Czym zastąpić inhibitory pompy protonowej? Blokery H2 a IPP

Jakie działanie ma famotydyna i omeprazol?

Famotydyna należy do grupy antagonistów receptora H2, których mechanizm działania polega na blokowaniu receptorów H2 w komórkach okładzinowych żołądka i w efekcie hamowaniu wydzielania kwasu solnego.
Omeprazol należy do grupy leków określanej skrótem IPP – inhibitory pompy protonowej. Leki te hamują wytwarzanie kwasu solnego przez znajdującą się w komórkach okładzinowych błony śluzowej żołądka pompę protonową – blokują tę pompę [1].

Jakie są wskazania do stosowania famotydyny i omeprazolu?

Wśród wskazań do stosowania PPI, czyli np. omeprazolu, wyróżniamy [1]:

1. wskazania do krótkotrwałej terapii (4–12 tyg.):

1. gojenie nadżerkowego zapalenia przełyku w stopniu A lub B wg klasyfikacji Los Angeles;
2. ostre nieżylakowe krwawienie z GOPP;
3. eradykacja H. pylori;
4. leczenie choroby wrzodowej;
5. eozynofilowe zapalenie przełyku (należy się upewnić, czy reaguje na IPP);
6. profilaktyka owrzodzeń stresowych u chorych obciążonych dużym ryzykiem, np. krytycznie chorzy z niewydolnością oddechową lub koagulopatią (wskazanie kontrowersyjne);
7. dyspepsja czynnościowa.

2. wskazania do długotrwałej terapii (>12 tyg.):

1. przełyk Barretta;
2. gojenie i podtrzymanie wygojenia nadżerkowego zapalenia przełyku w stopniu C lub D wg klasyfikacji Los Angeles;
3. długotrwałe leczenie NSLPZ u chorych obciążonych dużym ryzykiem krwawienia lub leczenie koksybami u chorych z przebytym krwawieniem z GOPP;
4. leczenie przeciwpłytkowe u pacjentów obciążonych dużym ryzykiem powikłań ze strony GOPP;
5. idiopatyczna choroba wrzodowa (z krwawieniem w wywiadzie);
6. choroba Zollingera i Ellisona;
7. nienadżerkowa postać ChRP odpowiadająca na IPP (dążyć do stosowania w najmniejszej skutecznej dawce);
8. eozynofilia przełykowa odpowiadająca na IPP;
9. stolce tłuszczowe oporne na substytucję enzymów trzustkowych (np. w przewlekłym zapaleniu trzustki).

Famotydyna natomiast wskazana jest w krótkotrwałym objawowym leczeniu dolegliwości żołądkowych niezwiązanych z chorobą organiczną przewodu pokarmowego, takich jak [2]: 

1. niestrawność;
2. zgaga;
3. nadkwaśność.

Czy famotydyna jest lepsza od omeprazolu?

Inhibitory pompy protonowej są zaliczane do najskuteczniejszych leków hamujących wydzielanie kwasu solnego. U wielu pacjentów jednak, terapia tymi lekami okazuje się nieskuteczna. Jedną z przyczyn tej nieskuteczności jest niestosowanie się chorych do zasad dawkowania leków z tej grupy. Zgodnie z obowiązującymi wytycznymi jeśli np. omeprazol zlecony jest przez lekarza 1 raz dziennie – lek musi być przyjmowany na czczo, czyli od 30-60 min. przed śniadaniem. Jeśli natomiast omeprazol zlecony jest przez lekarza 2 razy dziennie, to druga tabletka musi być przyjmowana wieczorem – 30 min. po kolacji. Jeśli chodzi o famotydynę zaletą tego leku jest szybki efekt działania (nawet po 90-120 minutach od zażycia), a także to, że jej skuteczność nie jest uzależniona od czasu spożycia posiłku. Co ważne, w przeciwieństwie do inhibitorów pompy protonowej, famotydyna wykazuje zdolność do hamowania nocnego wydzielania kwasu solnego w żołądku [2].

Czy omeprazol jest bezpiecznym lekiem?

