Czym jest szczepionka?

Pomimo ogromnego rozwoju medycyny, do tej pory nie wymyślono lepszej i bezpieczniejszej metody na uodpornienie niż szczepienia. Szczepionka jest preparatem biologicznym pobudzającym organizm do zwalczania chorobotwórczych drobnoustrojów, a w konsekwencji uzyskania odporności na konkretne choroby. Dzięki szczepieniom możemy skutecznie chronić nasze dzieci przed groźnymi chorobami zakaźnymi, które w przeszłości powodowały poważne powikłania zdrowotne.

Jeżeli szczepieniu podda się ponad 90% osób z danej populacji, można zahamować rozprzestrzenianie się wirusów i bakterii, które wywołują choroby zakaźne. Zatem szczepionka staje się tarczą ochronną nie tylko dla zaszczepionych, ale też dla osób, które z przyczyn zdrowotnych (np. chorujących na nowotwory) nie mogą zostać zaszczepione. To zjawisko nazywane jest odpornością stadną i stanowi kluczowy element skutecznej ochrony całej populacji. [1,4]

Po co są szczepionki?

Podstawowym celem szczepienia jest zapewnienie maksymalnej ochrony przed zachorowaniem na choroby zakaźne oraz ich eliminacja w społeczeństwie. Choroby te niosą ze sobą ryzyko ciężkiego przebiegu, groźnych powikłań, a nawet zgonu. Są one szczególnie niebezpieczne dla malutkich dzieci, dlatego obowiązkowe szczepienia w Polsce rozpoczynają się już w pierwszych dniach życia noworodka.

W kontekście szczepień to pierwszy rok życia dziecka jest czasem najbardziej intensywnym, a dzieciom do ukończenia drugiego roku życia podaje się najwięcej szczepionek. To właśnie w tym czasie układ immunologiczny dziecka wykazuje wyjątkową zdolność do „uczenia się” odpowiedzi na antygeny wirusowe i bakteryjne oraz wytwarzania przeciwciał ochronnych. Dzięki temu wczesne szczepienia zapewniają optymalną ochronę w najbardziej wrażliwym okresie życia. [1,4]

Czy szczepienia są obowiązkowe w Polsce? Co grozi za ich nieprzestrzeganie?

Tak, szczepienia są obowiązkowe w Polsce i realizuje się je zgodnie z kalendarzem szczepień. Podlegają im dzieci w wieku od 0. do 19. roku życia, jak również osoby szczególnie narażone na zachorowanie (studenci uczelni medycznych, pracownicy ochrony zdrowia, pracownicy służb weterynaryjnych). Nie wywiązanie się z tego obowiązku może skutkować wobec rodziców konsekwencjami prawnymi, takimi jak kary grzywny czy trudności z przyjęciem dziecka do żłobka lub przedszkola.

Obowiązkowe szczepienia w Polsce są bezpłatne pod warunkiem, że zdecydujesz się zaszczepić siebie lub swoje dziecko szczepionką zakupioną przez Ministra Zdrowia. Decydując się na wybór innej, musisz za nią zapłacić. Warto podkreślić, że szczepienia obowiązkowe są finansowane ze środków publicznych, co zapewnia równy dostęp do ochrony zdrowia dla wszystkich dzieci. [4]

Jakie są obowiązkowe szczepienia w Polsce? Pełna lista szczepień obowiązkowych

Co roku decyzją Głównego Inspektora Sanitarnego ustalany jest PSO na dany rok. W 2017 roku najważniejszą zmianą w kalendarzu szczepień dla dzieci i młodzieży było wprowadzenie obowiązkowych szczepień przeciw pneumokokom. Wcześniej dokonano zamiany doustnej szczepionki przeciw poliomyelitis na domięśniową oraz wprowadzono preparat z bezkomórkowym krztuścem w 6. roku życia zamiast pełnokomórkowej szczepionki DTP. W 2021 roku do kalendarza szczepień obowiązkowych wprowadzono dodatkowo szczepienie przeciw rotawirusom. Obecnie obowiązkowe szczepienia w Polsce obejmują szczepienia przeciwko:

• gruźlicy – szczepionka BCG;
• błonicy – szczepionki skojarzone DTP, DTaP;
• krztuścowi – szczepionki skojarzone DTP, DTaP (Adacel, Adacel Polio, Boostrix, Boostrix Polio, Tetraxim, Triaxis);
• poliomyelitis – szczepionka IPV (Adacel Polio, Boostrix Polio, Imovax Polio);
• odrze – szczepionka MMR (M-M-RVax PRO, Priorix);
• śwince – szczepionka MMR;
• różyczce – szczepionka MMR;
• tężcowi – szczepionki skojarzone DTP, DTaP;
• wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (WZWB) – szczepionka przeciw HBV (Engerix B, Euvax B);
• pneumokokom – szczepionka PCV (Bexsero, Nimenrix, Trumenba, NeisVac-C, Menveo, MenQuadfi, Prevenar, Synflorix);
• Haemophilus influenzae typu B (HIB) – szczepionka Hib (Hexacima, Hexyon, Infanrix Hexa, Infanrix IPV + Hib, Pentaxim);
• rotawirusom – szczepionka przeciw rotawirusom (Rotarix, RotaTeq).

Jest to już 12. obowiązkowa pozycja w kalendarzu szczepień obowiązkowych w Polsce. Dotyczy ona dzieci urodzonych po 31 grudnia 2020 roku. W przypadku dzieci urodzonych przed dniem 1 stycznia 2021 roku szczepienie przeciw rotawirusom pozostaje szczepieniem zalecanym (odpłatnym). Osoby należące do grup podwyższonego ryzyka są szczepione również przeciwko:

• ospie wietrznej (Varilrix, Varivax);
• błonicy;
• tężcowi;
• wściekliźnie [1,2,3].

Kalendarz szczepień obowiązkowych – kiedy wykonać szczepienia obowiązkowe?

Harmonogram szczepień ochronnych w naszym kraju (tzw. kalendarz szczepień) pozwala na określenie, w jakim czasie ma zostać zrealizowane szczepienie. Jest on co roku aktualizowany przez Głównego Inspektora Sanitarnego, aby zapewnić najlepszą ochronę zdrowia publicznego. Jednymi z pierwszych szczepień są szczepienia przeciwko gruźlicy oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (WZW typu B).

Dziecko otrzymuje je w szpitalu w pierwszych dniach swojego życia, zazwyczaj w ciągu 24-48 godzin po urodzeniu. Kolejne szczepienia m.in. przeciwko pneumokokom, błonicy, tężcowi, krztuścowi, rotawirusom, Hemophilus influenzea, które należy zrealizować w kolejnych miesiącach życia dziecka, wykonuje wybrany przez rodziców lekarz w przychodni podstawowej opieki zdrowotnej. Przestrzeganie terminów podanych w kalendarzu szczepień obowiązkowych jest kluczowe dla zapewnienia optymalnej ochrony zdrowia dziecka. [1,4]

Czy istnieją dodatkowe szczepienia dla dzieci poza obowiązkowymi?

Poza obowiązkowymi szczepieniami w Polsce istnieją również dodatkowe szczepienia dla dzieci, które są zalecane przez lekarzy pediatrów, ale nie są finansowane ze środków publicznych. Te dodatkowe szczepienia dla dzieci obejmują m.in. szczepienia przeciwko:

• wirusowemu zapaleniu wątroby typu A (Havrix Junior, Havrix Adult, Avaxim);
• meningokokom grupy A, B, C,W, Y;
• wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV), np. Cervarix, Gardasil 9;
• grypie sezonowej (Infanrix Tetra, Vaxigrip Tetra);
• kleszczowemu zapaleniu mózgu (KZM), np. FSME-Immun, FSME-Immun Junior, Encepur K, Encepur Adults;
• COVID-19 (Comirnaty, Spikevax, Nuvaxovid).

Dodatkowe szczepienia dla dzieci są szczególnie zalecane w przypadku dzieci z grup podwyższonego ryzyka lub przy planowanych podróżach zagranicznych. Decyzję o wykonaniu dodatkowych szczepień należy skonsultować z lekarzem pediatrą, który oceni indywidualne potrzeby dziecka i przedstawi korzyści płynące z takiej profilaktyki. Warto pamiętać, że choć te szczepienia nie są obowiązkowe, mogą znacznie zwiększyć ochronę zdrowia dziecka.

