aleric

Aleric deslo USP

floradix

Floradix Żelazo i witaminy

nisita

Nisita

Biotilac Biotic

hascovir

Hascovir Control Max

kerabione

Kerabione

raphaholin C

Raphacholin C

ecomer

Ecomer Odporność + witamina E

chitosan

Olimp Chitosan+chrom

,

Poznaj sposoby na przedłużenie trwałości szczepów probiotycznych!

Czy trwałość szczepów probiotycznych jest ważna?

Czy wiesz, że ogromne znaczenie w probiotykoterapii ma wykorzystany rodzaj szczepów, ale także trwałość przyjmowanego produktu? W poniższym artykule omówimy najważniejsze zagadnienia dotyczące jakości i trwałości szczepów probiotycznych.
Czy źle przechowywany probiotyk jest bezpieczny? (fot. Canva)

Po co ludziom probiotyki?

Według definicji WHO probiotyki to żywe mikroorganizmy, które dostarczone w odpowiedniej ilości do ludzkiego organizmu, przynoszą korzyści zdrowotne. W dzisiejszych czasach szczepy bakterii i innych mikroorganizmów probiotycznych nie wykorzystuje się tylko przy antybiotykoterapii, ale także do leczenia poważniejszych schorzeń układu pokarmowego i nie tylko. Probiotyki mogą wykazywać działanie przeciwzapalne oraz wpływające na poprawę i modulację odporności. Niektóre probiotyki mogą być stosowane pomocniczo przy chorobach alergicznych. Mikrobiota naszych jelit jest bardzo ważna, gdyż jej zaburzenie może doprowadzić do negatywnych skutków zdrowotnych. Jednak czy każdy probiotyk jest identyczny? Czy powinniśmy zwracać uwagę jedynie na rodzaj szczepu? Być może istnieją inne aspekty, które kategoryzują dany produkt jako dobry lub nie. Czy źle przechowywane probiotyki tracą na swojej skuteczności [1-3]?

Wpływ czynników zewnętrznych na probiotyki

Bakterie probiotyczne są wrażliwe na działanie czynników zewnętrznych i producenci muszą stosować różne technologie, aby probiotyki dotarły do swojego miejsca działania. Pierwsze problemy pojawiają się już na etapie produkcji. Po wytworzeniu gotowego probiotyku bakterie muszą zachować swoją aktywność w czasie daty ważności produktu. Dużym wyzwaniem jest także pokonanie środowiska żołądka i jelita cienkiego osoby, która zażywa probiotyk, zanim trafi on do jelita grubego. W organizmie człowieka na bakterie zaczynają działać enzymy trawienne i środowisko o zmieniającym się pH (od kwaśnego po zasadowe), które może uszkodzić szczepy. Szczepy narażone są też na wahania temperatury i różnice wilgotności oraz reakcje utleniania czy obecność światła. Jak wygląda proces selekcji określonych szczepów i badania ich trwałości oraz określenia jakości. Skąd mamy wiedzieć, jak przechowywać probiotyki [4]?

Jak bada się jakość probiotyków?

Wybór odpowiedniego szczepu bakterii probiotycznych poprzedzony jest wieloma badaniami. Muszą być one pozbawione właściwości patogennych i być bezpieczne dla ludzi. Bada się także zdolność szczepów probiotycznych do przetrwania w układzie pokarmowym. Analizie podlega tu odporność na wysokie i niskie pH, czynniki utleniające, enzymy lub obecność soli żółciowych [5-7].

Na podstawie powyższych wyników wyznacza się okres przydatności do spożycia (ang. shelf life). Skąd możemy wiedzieć, ile po otwarciu jest ważny probiotyk? Producenci muszą udowodnić, że ich produkty posiadają deklarowaną ilość żywych szczepów bakterii na początku badania i 6 miesięcy po przechowywaniu [5,6,8].  Dobry probiotyk musi być ponadto prawidłowo opisany. Regulacje co do tego mogą różnić się w niewielkim stopniu pomiędzy państwami europejskimi, ale wskazania unijne wymagają podania następujących danych, tj:

  • rodzaj (np. Lactobacillus);
  • gatunek (np. lactis);
  • szczep (np. W19).

Ilość bakterii probiotycznych określa się natomiast przy użyciu jednostek CFU (ang. Colony Forming Unit; jednostek tworzących kolonię) [5,8].

