Po co sterydy przy chemioterapii? Ochrona i regeneracja wątroby lekami

Dlaczego wątroba potrzebuje ochrony podczas leczenia?

Zarówno sterydy anaboliczne, jak i chemioterapia mogą wywierać toksyczny wpływ na wątrobę. Dzieje się tak, ponieważ to właśnie ona odpowiada za ich metabolizowanie i usuwanie z organizmu¹.

Jak sterydy wpływają na wątrobę?

Sterydy anaboliczno-androgenne (SAA) mogą powodować różne rodzaje uszkodzeń wątroby¹:

• podwyższenie enzymów wątrobowych;
• żółtaczkę cholestatyczną;
• stłuszczenie wątroby;
• guzy wątroby (w rzadkich przypadkach).

Szczególnie niebezpieczne są sterydy alkilowane w pozycji 17-alfa, które mogą omijać metabolizm pierwszego przejścia przez wątrobę^1,2. Typowym obrazem uszkodzenia wątroby wywołanego sterydami jest cholestaza (zastój żółci), która objawia się żółtaczką, świądem i podwyższonym poziomem bilirubiny². Sterydy anaboliczne, często stosowane nielegalnie przez sportowców i kulturystów, mogą powodować poważne uszkodzenia wątroby nawet przy krótkotrwałym stosowaniu. Mechanizm ich działania polega głównie na zakłóceniu wydzielania żółci, co prowadzi do jej zastoju i uszkodzenia hepatocytów⁷.

Jak chemioterapia wpływa na wątrobę?

Chemioterapia może powodować różne rodzaje uszkodzeń wątroby³:

• podwyższenie enzymów wątrobowych;
• zapalenie wątroby;
• chorobę wenookluzyjną wątroby (VOD);
• stłuszczeniowe zapalenie wątroby;
• włóknienie wątroby.

Różne leki chemioterapeutyczne mogą powodować różne typy uszkodzeń. Na przykład:

• metotreksat może prowadzić do włóknienia i marskości wątroby³;
• oksaliplatyna może powodować zespół niedrożności zatok wątrobowych (SOS)³;
• irinotekan może wywołać stłuszczeniowe zapalenie wątroby³.

Mechanizmy uszkodzenia wątroby przez chemioterapię obejmują m.in. stres oksydacyjny i zapalenie. Stres oksydacyjny powstaje, gdy leki chemioterapeutyczne zwiększają produkcję reaktywnych form tlenu (ROS), które uszkadzają błony komórkowe, białka i DNA hepatocytów⁴.

Po czym poznać, że wątroba może być uszkodzona?

Ważne jest, aby pacjenci rozpoznawali wczesne objawy uszkodzenia wątroby. Do najczęstszych objawów należą⁵:

• żółtaczka (zażółcenie skóry i białkówek oczu);
• świąd skóry;
• zmęczenie i osłabienie;
• ból lub dyskomfort w prawym górnym kwadrancie brzucha;
• wzdęcia i uczucie pełności;
• jasny kolor stolca;
• ciemny kolor moczu;
• obrzęk nóg, stóp lub kostek.

Jeśli wystąpi którykolwiek z tych objawów podczas przyjmowania sterydów lub chemioterapii, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem prowadzącym⁵.

Badania monitorujące funkcję wątroby

Podczas terapii sterydami lub chemioterapią lekarze regularnie monitorują funkcję wątroby za pomocą różnych badań. Najczęściej wykonywane badania to⁶:

• aminotransferazy (ALT, AST) – enzymy uwalniane do krwi przy uszkodzeniu komórek wątroby;
• bilirubina – pigment żółciowy, którego podwyższony poziom może wskazywać na problemy z wydzielaniem żółci;
• fosfataza alkaliczna (ALP) – enzym związany z drogami żółciowymi;
• gamma-glutamylotransferaza (GGTP) – enzym wrażliwy na uszkodzenia wątroby.

