeśli w aptece brakuje soli hipertonicznej lub z kwasem hialuronowym, to bez problemu można zastąpić ją wersją izotoniczną [3-4,6-7].

Jak zrobić sól fizjologiczną?

Patrząc czysto chemicznie, aby zrobić sól fizjologiczną, potrzebujemy dwóch składników: wody i chlorku sodu. Chlorek sodu to sól kuchenna, którą każdy raczej ma w domu. Jest to roztwór 0,9%, co mówi o tym, że na 100 g roztworu potrzebujemy 0,9 g NaCl. Czyli wychodzi na to, że w 99,1 g wody rozpuszczamy 0,9 g soli kuchennej i mamy już sól fizjologiczną? Niestety nie jest to takie proste!

Jak zrobić sól fizjologiczną poprawnie? Zdecydowanie odradzam wykonywanie tej czynności z soli kuchennej, bo zawiera ona inne, niepożądane dodatki. Znacznie łatwiej i bezpieczniej wykorzystać do tego gotowe zestawy, które znajdują się w aptece.

Instrukcję dotycząca tego, jak zrobić sól fizjologiczną przedstawię na podstawie produktów Irigasin i Fixsin.

W preparatach mamy zestaw saszetek z chlorkiem sodu i irygator. Zasada jest bardzo prosta. Jeśli chcemy uzyskać sól izotoniczną, to używamy 1 saszetki. Do soli hipertonicznej stosujemy 2 saszetki.

Do rozpuszczenia soli używamy przegotowanej i ostudzonej do temperatury ciała wody. Nie można stosować gorącej ani zimnej wody, aby nie podrażnić błony śluzowej. Odpowiednią ilość saszetek wsypujemy do irygatora i zalewamy wodą do kreski (w przypadku tych preparatów – 240 ml). Można też część soli rozpuścić w wodzie w oddzielnym naczyniu, przelać do butelki i uzupełnić wodą do kreski. Następnie wstrząsamy irygatorem, aż do rozpuszczenia.

Sól fizjologiczna do nosa – jak stosować?

Irygacja nosa i zatok może wydawać się nieprzyjemną czynnością, ale w rzeczywistości jest bardzo prosta i szybka. Jak najlepiej wykonać irygację?

  1. Przygotuj roztwór soli zgodnie z instrukcją.
  2. Wyczyść nos z zalegającej wydzieliny.
  3. Pochyl się lekko nad umywalką lub wanną. Oddychaj spokojnie.
  4. Przyłóż końcówkę irygatora do jednego nozdrza i delikatnie naciśnij butelkę.
    1. W tym momencie oddychaj spokojnie przez usta.
  5. Przygotowany roztwór przepłukuje zatoki i nos i wypływa drugim nozdrzem.
  6. Jeśli zakrztusisz się podczas irygacji, to postaraj się nie połykać roztworu – wypluj go.
  7. Po irygacji wytrzyj nos oraz umyj i wysusz irygator. Jest on wielokrotnego użytku. W przyszłości możesz dokupić jedynie saszetki z chlorkiem sodu.

Irygację solą fizjologiczną najczęściej wykonuje się 1 lub 2 razy na dobę. Jest to bezpieczna metoda oczyszczania nosa i zatok. Sól fizjologiczna nie podrażnia błony śluzowej. Ze względu na technikę irygacji nie powinno się jej stosować u dzieci młodszych niż 4 lata.

Jak długo może być otwarta sól fizjologiczna?

Roztwory soli fizjologicznej dostępne w 5 ml ampułkach są jałowe. Nie zawierają konserwantów ani systemów gwarantujących jałowość. Z tego względu są to preparaty jednorazowe. Po użyciu ampułki nawet jeśli nie została całkowicie wykorzystana, należy ją wyrzucić.

Przygotowany roztwór do irygacji również należy zużyć bezpośrednio po przygotowaniu.

Jaką sól fizjologiczną można kupić w aptece?

W poniższej tabeli prezentujemy różne preparaty z chlorkiem sodu dostępne w aptekach.

Tabela 1. Wybrane preparaty z chlorkiem sodu w aptekach.

