Jak słońce oddziałuje na naszą skórę?

Promieniowanie słoneczne (UV, UVA) wpływa na skórę w dwojaki sposób — zarówno pozytywny, jak i negatywny. Dzięki ekspozycji na słońce możliwa jest produkcja witaminy D, niezwykle ważnej dla prawidłowej kondycji kośćca, układu odpornościowego i krwionośnego. Co więcej, promieniowanie UVA jest kluczowym elementem terapii PUVA, stosowanej m.in. w leczeniu zapalenia skóry, bielactwa czy łuszczycy.

Jednak owe promieniowanie UV ma również swoją „ciemną” stronę. Intensywne kąpiele słoneczne powodują rumień, oparzenia, a nawet zgrubienia naskórka. Ponadto długotrwała ekspozycja na słońce przyspiesza starzenie skóry. Proces polega na mutacji komórkowej mogącej prowadzić do wykształcenia raka podstawnokomórkowego. Ten rodzaj nowotworu złośliwego pojawia się najczęściej w miejscach szczególnie eksponowanych na promieniowanie słoneczne (kończyny górne, twarz, szyja) [1]

Czym jest beta-karoten?

Beta-karoten należy do grupy barwników pochodzenia roślinnego zwanej karotenoidami. Jest prekursorem witaminy A. Dzięki zbliżonej strukturze do tej witaminy wykazuje on podobne właściwości w ludzkim organizmie. Najbogatsze źródło beta-karotenu to pomarańczowe i żółte owoce i warzywa (marchew, słodkie ziemniaki, brzoskwinia), a także warzywa liściaste (szpinak) [2].  

Czy beta-karoten przyciemnia skórę? Jakie ma właściwości?

Z racji tego, że beta-karoten jest najbardziej aktywnym prekursorem witaminy A, jego właściwości pokrywają się z nią. Największe zastosowanie znalazł w przemyśle kosmetycznym, ze względu na wspomaganie odnowy naskórka i przyśpieszenie regeneracji zranionej skóry. Badania wskazują na wysoką skuteczność beta-karotenu w zapobieganiu mutacjom w obrębie komórek skóry. Związek ten wiąże tzw. wolne rodniki, dzięki czemu chroni przed stresem oksydacyjnym wywołanym ekspozycją na słońce. Kumulując się w naskórku, redukuje wrażliwość na promieniowanie UV i pozwala uzyskać delikatną, równomierną opaleniznę. Protekcja ta jednak jest znacznie mniejsza niż w przypadku filtrów SPF.

Miejmy na uwadze to, że samo spożywanie beta-karotenu nie stanowi wystarczającej ochrony. Nie rezygnujmy więc z kremów z filtrami, które uchronią nas przed rumieniem i oparzeniami słonecznymi [2-5].

Beta-karoten – jak długo stosować?

Beta-karoten możemy przyjmować na dwa sposoby: spożywając żywność bogatą w ten składnik lub zażywając specjalnie opracowane preparaty. Producenci oferują całkiem spory wybór specyfików, wśród których znajdziemy nie tylko suplementy diety (np. Beta Karoten Walmark 6 mg), ale również leki (Beta Karoten Amara 10 mg). Pamiętajmy, że najlepsze rezultaty uzyskamy wtedy, gdy rozpoczniemy kurację około 2-3 miesiące przed sezonem letnim.

Co ciekawe, zażywanie beta-karotenu może wiązać się z żółto-pomarańczowym zabarwieniem naskórka. Jest to szczególnie widoczne na podeszwach stóp i wewnętrznych częściach dłoni. To nietypowe działanie niepożądane przemija wówczas, gdy przestaniemy przyjmować beta-karoten, a nasza skóra pokryje się nowymi warstwami naskórka.

Oprócz doustnej podaży beta-karotenu możemy również stosować kosmetyki zawierające ten składnik (np. Cerkobalm z beta-karotenem i mocznikiem). Stosowany zewnętrznie wpływa głównie na naskórek, normalizując proces keratynizacji i pobudzając syntezę kolagenu w głębszych warstwach skóry [6,7].

Beta-karoten – po jakim czasie efekty?

Beta-karoten na opalanie zaleca się stosować przed rozpoczęciem sezonu letniego, ponieważ aby działał fotoprotekcyjnie musi się nagromadzić w warstwach skóry. Badania dowiodły, że stosowanie przez 10 tygodni powoduje wysycenie beta-karotenem warstw skóry. W dodatku jako barwnik żółty powoduje zmianę kolorytu naszej skory, dzięki czemu wydaje się ona automatycznie opalona.  Należy jednak pamiętać, że nie może być stosowany zamiennie jako filtr słoneczny. Można go traktować jedynie jako wspomaganie protekcji przed słońcem [3-5].