Wśród leków z grupy inhibitorów pompy protonowej omeprazol to zdecydowanie najmniej korzystny wybór. Największa liczba interakcji omeprazolu wynika z uwarunkowań farmakokinetycznych, co bezpośrednio wiąże się z faktem, że omeprazol wykazuje działanie hamujące w stosunku do 2 istotnych w metabolizmie leków izoenzymów cytochromu P450, jakimi są 2C9 oraz 2C19. W sytuacji gdy pacjent przyjmuje jednocześnie leki metabolizowane przez te izoenzymy oraz omeprazol, dochodzi do podwyższenia ich stężenia w surowicy, a w wielu przypadkach także do wydłużenia okresu półtrwania, co w konsekwencji doprowadza do pojawienia się działań niepożądanych jednocześnie przyjmowanych leków. Na przykład omeprazolu w żadnym wypadku nie należy stosować jednocześnie z warfaryną oraz acenokumarolem. Połączenie to zawsze prowadzi do zwiększenia ryzyka krwawienia z uwagi na hamowanie metabolizmu leków przeciwzakrzepowych należących do grupy antywitamin K. Zdecydowanie lepiej wybrać do farmakoterapii inne leki z tej grupy, np.: pantoprazol czy esomeprazol [3].

Kiedy wybrać famotydynę zamiast omeprazolu?

Stosowanie famotydyny w leczeniu zaburzeń wydzielania kwasu solnego jest bardzo dobrym wyborem w przypadku, gdy inhibitory pompy protonowej okazują się nieskuteczne. Minusem tego leku jest jednak możliwość rozwoju tachyfilaksji (szybkiej utraty wrażliwości na lek w przypadku jego częstego podawania). Co więcej, pacjenta stosującego famotydynę należy poinformować o tym, że lek ten można przyjmować maksymalnie 14 dni, po których objawy ze strony przewodu pokarmowego powinny ustąpić. Jest to bardzo ważne, gdyż dalsze stosowanie leków hamujących wydzielanie kwas solny może maskować inne poważne schorzenia układu pokarmowego, w tym nowotwory.

Czy famotydynę i omeprazol można łączyć z alkoholem?

Podczas stosowania któregoś z wymienionych leków, należy unikać spożywania alkoholu.

Czy famotydyna i omeprazol mogą być stosowane u kobiet w ciąży i u kobiet karmiących piersią?

Famotydyna:

• nie zaleca się stosowania famotydyny w ciąży. Lek przenika przez barierę łożyskową i może być stosowany tylko po konsultacji z lekarzem;
• famotydyna przenika do mleka matki. W przypadku karmienia piersią, konieczne jest przerwanie laktacji lub zaprzestanie przyjmowania leku.

Omeprazol:

• wyniki badań epidemiologicznych (obejmujących ponad 1000 przypadków ekspozycji) wykazują brak niepożądanych oddziaływań omeprazolu na ciążę lub na stan zdrowia płodu/noworodka;
• omeprazol przenika do mleka matki, lecz nie ma zagrożenia niekorzystnego oddziaływania na dziecko podczas stosowania leku w dawkach terapeutycznych.

Jakie dawki famotydyny i omeprazolu stosuje się w leczeniu?

Dawki i dawkowanie obu leków zależne jest od tego, z jakim schorzeniem mamy do czynienia. Zwykle stosowane dawki to 20 mg famotydyny lub 20 mg omeprazolu – raz dziennie. Dawki te można zwiększyć do 40 mg na dobę.

Jakie są skutki uboczne famotydyny i omeprazolu?

Leki te są zazwyczaj dobrze tolerowane. Jeśli pojawiają się działania niepożądane to najczęściej są to:

• bóle i zawroty głowy
• hipomagnezemia, czyli obniżony poziom magnezu (w przypadku łączenie omperazolu z lekami z grupy diuretyków);
• zaburzenie smaku;
• podwyższony poziom enzymów wątrobowych;
• przewlekła niewydolność nerek (w przypadku stosowania omeprazolu przed długi czas, pomimo braku jednoznacznych wskazań do stosowania).

Jakie są leki zawierające famotydynę i omeprazole?

Famotydyna dostępna jest w postaci tabletek powlekanych: Famogast, Famotydyna Ranigast. Omeprazol dostępny jest w postaci kapsułek dojelitowych twardych: Bioprazol, Helicid, Helicid Control, Ortanol, Polprazol, Prazol, Prenome, Progastim.

Podsumowanie

Leki zmniejszające wydzielanie kwasu solnego są lekami, które można kupić bez posiadania recepty lekarskiej. Ważne jest, aby stosować je tylko wtedy kiedy są do tego jednoznaczne wskazania. Nie należy stosować leków z grupy PPI na wszelki wypadek, a szczególnie jako „osłony” u pacjentów przyjmujących wiele leków. Mogą one indukować liczne interakcje farmakokinetyczne, w tym redukować biodostępność leków z przewodu pokarmowego. Jeśli istnieje konieczność włączenia leku, to należy pamiętać, że jego wybór powinien być jak najbardziej zindywidualizowany.