Nazwa handlowa Postać farmaceutyczna Dodatkowe informacje
Fixsin Zestaw do płukania nosa i zatok Zawiera 100% NaCl.
Irigasin
Zatoxin Rinse Zawiera dodatek dwuwęglanu sodu.
Nebu-Dose Isotonic Roztwór w 5 ml ampułkach Roztwór izotoniczny.
Nebu-Dose Hipertonic Roztwór hipertoniczny.
Nebu-Dose Hialuronic Izotoniczny roztwór z dodatkiem kwasu hialuronowego.
Nebu-Dose Plus Hipetoniczny roztwór z dodatkiem kwasu hialuronowego.
Nebu-Dose Baby 1,5% roztwór NaCl.
Ectodose Roztwór w 2,5 ml ampułkach Preparat z ektoiną i wodą morską.
Polpharma 0,9% NaCl Roztwór w 5 ml ampułkach Roztwór izotoniczny.
Physiodose Gilbert NaCl 0.9%

Bibliografia

  1. P. Tonog i A. D. Lakhkar, „Normal Saline”, w StatPearls, Treasure Island (FL): StatPearls Publishing, 2022. Dostęp: 10 wrzesień 2022. [Online]. Dostępne na: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK545210/
  2. L. Zhang, R. A. Mendoza‐Sassi, C. Wainwright, i T. P. Klassen, „Nebulised hypertonic saline solution for acute bronchiolitis in infants”, Cochrane Database Syst. Rev., nr 12, 2017, doi: 10.1002/14651858.CD006458.pub4.
  3. C.-W. Hsieh, C. Chen, H.-C. Su, i K.-H. Chen, „Exploring the efficacy of using hypertonic saline for nebulizing treatment in children with bronchiolitis: a meta-analysis of randomized controlled trials”, BMC Pediatr., t. 20, s. 434, wrz. 2020, doi: 10.1186/s12887-020-02314-3.
  4. „Is hypertonic saline solution via nebuliser effective and safe for infants with acute bronchiolitis?” https://www.cochrane.org/CD006458/ARI_hypertonic-saline-solution-nebuliser-effective-and-safe-infants-acute-bronchiolitis (dostęp 17 październik 2021).
  5. M. Di Cicco, D. Peroni, M. Sepich, M. G. Tozzi, P. Comberiati, i R. Cutrera, „Hyaluronic acid for the treatment of airway diseases in children: Little evidence for few indications”, Pediatr. Pulmonol., t. 55, nr 8, s. 2156–2169, sie. 2020, doi: 10.1002/ppul.24901.
  6. L. Máiz i in., „Addition of hyaluronic acid improves tolerance to 7% hypertonic saline solution in bronchiectasis patients”, Ther. Adv. Respir. Dis., t. 12, s. 1753466618787385, grudz. 2018, doi: 10.1177/1753466618787385.
  7. B.-H. Tran, V.-A. Dao, A. Bilstein, K. Unfried, K. Shah-Hosseini, i R. Mösges, „Ectoine-Containing Inhalation Solution versus Saline Inhalation Solution in the Treatment of Acute Bronchitis and Acute Respiratory Infections: A Prospective, Controlled, Observational Study”, BioMed Res. Int., t. 2019, s. e7945091, sty. 2019, doi: 10.1155/2019/7945091.

Powiązane produkty

Omawiane substancje

  • Chlorek sodu

    Chlorek sodu to związek chemiczny, który składa się z atomów sodu i chloru.Jest to powszechnie znany jako sól kuchenna i jest stosowany w kuchni do poprawienia smaku potraw.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Ektoina

    Ektoina to organiczna substancja chemiczna, która chroni organizmy przed stresem środowiskowym.
    substancje syntetyczne
  • Kwas hialuronowy

    Kwas hialuronowy jest naturalnie występującą substancją w organizmie człowieka, odpowiedzialną za nawilżenie skóry i stawy. Jest również stosowany w medycynie estetycznej do wypełniania zmarszczek i poprawy objętości skóry.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne

Omawiane schorzenia

  • Nieżyt nosa (katar)

    Nieżyt nosa to choroba, która charakteryzuje się stanem zapalnym błony śluzowej nosa. Objawia się m.in. katarem, kichaniem, swędzeniem nosa oraz utrudnionym oddychaniem.
  • Przeziębienie

    Przeziębienie to choroba wirusowa, która atakuje układ oddechowy i powoduje objawy takie jak katar, kaszel, ból gardła i gorączka. Może być łatwo przenoszone drogą kropelkową i zwykle trwa kilka dni lub tygodni.

Więcej poradników

Wyświetlane poradniki pochodzą z kategorii czytanego artykułu: , .