Jak przedłużyć trwałość probiotyków?

Wiemy już, że szczepy bakterii probiotycznych są wrażliwe na wiele czynników. Źle przechowywany probiotyk może stracić swoje właściwości. W codziennym życiu najbardziej problematyczny będzie fakt wrażliwości na zmiany temperatury. Probiotyki często używa się przed wyjazdem w celu zapobiegania biegunkom podróżnych, a na wakacjach ciężko o przechowywanie produktu w ściśle określonej temperaturze. Samo środowisko układu pokarmowego obfituje w obszary o różnej kwasowości (od niskiego do wysokie pH) i wiele innych czynników. Jak sprawić, aby dobroczynne bakterie przetrwały w jak największej ilości w tych niesprzyjających warunkach?

Mikrokapsułkowanie

Jedną z metod przedłużenia żywotności bakterii jest mikrokapsułkowanie (mikroenkapsulacja). Mikrokapsułkowanie to technologia ochronna, która zwiększa przeżywalność bakterii poprzez odcięcie ich od środowiska zewnętrznego. Substancja czynna – w tym wypadku probiotyk – zamykana jest wewnątrz polimeru, czyli substancji ochronnej. Może odbywać się na zasadzie różnych technologii, np. powlekania lub zamykania w kapsułce. Polimer jest bezpieczny dla zdrowia i nie uszkadza bakterii probiotycznych. Jest on odporny na działanie niskiego pH, wilgotności lub wysokiej temperatury. Rodzaj substancji ochronnej dobierany jest tak, aby doszło do jego rozpadu dopiero w docelowym miejscu działania, np. w jelicie grubym. Do mikrokapsułkowania wykorzystuje się wiele różnych związków, np. polisacharydy, lipidy, białka, czy bezpieczne polimery sztuczne. Przykładowe technologie mikroenkapsulacji to MURE lub Microbac [4,9,10].

Kapsułki o opóźnionym uwalnianiu

Kolejną metodą ochrony probiotyków – głównie przed kwasowym środowiskiem soku żołądkowego – jest zastosowanie specjalnych kapsułek, które są odporne na działanie niskiego pH. W takiej technologii zostały wyprodukowane kapsułki DRcaps® (ang. Delayed Release capsules). Plusem tej metody jest niewątpliwie fakt, że klasycznie wyprodukowane szczepy bakterii można zamknąć w ochronnej kapsułce dopiero w momencie pakowania, a nie na etapie produkcji. Kapsułki są w pełni wegańskie, wyprodukowane bez dodatku GMO i koszerne oraz halal [11-14].

Mikrokapsułkowanie i opóźnione uwalnianie

Niektórzy producenci probiotyków stosują autorskie metody przedłużania żywotności bakterii – technologia MURE. W tej technice kapsułka wyprodukowana jest z HPMC (hydroksypropylometyloceluloza), a jednocześnie bakterie probiotyczne zostały podane metodzie mikrokapsułkowania.  Celem jest opóźnienie rozpadu kapsułki w kwaśnym środowisku żołądka oraz zwiększenie odporności bakterii probiotycznych na enzymy trawienne i żółć. W efekcie więcej żywych bakterii dociera do miejsca działania w jelicie [15].

Liofilizacja

Liofilizacja to kolejna metoda wybierana przez producentów do zwiększenia trwałości i przeżywalności szczepów probiotycznych. Liofilizacja to skomplikowany proces, ale jego celem jest usunięcie wody z produktu, co w przypadku bakterii probiotycznych zwiększa ich trwałość w temperaturze pokojowej. Czasami do procesu dołącza się dodatkowe substancje, które dodatkowo zwiększają trwałość bakterii [16].

Jak długo można brać probiotyki?

Wiemy już co nieco o technologii produkcji probiotyków, ale jak długo można brać probiotyki? Czy istnieją sytuacje, w których probiotyki szkodzą? Generalnie szczepy bakterii probiotycznych są dobroczynne dla naszego organizmu i istnieje mało przypadków, kiedy probiotyki szkodzą. Najczęściej występuje to przy źle dobranym produkcie. Jeśli chodzi o długość brania probiotyku, to większość badań wskazuje, że należy je używać minimum 4 tygodnie, aby osiągnąć pozytywne efekty. Jeśli bierzemy probiotyk przed wyjazdem, to warto rozpocząć terapię trochę wcześniej (np. tydzień przed odlotem) i kontynuować ją w trakcie podróży [17,18].

