Co to jest ONS? 

ONS, czyli Doustne suplementy pokarmowe (ONS ang. Oral nutrition supplements) to żywność specjalnego przeznaczenia medycznego. Jest to żywność specjalnie przetworzona lub żywność o unikalnym składzie przeznaczona do dietetycznego odżywiania. Preparaty tego typu, muszą spełniać określone wymagania – muszą być sterylne, zaopatrzone w etykiety o składzie i sposobie dawkowania. Mogą mieć postać płynów mniej lub bardziej gęstych, lub proszków do rozpuszczania [1].

Dla kogo zalecane są ONS?

Preparaty te stosujemy u osób niedożywionych lub zagrożonych niedożywieniem, które nie są w stanie zaspokoić swoich potrzeb żywieniowych standardową dietą. Niedożywienie u chorych według medycznie przyjętych kryteriów stwierdza się w przypadku gdy:

  • BMI jest mniejsze od 18,5 kg/m2
  • występuje niezamierzona utrata masy ciała powyżej 10% w ciągu ostatnich 6 miesięcy. 

Natomiast osoby zagrożone niedożywieniem to: 

REKLAMA
REKLAMA
  • jedzący niewiele lub nic przez dłużej niż 5 dni; 
  • chorzy w fazie katabolicznej ostrej choroby. 

Pacjenci tacy mogą mieć ograniczoną zdolność przyjmowania, trawienia lub

wchłaniania pokarmów. Zalecenie stosowania ONS dotyczy także chorych, którzy mają medyczne wskazania do suplementacji określonych składników diety, np. białek. 

Wskazania do przyjmowania ONS to m.in.:

  • zespół krótkiego jelita, 
  • dysfagia, 
  • zaburzenia wchłaniania (jak w niewydolności trzustki),
  • przygotowanie przedoperacyjne pacjentów wyniszczonych (część tak zwanej prehabilitacji), 
  • choroby zapalne jelit, 
  • stan po wycięciu żołądka, 
  • przetoki jelitowe, 
  • genetyczne choroby metaboliczne [2].

Rodzaje preparatów ONS

Preparaty ONS mogą różnić się między sobą składem mikro- i makroelementów. Niektóre z nich to diety kompletne, to znaczy, że mogą służyć jako podstawowe i jedyne źródło pokarmu (gdy zawierają wszystkie niezbędne witaminy i pierwiastki śladowe). Firmy produkujące ONS obecnie dbają również o walory smakowe swoich preparatów, często więc mamy do wyboru szeroką gamę smaków. Przy dłuższym stosowaniu ONS warto o tym pamiętać, aby nie zniechęcać chorego ciągle tym samym smakiem i dać mu szansę jego wyboru. Dostępne są także preparaty bezglutenowe lub bez laktozy. 

ONS mogą być stosowane zarówno u pacjentów przebywających w zakładach opieki zdrowotnej jak i tych przebywających w domu.  Zazwyczaj zalecane są przez lekarzy lub dietetyków. Warto pamiętać, aby monitorować ich stosowanie. Pomocne mogą być tutaj regularne pomiary masy ciała, obserwacja funkcji przewodu pokarmowego (wymioty, stolec) czy badania laboratoryjne krwi [3].

Preparaty ONS dostępne w aptekach

Doustne suplementy pokarmowe dostępne w aptekach można dopasować do potrzeb chorego. W zależności od choroby podstawowej danego pacjenta można dobrać preparat o optymalnym dla niego składzie. Poniżej kilka przykładów preparatów i pacjentów, dla których są one wskazane.

Choroby onkologiczne 

  • Nutridrink Protein 300 kcal/125 ml; preparat o zwiększonej zawartości białka (18g/125 ml), zawiera, niezbędne witaminy i minerały; dostępny w 5 wersjach smakowych [4].
  • Supportan Drink 300kcal/200ml; wysokoenergetyczny preparat o zwiększonej zawartości białka; preparat nie zawiera laktozy i glutenu [5].

Trudno gojące się rany, odleżyny, oparzenia 

  • Nutridrink Skin Repair 248 kcal/200ml; preparat wysokoenergetyczny, wysokobiałkowy, dodatkowo w swoim składzie zawiera aminokwas argininę, która wspomaga procesy gojenia ran [6].

Nieswoiste choroby zapalne jelit (np. wrzodziejące zapalenie jelita grubego) 

  • Nutridrink Multi Fibre 300 kcal/125ml; preparat z dodatkiem błonnika, który wspiera prawidłowe funkcjonowanie jelit; zalecany także dla osób u występuje zaburzona perystaltyka jelit [7].

Choroby wątroby (np. niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby) 

  • Nutridrink Juice Style 300 kcal/200ml; preparat o zmniejszonej zawartości białka 8g/200 ml; ma postać klarownego syropu [8].
  • Fresubin Hepa Drink 260 kcal/200 ml, bez laktozy, dodatkowa zawartość aminokwasów o rozgałęzionych łańcuchach BCAA  (wspomagają one regenerację wątroby) [9].

Cukrzyca  

  • Nutridrink Diasip — 208 kcal/200ml; preparat o niskim indeksie glikemicznym, dodatkowo zawiera błonnik [10].
  • Diben Drink 300 kcal/200 ml; produkt o niskim indeksie glikemicznym z błonnikiem, nie zawiera laktozy [11].

Dodatkowo wśród preparatów ONS dostępne są także te dedykowane dla dzieci w okresie choroby oraz rekonwalescencji:

  • NutriKid Multi Fibre (dla dzieci powyżej 1 roku życia); zawiera 306 kcal/200 ml, jest to dieta wysokoenergetyczna, kompletna pod względem odżywczym [12].
  • Fresubin Energy Drink (powyżej 1 roku życia); 300kcal/200 ml, zawiera dodatkowo taurynę, karnitynę oraz inozytol wspierające prawidłowy rozwój u dzieci [13].

Czy doustne suplementy pokarmowe są refundowane?

Pomimo faktu, że w wielu schorzeniach doustne suplementy pokarmowe stanowią podstawę diety pacjentów, nie podlegają one refundacji. Zarówno Nutridrink, Supportan jak i Fresubin nie są objęte refundacją. Preparaty te są dostępne w aptekach bez recepty. Brak refundacji wiąże się często z wysokimi kosztami, jakie musi ponosić chory oraz jego rodzina.

ONS — możliwe działania niepożądane 

Doustne suplementy pokarmowe nie są jednak pozbawione wad i działań niepożądanych. Zaliczamy do nich: nudności, wymioty, wzdęcia, biegunki, zaparcia oraz trudności w utrzymaniu prawidłowej glikemii u pacjentów chorujących na cukrzycę. Na szczęście dzięki szerokiej ofercie preparatów możliwa jest ewentualna zamiana źle tolerowanego preparatu na inny. Niektóre problemy pojawiające się podczas przyjmowania ONS, można w łatwy sposób zniwelować. Podczas problemów z biegunką można zmieszać ONS ze zwykłym jedzeniem, np. ugotowanym ryżem. Przy nudnościach lub wymiotach warto spróbować przyjmować suplementy w mniejszych porcjach, lub wolniej. Przy zaparciach, korzystne będzie przyjmowanie preparatów z dodatkiem błonnika.

Czytaj także: Dieta planetarna — czy Twoja dieta może ocalić planetę?.