Badania te są zwykle wykonywane przed rozpoczęciem terapii, aby ustalić wartości wyjściowe, a następnie regularnie w trakcie leczenia⁶.

Jakie leki osłonowe na wątrobę można stosować?

Istnieje kilka kategorii leków i suplementów, które mogą pomóc chronić wątrobę podczas terapii sterydami lub chemioterapii. Ich stosowanie należy rozważyć w następujących przypadkach:

• profilaktycznie – przed rozpoczęciem terapii sterydami lub chemioterapią, szczególnie u pacjentów z istniejącymi problemami wątrobowymi⁸;
• interwencyjnie – po wykryciu pierwszych oznak uszkodzenia wątroby, takich jak podwyższone enzymy wątrobowe⁸;
• w rekonwalescencji – po zakończeniu terapii, aby wspomóc regenerację wątroby⁴.

Fosfolipidy

Fosfolipidy są podstawowym składnikiem błon komórkowych hepatocytów, dlatego ich suplementacja pomaga odbudować uszkodzone struktury wątroby i poprawić płynność oraz stabilność błon. Dodatkowo wspierają wchłanianie rozpuszczalnych w tłuszczach witamin i przyspieszają procesy regeneracyjne po uszkodzeniach polekowych czy toksycznych. Do preparatów zawierających wspomniane substancje możemy zaliczyć:

Esseliv forte, kapsułki twarde

O produkcie

• jest to lek dostępny bez recepty;
• zawiera 300 mg fosfolipidów z nasion soi w 1 kapsułce;
• wskazania – ochrona i regeneracja wątroby, wspomagająco przy uszkodzeniach polekowych i toksycznych;
• odpowiedni dla dorosłych i dzieci – może być stosowany nawet u niemowląt;
• dawkowanie – dorośli – 2 kaps. 3x dziennie; dzieci – 3-6 kaps. dziennie (wg masy ciała);
• lek dobrze tolerowany – niezbyt często dochodzi do łagodnych działań niepożądanych;
• dostępny w opakowaniach po 50 kapsułek.

Esseliv Max, kapsułki

O produkcie

• jest to lek dostępny bez recepty;
• zawiera 450 mg fosfolipidów sojowych w 1 kapsułce;
• wskazania – ostre i przewlekłe choroby wątroby, polekowe uszkodzenia wątroby;
• odpowiedni dla dorosłych oraz dzieci powyżej 15 kg masy ciała;
• dawkowanie – dorośli i młodzież – 2 kapsułki 2x dziennie; max 4 kapsułki/dzień;
• dostępny w opakowaniach po 30 kapsułek.

Esseliv D3, kapsułki

O produkcie

• jest to suplement diety;
• zawiera fosfolipidy sojowe, wyciąg z ostryżu długiego (kurkumy) i witaminę D3;
• składniki preparatu chronią i regenerują wątrobę oraz wspierają odporność;
• produkt przeznaczony dla osób dorosłych;
• dawkowanie – dorośli 2 kapsułki dziennie;
• nie zawiera laktozy;
• dostępny w opakowaniach po 50 kapsułek.

Oprócz wymienionych preparatów, w marce Esseliv dostępne są inne suplementy diety wspierające wątrobę: Esseliv Duo, Esseliv 300 oraz Esseliv 600.

Preparaty z ostropestu plamistego (sylimaryna)

Badania wykazały, że sylimaryna może chronić wątrobę przed uszkodzeniami wywołanymi chemioterapią dzięki swoim właściwościom przeciwutleniającym i przeciwzapalnym^4,5. Sylimaryna to kompleks flawonolignanów, stabilizujący błony komórkowe hepatocytów i przyspieszający ich regenerację. Preparaty z sylimaryną (np. Sylimarol, Lagosa, Silimax) są powszechnie stosowane w rekonwalescencji po uszkodzeniach wątroby wywołanych lekami czy chemioterapią. Występują w postaci czystych wyciągów z ostropestu plamistego oraz w produktach łączonych z fosfolipidami i choliną np. Lagosa Triplex. Wśród omawianych produktów możemy wyróżnić:

Sylimarol 70 mg, tabletki drażowane

O produkcie

• zarejestrowany jako lek dostępny bez recepty;
• tabletki zawierają wysoką dawkę standaryzowanych wyciągów z ostropestu plamistego (100 mg), odpowiadającą nie mniej niż 77 mg sylimaryny;
• wyciąg z polskiej odmiany ostropestu plamistego “Silma”;
• lek zawiera składniki aktywne o udowodnionym wpływie na regenerację wątroby;
• nie stwierdzono interakcji z innymi lekami;
• lek przeznaczony jest wyłącznie dla osób dorosłych;
• dawkowanie: 1 tabletka 3 razy na dobę po posiłku;
• lek należy przyjmować systematycznie przez 2-4 tygodnie;
• ze względu na brak badań na kobietach w ciąży oraz karmiących piersią nie zaleca się podawania go w tym okresie;
• lek może powodować zaburzenia żołądkowo-jelitowe, w tym łagodne działanie przeczyszczające;
• dostępny także w dawce 35 mg;
• dostępny w opakowaniach po 30 tabletek.

Sylimarol Vita, kapsułki

O produkcie

• zarejestrowany jako lek;
• każda kapsułka zawiera wyciąg suchy z łuski ostropestu plamistego (214,3 mg), witaminę B1, witaminę B2, witaminę B6, witaminę PP oraz pantotenian wapnia;
• jest to wzmocniony produkt zawierający większą ilość wyciągu z ostropestu oraz dodatkowe witaminy w porównaniu do tradycyjnych produktów z serii;
• może być stosowany od 12. roku życia;
• dawkowanie: 1 kapsułka 2 razy dziennie po jedzeniu.
• lek należy przyjmować systematycznie przez 2-4 tygodnie;
• nie stosować u kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• dostępny w opakowaniach zawierających 30 kapsułek.

Oprócz wyżej wymienionych preparatów z marki Sylimarol, do innych możemy zaliczyć także: Sylimarol 35 mg (lek OTC) oraz Sylimarol Detox, Sylimarol Cholesterol i Sylimarol Gastro (suplementy diety).

Lagosa Triplex, kapsułki

O produkcie

• suplement diety.
• 1 kapsułka zawiera olej z kryla antarktycznego Euphausia superba 570 mg, ekstrakt z ostropestu plamistego 50 mg w tym 40 mg sylimaryny, 319 mg fosfolipidów oraz cholinę 41,25 mg.
• dodatkowe składniki: żelatyna wołowa, olej słonecznikowy, substancje utrzymujące wilgoć oraz barwniki.
• suplement uzupełniający dietę w kwasy omega-3, fosfolipidy, sylimarynę i cholinę; bywa wybierany do wspierania wątroby i metabolizmu tłuszczów.
• dawkowanie: 2 kapsułki dziennie.
• zawiera składnik pochodzenia zwierzęcego, więc nie jest odpowiedni dla wegan; kapsułka żelatynowa.
• opakowania: 20 kapsułek.

Ostropest plamisty, kapsułki (Oleofarm)

O produkcie

• jest to suplement diety;
• zawiera ekstrakt z ostropestu plamistego, standaryzowany na sylimarynę (34 mg);
• składniki zawarte w preparacie wspierają funkcje wątroby, chronią przed toksynami oraz wspomagają trawienie;
• przeznaczony dla osób dorosłych;
• dawkowanie – dorośli 1 kapsułka dziennie przed posiłkiem;
• producent oferuje także Ostropest plamisty forte, zawierający 150 mg sylimaryny w jednej kapsułce;
• dostępny w opakowaniach po 60 kapsułek.