Jak przechowywać probiotyki?

W kwestii zaleceń dotyczących tego, jak przechowywać probiotyki, zawsze należy przeczytać instrukcję producenta. Niektóre probiotyki należy trzymać w lodówce, a inne mogą być przechowywane w temperaturze pokojowej. Ile probiotyk może być stosowany po otwarciu? Tu sytuacja wygląda podobnie. Źle przechowywany probiotyk może stracić lub zmniejszyć swoją moc działania. Warto pamiętać, aby w żadnym przypadku nie narażać probiotyków na wahania temperatur, zmiany wilgotności i nasłonecznienie.

Najważniejsze są dowody!

Probiotyki są bardzo ważne dla zachowania zdrowia naszego organizmu. Aktualnie w aptekach można spotkać mnóstwo producentów, którzy w swoim portfolio mają produkty ze szczepami bakterii probiotycznych. Jednak probiotyk probiotykowi nie jest równy i ważne, abyśmy wybierali preparaty, które zostały przebadane i mamy pewność co do jakości zawartych tam szczepów. Niektóre produkty zapewniają na swoich stronach o przeprowadzonych badaniach trwałości szczepów. Zawsze możemy to zweryfikować i mieć pewność co do jakości preparatów.

Bibliografia

  1. FAO/WHO. (2002). Guidelines for the evaluation of probiotics in food. Report on drafting guidelines for the evaluation of probiotics in food. Ontario, Canada: FAO/WHO.
  2. Li, S.-C.; Hsu, W.-F.; Chang, J.-S.; Shih, C.-K. Combination of Lactobacillus acidophilus and Bifidobacterium animalis subsp. Lactis shows a stronger anti-inflammatory effect than individual strains in HT-29 cells. Nutrients 2019, 11, 969.
  3. Kekkonen, R. Immunomodulatory Effects of Probiotic Bacteria in Healthy Adults; University of Helsinki: Helsinki, Finland, 2008.
  4. Q. Sun, S. Yin, Y. He, Y. Cao, i C. Jiang, „Biomaterials and Encapsulation Techniques for Probiotics: Current Status and Future Prospects in Biomedical Applications”, Nanomaterials, t. 13, nr 15, Art. nr 15, sty. 2023, doi: 10.3390/nano13152185.
  5. J.-P. Warzée, M. Elli, A. Fall, D. Cattivelli, i J.-Y. François, „Supranational Assessment of the Quality of Probiotics: Collaborative Initiative between Independent Accredited Testing Laboratories”, Microorganisms, t. 9, nr 7, s. 1456, lip. 2021, doi: 10.3390/microorganisms9071456.
  6. E. Tuomola, R. Crittenden, M. Playne, E. Isolauri, i S. Salminen, „Quality assurance criteria for probiotic bacteria1234”, Am. J. Clin. Nutr., t. 73, nr 2, s. 393s–398s, luty 2001, doi: 10.1093/ajcn/73.2.393s.
  7. Alander M, Korpela R, Saxelin M, Vilpponen-Salmila T, Mattila-Sandholm T, von Wright A Recovery of Lactobacillus rhamnosus GG from human colonic biopsies Lett Appl Microbiol, 24 (1997), pp. 361-364.
  8. „ESLP”. Dostęp: 2 marzec 2024. [Online]. Dostępne na: http://www.probiotics-scientific-league.org/EN/04a_label_charte.html
  9. „Colon Targeted Delivery Dosage Forms for Probiotics: A Review”, Pharm. Sci. Res., t. 10, nr 3, grudz. 2023, doi: 10.7454/psr.v10i3.1323.
  10. S. Asgari, A. Pourjavadi, T. R. Licht, A. Boisen, i F. Ajalloueian, „Polymeric carriers for enhanced delivery of probiotics”, Adv. Drug Deliv. Rev., t. 161–162, s. 1–21, sty. 2020, doi: 10.1016/j.addr.2020.07.014.
  11. Capsugel, „Delayed Release Capsules | Capsugel® DRcaps® Capsules | Lonza CHI”, Capsugel. Dostęp: 2 marzec 2024. [Online]. Dostępne na: https://www.capsugel.com/consumer-health-nutrition-products/drcaps-capsules
  12. M. Nezhad Mohseni, G. Najafpour Darzi, R. Ramezani, i A. Jahani, „A developed composite hard-gelatin capsules: delayed-release enteric properties”, Heliyon, t. 8, nr 12, s. e12265, grudz. 2022, doi: 10.1016/j.heliyon.2022.e12265.
  13. Sznitowska M. (red), Farmacja stosowana. Technologia postaci leku. Warszawa: PZWL, 2017. ISBN 978-83-200-5371-5.
  14. G. Wang, Y. Chen, Y. Xia, X. Song, i L. Ai, „Characteristics of Probiotic Preparations and Their Applications”, Foods, t. 11, nr 16, s. 2472, sie. 2022, doi: 10.3390/foods11162472.
  15. M. Bernatek, W. Żukiewicz-Sobczak, S. Lachowicz-Wiśniewska, i J. Piątek, „Factors Determining Effective Probiotic Activity: Evaluation of Survival and Antibacterial Activity of Selected Probiotic Products Using an “In Vitro” Study”, Nutrients, t. 14, nr 16, Art. nr 16, sty. 2022, doi: 10.3390/nu14163323.
  16. N. Fülöpová i in., „Preparation and Evaluation of a Dosage Form for Individualized Administration of Lyophilized Probiotics”, Pharmaceutics, t. 15, nr 3, Art. nr 3, mar. 2023, doi: 10.3390/pharmaceutics15030910.
  17. I. Hojsak i in., „Guidance on the use of probiotics in clinical practice in children with selected clinical conditions and in specific vulnerable groups”, Acta Paediatr. Oslo Nor. 1992, t. 107, nr 6, s. 927–937, cze. 2018, doi: 10.1111/apa.14270.
  18. L. Depoorter i Y. Vandenplas, „Probiotics in Pediatrics. A Review and Practical Guide”, Nutrients, t. 13, nr 7, s. 2176, cze. 2021, doi: 10.3390/nu13072176.