Dlaczego warto się szczepić? Korzyści ze szczepień obowiązkowych

Szczepionki są niezwykle ważne z wielu powodów, i ich rola w ochronie zdrowia publicznego jest ogromna. Obowiązkowe szczepienia w Polsce zostały wprowadzone na podstawie wieloletnich badań naukowych i doświadczeń epidemiologicznych. Oto kilka kluczowych powodów, dlaczego warto robić szczepionki:

1. Zapobieganie chorobom zakaźnym: Szczepionki są skutecznym narzędziem w zapobieganiu chorobom zakaźnym, takim jak ospa wietrzna, polio, grypa, czy odrę. Działają one na zasadzie wywoływania odpowiedzi immunologicznej organizmu, dzięki czemu organizm staje się odporny na daną chorobę lub jest w stanie ją łatwiej pokonać. Szczepienia obowiązkowe chronią przed najgroźniejszymi chorobami zakaźnymi występującymi w naszym regionie.
2. Ochrona populacji: Szczepienia pomagają w tworzeniu tzw. odporności stadnej. Oznacza to, że gdy wystarczająco duża liczba ludzi jest zaszczepiona przeciwko danej chorobie, ryzyko jej rozprzestrzeniania się w populacji maleje, co chroni osoby, które nie mogą być zaszczepione (np. z powodu alergii lub problemów z układem immunologicznym) oraz osoby, które nie odpowiedziałyby na szczepienie (np. z powodu immunosupresji).
3. Zapobieganie epidemiom: Szczepienia pomagają kontrolować epidemie chorób zakaźnych. Gdy duża liczba ludzi jest zaszczepiona, trudniej jest chorobie rozprzestrzeniać się w populacji, co zmniejsza ryzyko dużych wybuchów epidemii. Dzięki obowiązkowym szczepieniom w Polsce udało się znacznie ograniczyć występowanie wielu groźnych chorób zakaźnych.
4. Ochrona osób szczególnie narażonych: Szczepienia są szczególnie istotne dla osób o obniżonej odporności, takich jak niemowlęta, osoby starsze i osoby z chorobami przewlekłymi. Dzięki szczepieniom można chronić te grupy przed poważnymi skutkami chorób zakaźnych, które mogą prowadzić do hospitalizacji lub nawet zgonu.
5. Redukcja kosztów zdrowotnych: Szczepienia pomagają zmniejszyć koszty leczenia chorób zakaźnych, które mogą prowadzić do hospitalizacji i długotrwałego leczenia. Zapobieganie chorobom jest często tańsze niż ich leczenie, co ma pozytywny wpływ na całość systemu opieki zdrowotnej.
6. Wyeliminowanie lub eradykacja chorób: W niektórych przypadkach szczepienia mogą przyczynić się do całkowitego wyeliminowania lub eradykacji chorób zakaźnych. Przykładem jest wyeliminowanie wirusa ospy wietrznej i różyczki w niektórych krajach dzięki szczepieniom.

Warto pamiętać, że szczepienia są bezpieczne i przeszły surowe badania kliniczne, zanim zostaną dopuszczone do użytku. Decyzje o szczepieniach są oparte na dowodach naukowych i wiedzy medycznej, dlatego są one istotnym narzędziem w zapobieganiu chorobom i ochronie zdrowia publicznego. Szczepienia obowiązkowe w Polsce są jednym z najważniejszych osiągnięć medycyny i przyczyniają się do wydłużenia i poprawy jakości życia ludzi na całym świecie. Dzięki konsekwentnemu stosowaniu programu szczepień obowiązkowych udało się znacznie zmniejszyć zachorowalność i śmiertelność z powodu chorób zakaźnych wśród polskich dzieci.

Podsumowanie

Obowiązkowe szczepienia w Polsce stanowią kluczowy element ochrony zdrowia publicznego, obejmując obecnie 12 różnych szczepionek przeciwko najgroźniejszym chorobom zakaźnym. Czy szczepienia są obowiązkowe? Tak – wszystkie dzieci w wieku 0-19 lat muszą być szczepione zgodnie z kalendarzem szczepień, a nieprzestrzeganie tego obowiązku może skutkować konsekwencjami prawnymi dla rodziców. Dodatkowe szczepienia dla dzieci, choć nie obowiązkowe, mogą zapewnić jeszcze lepszą ochronę zdrowia. Dzięki systematycznemu realizowaniu szczepień obowiązkowych w Polsce udało się znacznie ograniczyć występowanie groźnych chorób zakaźnych i zapewnić bezpieczeństwo zdrowotne całej populacji. Szczepienia to inwestycja w zdrowie nie tylko naszych dzieci, ale całego społeczeństwa.