Jak działa melatonina i tryptofan? Czas działania, skutki uboczne, dawkowanie

Czym są melatonina i tryptofan?

Tryptofan jest niezbędnym dla organizmu aminokwasem, którego ​​organizm nie jest w stanie samodzielnie wytworzyć. Musi być on więc dostarczony chociażby z pożywieniem. Bogatymi źródłami tryptofanu są m.in. mięso, ryby, jajka, orzechy czy rośliny strączkowe. Z kolei melatonina jest hormonem wytwarzanym przez szyszynkę (gruczoł mózgowy). Jest ona wytwarzana naturalnie przez organizm oraz może być suplementowana z preparatów dostępnych w aptekach [1,2].

Jakie działanie ma melatonina i tryptofan?

Tryptofan jest wykorzystywany przez organizm ludzki m.in. w budowie białek, jako składnik niezbędny w ich syntezie, a także jako prekursor serotoniny (neuroprzekaźnik regulujący m.in. nastrój czy apetyt) oraz wymienionej wcześniej melatoniny. Chociaż tryptofan nie wpływa bezpośrednio na sen, pośrednio poprawia jakość snu oraz wspomaga zasypianie, poprzez zwiększenie produkcji melatoniny i serotoniny w organizmie. Z kolei melatonina bezpośrednio poprawia jakość snu, reguluje rytm dobowy oraz skraca czas zasypiania [3,4]. 

Jakie skutki uboczne ma melatonina i tryptofan?

Obydwie substancję należą do bezpiecznych. W przypadku tryptofanu obserwowano niegroźne działania niepożądane, takie jak biegunka, nudności czy wymioty. Z kolei melatonina może powodować nadmierną senność, bóle lub zawroty głowy [1,4]. 

Kiedy stosuje się obie substancje?

Melatonina i tryptofan odgrywają kluczową rolę w regulacji snu i nastroju. Melatonina jest lepszym wyborem w przypadku doraźnych problemów ze snem, ponieważ szybciej działa od tryptofanu i bezpośrednio reguluje sen. Z kolei do długotrwałej poprawy jakości snu i nastroju lepiej sprawdzi się tryptofan. Działa on lepiej w dłuższej perspektywie, a oprócz syntezy melatoniny, wpływa również na poziom serotoniny. Trzeba pamiętać, że na zdrowy i jakościowy sen wpływa w szczególności styl życia, dieta czy przyjmowane leki [1,2].

Jak wygląda dawkowanie melatoniny i tryptofanu?

Dawkowanie melatoniny powinno być dostosowywane do indywidualnej potrzeby pacjenta. Dla przykładu w przypadku zmiany strefy czasowej przez 2-3 dni należy przyjmować 2-3 mg melatoniny raz dziennie.  Z kolei wspomagająco w zaburzeniach snu (zaburzenia rytmu snu i czuwania), np. w związku z pracą na zmiany, można stosować od 1 do 5 mg na ok. godzinę przed snem. W przypadku tryptofanu Światowa Organizacja Zdrowia zaleca spożywanie od 3,5 do 6 mg na kilogram masy ciała. Jeżeli jego spożycie z pożywieniem nie jest wystarczające, można rozważyć suplementację tryptofanu, najczęściej jest to od 500 do 2000 mg na dobę [3,4]. 

Porównanie profilów bezpieczeństwa melatoniny i tryptofanu

Poniżej przedstawiamy profil bezpieczeństwa melatoniny i tryptofanu.

Ciąża i karmienie piersią

Stosowanie obydwu substancji w okresie ciąży lub karmienia piersią jest przeciwwskazane, a w razie konieczności powinno być skonsultowane z lekarzem [1,2].

Prowadzenie pojazdów

Podczas stosowania tych preparatów nie należy prowadzić pojazdów mechanicznych, ponieważ mogą one powodować senność, należy więc zachować szczególną ostrożność [1,2]. 

Interakcje z alkoholem

Obydwu substancji nie wolno łączyć z alkoholem [1,2]. 

Stosowanie u seniorów, przy zaburzeniach czynności nerek, lub wątroby

Brak jest danych stwierdzających konieczność zmiany dawkowania tych substancji w przypadku tych grup pacjentów. Nie mniej jednak, należy zachować szczególną ostrożność, a w razie wątpliwości należy skontaktować się z lekarzem [1,2]. 

Drogi podania i zamienniki melatoniny

Melatonina jest dostępna zarówno jako leki dostępne na receptę, jak i bez recepty. W aptekach można znaleźć także wiele suplementów diety. W przeciwieństwie do produktów leczniczych z melatoniną, w suplementach melatonina najczęściej jest łączona z innymi substancjami. Przykładowe produkty zostały wymienione poniżej.

Drogi podania i zamienniki tryptofanu

Wszystkie preparaty są zarejestrowane jako suplementy diety, ewentualnie środki specjalnego przeznaczenia żywnościowego. Tryptofan, w przeciwieństwie do melatoniny, występuje jedynie jako preparaty złożone, w połączeniu z innymi substancjami. Przykładowe produkty, które można znaleźć w aptece to m.in.:

Podsumowanie

Melatonina i tryptofan to substancje wspierające zdrowy sen, jednak różnią się mechanizmem działania i zastosowaniem. Melatonina działa szybko i bezpośrednio reguluje rytm dobowy, dlatego sprawdza się w przypadku nagłych problemów z zasypianiem, np. związanych z pracą zmianową lub jet lagiem. Tryptofan działa pośrednio – poprawia jakość snu poprzez wpływ na produkcję serotoniny i melatoniny, co czyni go lepszym rozwiązaniem przy długotrwałych problemach ze snem i obniżonym nastroju. Obie substancje są generalnie dobrze tolerowane, ale ich stosowanie wymaga ostrożności, zwłaszcza w połączeniu z innymi lekami lub w przypadku określonych grup pacjentów. Wybór odpowiedniego preparatu powinien być dopasowany do indywidualnych potrzeb, a w razie wątpliwości warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.