Omawiane substancje

  • Bifidobacterium breve

    Bifidobacterium breve to bakteria probiotyczna, która występuje naturalnie w jelitach człowieka. Bifidobacterium breve może pomóc w utrzymaniu zdrowej mikroflory jelitowej i poprawie trawienia.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Bifidobacterium lactis

    Bifidobacterium lactis to bakteria probiotyczna, która może pomóc w utrzymaniu zdrowej mikroflory jelitowej. Jej suplementacja może być korzystna dla osób z zaburzeniami trawienia i układu odpornościowego.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Lactobacillus acidophilus

    Lactobacillus acidophilus to bakteria probiotyczna, która może pomóc w utrzymaniu zdrowej mikroflory jelitowej. Jest stosowana w suplementach diety oraz lekach na problemy trawienne.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Lactobacillus casei

    Lactobacillus casei to bakteria probiotyczna, która może pomóc w utrzymaniu zdrowej mikroflory jelitowej i poprawie trawienia. Jest stosowana w suplementach diety oraz w niektórych lekach na problemy żołądkowo-jelitowe.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Lactobacillus plantarum

    Lactobacillus plantarum to bakteria kwasu mlekowego. Substancja ta jest wykorzystywana w produkcji jogurtów i innych produktów fermentowanych.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Lactobacillus rhamnosus

    Lactobacillus rhamnosus to bakteria probiotyczna, która może mieć pozytywny wpływ na zdrowie człowieka poprzez poprawę funkcjonowania układu trawiennego i odpornościowego. Jest stosowana jako substancja lecznicza w suplementach diety oraz lekach przeciwbakteryjnych.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Streptococcus thermophilus

    Streptococcus thermophilus to bakteria fermentująca mleko. Substancje wytworzone przez Streptococcus thermophilus wpływają korzystnie na trawienie i układ odpornościowy.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne

Omawiane schorzenia

  • Dysbioza jelitowa

    Dysbioza jelitowa to zaburzenie równowagi mikroflory jelitowej, które może prowadzić do różnych objawów zdrowotnych. Schorzenie to może być spowodowane różnymi czynnikami, takimi jak dieta, antybiotykoterapia czy stres, i wymaga odpowiedniego leczenia.

Więcej poradników

Wyświetlane poradniki pochodzą z kategorii czytanego artykułu: , .