Jakie choroby przenoszą kleszcze? Sprawdź, czy kleszcze mają bakterie tężca

Czy kleszcze są groźne i jakie choroby przenoszą?

Kleszcze atakują bezboleśnie, dlatego ich ukąszenie często pozostaje niezauważone. Samo ugryzienie zazwyczaj nie jest groźne, jednak niebezpieczeństwo stanowią choroby, które mogą być przez te pasożyty przenoszone. W Polsce kleszcze są poważnym problemem, ponieważ każdego roku powodują tysiące zachorowań na boreliozę oraz kleszczowe zapalenie mózgu. Lekarze szacują, że rocznie występuje około 10 tysięcy przypadków chorób odkleszczowych, jednak stowarzyszenia pacjentów sugerują, że faktyczna liczba może być jeszcze wyższa nawet o 2 tysiące. Objawy tych chorób często pojawiają się dopiero kilka miesięcy po ukąszeniu, co znacznie utrudnia prawidłową diagnozę. Ponadto wiele przypadków jest niedoszacowanych, ponieważ nie zawsze udaje się powiązać chorobę z ukąszeniem przez kleszcza, a niektóre z nich mogą prowadzić nawet do kalectwa lub śmierci. Warto więc wiedzieć, jakie choroby przenoszą kleszcze, aby skutecznie się przed nimi chronić [1,2].

Czy kleszcze mogą przenosić bakterie tężca i pierwotniaki?

Wiele osób zastanawia się, czy kleszcze mogą przenosić bakterie tężca. W rzeczywistości kleszcze nie przenoszą tężca – jest to choroba, którą zazwyczaj można złapać przez kontakt zanieczyszczonej gleby z otwartą raną. Natomiast ukąszenie kleszcza może przenosić inne bakterie, wirusy, a także pierwotniaki. Przykładem takiej choroby jest babeszjoza, którą wywołują pierwotniaki. Chociaż w Polsce babeszjoza występuje rzadko i najczęściej jest związana z pobytem za granicą, to warto zachować ostrożność. Objawy babeszjozy mogą przypominać malarię. Dlatego zawsze warto dokładnie zdezynfekować miejsce ukąszenia kleszcza i obserwować, czy nie pojawią się niepokojące objawy. Najlepszą ochroną przed tymi zakażeniami pozostaje stosowanie odpowiednich środków ochronnych, zwłaszcza podczas wyjazdów zagranicznych, gdzie ryzyko chorób odkleszczowych może być większe.

Jak rozmnaża się kleszcz i czy wpływa to na ryzyko zakażeń?

Warto również wiedzieć, jak rozmnaża się kleszcz. Samice kleszczy po napiciu się krwi gospodarza składają nawet kilka tysięcy jaj w wilgotnych i zacienionych miejscach, na przykład pod liśćmi lub w wysokiej trawie. Po kilku tygodniach z tych jaj wykluwają się larwy, które natychmiast poszukują żywiciela, by móc przejść do kolejnego stadium rozwoju. Cykl rozwojowy kleszczy obejmuje kilka etapów: larwę, nimfę i dorosłego osobnika. Każdy z tych etapów wymaga pobrania krwi, co zwiększa ryzyko przenoszenia chorób na ludzi i zwierzęta. Właśnie dlatego kontrolowanie populacji kleszczy jest tak ważne, aby zmniejszyć zagrożenie związane z chorobami odkleszczowymi.

Jakie choroby mogą być przenoszone przez kleszcze?

Kleszcze, choć niewielkie i pozornie nieszkodliwe, mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia człowieka. Ukąszenie przez kleszcza często bywa niezauważone, ale skutki zdrowotne mogą być bardzo poważne. Warto wiedzieć, jakie choroby mogą być przenoszone przez kleszcze, aby szybko rozpoznać niepokojące objawy i podjąć odpowiednie leczenie. Kleszcze mogą przenosić m.in.:

Choroby bakteryjne:

• anaplazmoza – jest to choroba wywoływana przez bakterie gram ujemne. Jej objawy to najczęściej wysoka gorączka, dreszcze, bóle stawów,  mięśni, głowy, osłabienie, suchy kaszel, zaburzenia oddychania. Anaplazmoza może rozwinąć się w zapalenie płuc. Do jej leczenia stosuje się antybiotyki, takie jak doksycylina (np. Efracea lub Doxycyclinum Polfarmex) czy rifampicyna (np. Rifampicyna TZF);
• borelioza – jest to jedna z najczęściej przenoszonych przez kleszcze chorób. Chorobę najczęściej diagnozuję się poprzez objawy takie jak rumień wędrujący, naciek limfocytarny oraz zanikowe zapalenie skóry. Oprócz zmian skórnych podczas boreliozy mogą pojawić się mniej specyficzne objawy, takie jak zmęczenie, zawroty i bóle głowy. W zależności od przebiegu choroby i objawów stosuje się antybiotyki takie jak np. doksycylina (np. Doxycyclinum Polfarmex);
• erlichioza – jest to ogólnoustrojowa odkleszczowa choroba zakaźna wywoływana przez bakterie gram-ujemne. Najczęściej obserwuje się ją w Stanach Zjednoczonych Ameryki, w Polsce odnotowuje się pojedyncze przypadki co roku. Jej najczęstszymi objawami są gorączka, dreszcze, bóle głowy, mięśni i wysypka, ale zdarzają się również kaszel, nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha czy ciężkie powikłania związane z ośrodkowym układem nerwowym.  Do leczenia erlichiozy stosuje się przede wszystkim antybiotyki i leki objawowe (leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe). Najczęściej stosowane są doksycyklina np. Unidox Solutab czy ryfampicyna np. Rifampicyna TZF;
• śródziemnomorska gorączka plamista – występuje w krajach basenu Morza Śródziemnego w ciepłych miesiącach (czerwiec-wrzesień). Najczęstszymi objawami choroby są gorączka oraz plamista wysypka skórna pojawiająca się po 2–6 dni. Charakterystyczna jest również  czarna zmiana martwicza skóry w miejscu ugryzienia przez kleszcza. Mniej swoiste objawy choroby to powiększenie węzłów chłonnych, bóle głowy i bóle mięśniowo-stawowe. Z reguły jest to choroba o łagodnym przebiegu, jednak zdarzają się również groźne dla zdrowia powikłania. Leczenie najczęściej jest objawowe, podobne do innych chorób bakteryjnych;
• riketsjoza – w Polsce odnotowuje się bardzo mało przypadków (ok. 3-5 rocznie), rozprzestrzenianiu tej choroby sprzyjają przede wszystkim złe warunki sanitarno-epidemiologiczne. Na podejrzenie riketsjozy wskazują objawy takie jak gorączka, bóle głowy i wysypka. Pozostałe objawy będą się różnić w zależności czy przyjmie ona formę duru, gorączki guzkowej czy anaplazmozy granulocytarnej. Leczenie przebiega podobnie jak innych chorób bakteryjnych, stosuje się antybiotykoterapię w zależności od formy riketsjozy, stanu pacjenta oraz możliwych powikłań;
• tularemia – jest wywołana przez pałeczki gram ujemne, do jej objawów należą wyczerpanie, gorączka, spadek masy ciała, zapalenie gardła z towarzyszącym zapaleniem płuc, w jej leczeniu wykorzystuje się antybiotyki, takie jak streptomycyna (np. Streptomycin), gentamycyna (np. Gentamicin TZF) czy rifampicyna (np. Rifampicyna TZF) [1,2,3].

Choroby wirusowe:

• gorączka kleszczowa Colorado – jest to choroba przenoszona przez wirusy Coltivirus, występujących głównie na terenie USA i Kanady. Do najczęstszych objawów należą wysoka temperatura (nawet 40 stopni Celsjusza), bóle mięśni i stawów, ból gałek ocznych, światłowstręt, nudności, wymioty, i zmęczenie i wysypka. Nie ma leczenia przyczynowego tej choroby. Można jedynie zastosować leczenie objawowe, w zależności od objawów stosuje się np. leki przeciwgorączkowe, przeciwbólowe. W procesie leczenia ważne jest prawidłowe usunięcie kleszcza;
• <a href=”https://leki.pl/poradnik/szczepienie-przeciwko-kleszczowemu-zapalenia-mozgu/”>kleszczowe zapalenie mózgu – jedna z najbardziej znanych chorób przenoszonych przez kleszcze. Jest to wirusowe zapalenie mózgu wywoływane najczęściej przez wirusa z grupy B. Jest to najszerzej opisana choroba odkleszczowa, dlatego w tym artykule zostaje jedynie wspomniana. Warto pamiętać jednak, że w przeciwieństwie do pozostałych, szczególnie bakteryjnych, jest bardzo trudna do wyleczenia. Nie ma swoistego leczenia, a rehabilitacja może być bardzo długa;
• krymsko-kongijska gorączka krwotoczna – w Polsce praktycznie nie występuje, ale była odnotowana w Europie, m.in. w Albanii, Bułgarii, Czarnogórze czy Hiszpanii. Choroba najczęściej powoduje wysoką gorączkę, bóle brzucha często z wymiotami, bólem głowy i stawów, przekrwienie spojówek i błony śluzowej gardła, czasami pojawia się żółtaczka. Leczenie przebiega głównie objawowo i polega na utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej oraz wodno-elektrolitowej [1,2,3].

Choroby pierwotniakowe:

• babeszjoza – rzadko występuje u ludzi, przypadki objawowe w Polsce są najczęściej pokłosiem zakażenia w Ameryce Północnej lub Południowej i mają ciężki przebieg, podobny do malarii. Bezobjawowych przypadków z reguły nie leczy się (obserwowano je u strażników leśnych i innych osób pracujących w lasach), a w pozostałych przypadkach stosuje się atowakwon (np. Mepron czy Wellvone) i azytromycynę (np. Sumamed lub Azycyna) lub klindamycynę (np. Clindamycin-MiP) i chininę (w Polsce dostępny jest preparat Arechin — fosforan chlorochiny [1,3].

Podsumowanie

Kleszcze przenoszą wiele groźnych chorób bakteryjnych, wirusowych i pierwotniakowych, z których najbardziej znane są borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu. Nie przenoszą jednak bakterii tężca, choć po ukąszeniu warto zadbać o odpowiednią higienę i dezynfekcję rany. Wiedza o tym, jak rozmnaża się kleszcz oraz jakie choroby przenoszą kleszcze, pozwala lepiej zrozumieć zagrożenia oraz skuteczniej im zapobiegać. Profilaktyka jest kluczowa – pamiętaj o odpowiednim ubraniu, stosowaniu środków odstraszających oraz regularnych kontrolach ciała, zwłaszcza po spacerach w lesie czy parku. W przypadku jakichkolwiek niepokojących objawów, zawsze warto skontaktować się z lekarzem.