Preparaty z karczochem

Ekstrakt z karczocha wykazuje działanie żółciotwórcze i żółciopędne, co wspomaga trawienie tłuszczów i przyspiesza usuwanie toksyn. Ponadto może obniżać poziom cholesterolu, co dodatkowo chroni wątrobę przed stłuszczeniem. Dlatego warto rozważyć suplementację preparatami wzbogaconymi o tą substnację:

Lipocynar, tabletki

O produkcie

• produkt leczniczy;
• zawiera wyciągi z ostropestu plamistego (28,6 mg – co najmniej 20 mg sylimaryny) i ziela karczocha (140 mg);
• wskazany w stanach po toksycznych uszkodzeniach wątroby oraz wspomagająco przy zaburzeniach jej czynności;
• stosowany również przy podwyższonym poziomie cholesterolu i trójglicerydów;
• może być stosowany od 12. roku życia;
• dawkowanie wynosi 2 tabletki 3 razy dziennie;
• lek może być stosowany w ciąży i podczas karmienia piersią jedynie po uprzedniej konsultacji z lekarzem;
• dawniej znany pod nazwą Sylicynar;
• dostępny w opakowaniach po 30 i 60 tabletek.

Karczoch forte, tabletki

O produkcie

• jest to suplement diety;
• zawiera 400 mg wyciągu z karczocha oraz 51 mg wyciągu z nasion soi (fosfolipidy) w jednej tabletce;
• składniki zawarte w preparacie wspierają wątrobę oraz trawienie, a także pomagają w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi;
• przeznaczony dla osób dorosłych;
• dawkowanie – dorośli 1 tabletka dziennie;
• dostępny w opakowaniach po 60 tabletek.

L-asparaginian L-ornityny

L-asparaginian L-ornityny to sól dwóch aminokwasów: L-ornityny i kwasu L-asparaginowego. Preparat zmniejsza stężenie amoniaku we krwi poprzez pobudzenie cyklu mocznikowego i syntezę glutaminy, co wspiera detoksykację organizmu. Wykazuje także właściwości hepatoprotekcyjne – chroni hepatocyty przed uszkodzeniami i przyspiesza ich regenerację, co potwierdzają badania w chorobie wątroby i encefalopatii wątrobowej. Dzięki temu L-asparaginian L-ornityny bywa stosowany wspomagająco w terapii uszkodzeń wątroby wywołanych lekami lub toksynami.

Hepatil, tabletki

O produkcie

• suplement diety;
• zawiera 100 mg choliny oraz 14,4 mg L-asparaginianu L-ornityny w jednej tabletce;
• składniki wspomagają funkcjonowanie wątroby;
• preparat przeznaczony dla osób dorosłych;
• należy przyjmować 6 tabletek dziennie, popijając wodą;
• nie należy stosować u kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• dostępny w opakowaniach po 40, 80 i 120 tabletek.

Inne substancje

Ademetionina (S-adenozylometionina, SAMe) i kurkumina to kolejne środki wspomagające funkcje wątroby. Ademetionina jest naturalnym związkiem występującym w organizmie, który odgrywa kluczową rolę w detoksykacji wątroby⁸. Badania kliniczne wykazały, że ademetionina może:

• zmniejszać poziom enzymów wątrobowych u pacjentów poddawanych chemioterapii⁸;
• zmniejszać potrzebę redukcji dawki lub opóźnienia kursu chemioterapii⁸;
• wykazywać działanie przeciwnowotworowe w modelach raka piersi, jelita grubego i wątroby⁸.

Z kolei kurkumina, główny składnik aktywny kurkumy, wykazuje silne działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne, co czyni ją obiecującym środkiem hepatoprotekcyjnym podczas chemioterapii⁴. Badania wykazały, że kurkumina może chronić wątrobę przed uszkodzeniami wywołanymi przez chemioterapię poprzez⁴:

• zmniejszenie stresu oksydacyjnego w wyniku neutralizację wolnych rodników;
• zwiększenie poziomu naturalnych przeciwutleniaczy;
• hamowanie peroksydacji lipidów, która uszkadza błony komórkowe hepatocytów;
• zmniejszenie stanu zapalnego.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze leku osłonowego na wątrobę?