Beta-karoten  – skutki uboczne. Co może spowodować?

Ze względu na gromadzenie się barwnika w skórze, najczęściej spotykanym działaniem niepożądanym jest żółte zabarwienie skóry. Po odstawieniu suplementacji beta-karotenem żółte zabarwienie skóry samo stopniowo przemija. Objaw ten nazywamy karotenodermią i występuje on również po nadmiernym spożyciu roślin zawierających duże ilości karotenu takich jak na przykład marchew. Oprócz pigmentacji skóry beta-karoten nie ma zbyt wielu działań niepożądanych. Najczęściej dotyczą one reakcji alergicznej po spożyciu tabletek [3-5]. 

Czy beta-karoten jest rakotwórczy?

Beta-karoten jest barwnikiem, który stanowi źródło witaminy A. Zostało wykonane badanie, które miało sprawdzić, czy suplementacja składnika odżywczego będzie działać prewencyjnie na raka. Wyniki pokazały, że u palących beta-karoten powodował wzrost ryzyka wystąpienia raka płuc. Potencjalnie dzieje się to za sprawą samego dymu tytoniowego, który uszkadza strukturę substancji, co czyni ją szkodliwą dla organizmu.

W związku z tym warto mieć na uwadze, że suplementacja beta-karotenu przed wakacjami powinna być przeciwwskazana dla osób palących. W pozostałych przypadkach nie przyspiesza on zachorowania na raka [8,9].

Beta-karoten – lek, nie suplement. Co warto wybrać?

Obecnie na rynku nie posiadamy preparatu z beta-karotenem, który jest zarejestrowany jako lek. Warto zwrócić uwagę na to, że jest to substancja występująca naturalnie w roślinach, Mimo że wchłanianie z roślin jest niższe, jeśli nie ufamy suplementom diety, rozwiązaniem może być urozmaicenie diety w warzywa i owoce bogate w beta-karoten. Dla przypomnienia występuje on w pomarańczowych i żółtych owocach i warzywach takich jak:

• marchew;
• brzoskwinia;
• szpinak;
• słodkie ziemniaki.

Jaki beta-karoten wybrać? Przykłady preparatów

Na półkach aptecznych spotkamy preparaty zawierające beta-karoten w postaci kapsułek i tabletek. Większość z nich zawiera dodatek witaminy E, która również jest silnym antyoksydantem. W zależności od producenta preparaty różnią się dawką beta-karotenu:

• Beta-karoten plus Colfarm : 7 mg beta-karotenu oraz 12 mg witaminy E. Połączenie substancji zapewnia lepszą ochronę przed wolnymi rodnikami.
• Beta-solar Olimp: 15 mg beta-karotenu oraz ekstrakt z zielonej herbaty, witaminę E, selen i mangan o działaniu antyoksydacyjnym. W suplemencie diety znajdziemy również miedź, która przyczynia się do utrzymania prawidłowej pigmentacji skóry. Dodatkowo kapsułki zawierają kwas hialuronowy działający przeciwzmarszczkowo i nawilżająco na skórę. W dodatku zawiera cynk zapobiegający występowaniu wyprysków skórnych i utrzymujący dobrą kondycję skóry.
• Beta-karoten Sun: 6 mg beta-karotenu. Zaletą preparatu jest zawartość samego beta-karotenu. Dla osób chcących suplementować tylko ją ciężko będzie znaleźć preparat o takim składzie.

Beta-karoten Naturell: 6 mg beta-karotenu oraz 10 mg witaminy E. Preparat wykazuje mocniejsze działanie antyoksydacyjne niż sam beta-karoten ze względu na dodatek tokoferolu (witaminy E). Działanie wymiatające wolne rodniki jest niezwykle istotne, ponieważ promieniowanie słoneczne wywołuje ich powstawanie. 

Zalecana dzienna dawka beta-karotenu to 6mg. Wszystkie z wymienionych wyżej preparatów posiadają odpowiednią dawkę dzienną. Warto suplementować beta-karoten zwłaszcza dla osób, które nie są w stanie zapewnić odpowiedniej dawki w pożywieniu (na przykład są na diecie ketogenicznej). Promieniowanie słoneczne przyczynia się do powstawania nowotworów skóry, w związku z tym każde wspomaganie ochrony słonecznej jest pożądane.