Przy wyborze leku osłonowego na wątrobę warto zwrócić uwagę na:

• skład – wybieraj produkty o standaryzowanym składzie (np. określona ilość sylimaryny, fosfolipidów);
• wskazania – dopasuj preparat do swoich potrzeb (profilaktyka, regeneracja, wsparcie przy lekach obciążających wątrobę);
• dawkowanie i długość stosowania – sprawdź, czy produkt nadaje się do długotrwałego stosowania;
• dodatkowe składniki – witaminy, minerały, ekstrakty roślinne mogą wspierać ogólną kondycję organizmu;
• forma i opakowanie – kapsułki, tabletki, ilość w opakowaniu, możliwość podania dzieciom;
• dla kogo – zwróć uwagę na ograniczenia wiekowe, alergie (np. soja), brak laktozy, brak glutenu, dla wegan lub wegetarian⁴.

Przeciwwskazania i interakcje

Przed rozpoczęciem stosowania leków osłonowych należy wziąć pod uwagę potencjalne przeciwwskazania¹⁰:

• sylimaryna – może obniżać poziom cukru we krwi, więc osoby z cukrzycą powinny skonsultować się z lekarzem;
• fosfolipidy sojowe – przeciwwskazane u osób z alergią na soję;
• kurkumina – może wchodzić w interakcje z leki przeciwzakrzepowymi i przeciwpłytkowymi.

Niektóre suplementy zawierające antyoksydanty mogą teoretycznie zmniejszać skuteczność chemioterapii, dlatego zawsze należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym przed rozpoczęciem stosowania jakichkolwiek suplementów podczas chemioterapii¹¹.

Inne metody ochrony wątroby

Oprócz leków i suplementów, istnieją również inne sposoby na ochronę wątroby podczas terapii sterydami lub chemioterapii. Jednym z nich jest odpowiednia dieta, która ma ogromne znaczenie dla zdrowia wątroby podczas intensywnego leczenia:

• produkty bogate w antyoksydanty – marchew, winogrona, owoce cytrusowe mogą pomóc zapobiegać uszkodzeniom wątroby⁵;
• odpowiednie nawodnienie – picie dużej ilości wody pomaga w detoksykacji organizmu⁵;
• ograniczenie alkoholu – alkohol dodatkowo obciąża wątrobę i może nasilać toksyczność leków^5,6;
• odpowiednia podaż białka – produkty zwierzęce bogate w białko, ale o mniejszej zawartości tłuszczu, aby wspomóc regenerację komórek wątroby⁶.

Dodatkowo pacjenci poddawani chemioterapii lub terapii sterydami mają osłabiony układ odpornościowy, co zwiększa ich podatność na infekcje. Szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B są zalecane jako metoda profilaktyki przed rozpoczęciem terapii immunosupresyjnej⁵.

Podsumowanie

Ochrona wątroby podczas terapii sterydami i chemioterapii wymaga kompleksowego podejścia. Leki osłonowe zawierające fosfolipidy czy sylimarynę z ostropestu plamistego (np. Sylimarol, Lipocynar, Lagosa Triplex) mogą skutecznie chronić komórki wątrobowe przed uszkodzeniem. Najlepsze efekty daje rozpoczęcie stosowania leków osłonowych na wątrobę jeszcze przed rozpoczęciem chemioterapii, szczególnie u pacjentów z istniejącymi problemami wątrobowymi. Pamiętaj o regularnym monitorowaniu funkcji wątroby poprzez badania i obserwację objawów takich jak żółtaczka czy zmęczenie. Uzupełnij farmakoterapię odpowiednią dietą bogatą w antyoksydanty, dobrym nawodnieniem i całkowitą rezygnacją z alkoholu, aby maksymalnie chronić wątrobę podczas intensywnego leczenia.