Objawy skórne tocznia – wysypki, owrzodzenia i fotowrażliwość

Problemy skórne stanowią jedną z najczęstszych manifestacji tocznia, dotykając około dwóch trzecich wszystkich pacjentów w pewnym momencie choroby¹. Zmiany skórne często są jednymi z pierwszych zauważalnych objawów tocznia i mogą znacząco wpływać na jakość życia pacjentów². Charakterystyczną cechą objawów skórnych w toczniu jest ich związek z ekspozycją na światło słoneczne oraz tendencja do pojawiania się podczas rzutów choroby.

Wysypka motylkowa – najcharakterystniejszy objaw

Wysypka motylkowa, zwana również wysypką jarzmową (malar rash), jest najbardziej rozpoznawalnym objawem skórnym tocznia³. Ta bezbolesna wysypka rozciąga się przez nos i policzki, przypominając kształtem skrzydła motyla³. Występuje u około połowy pacjentów z toczniem systemowym i zazwyczaj pojawia się po ekspozycji na słońce, często na lata przed innymi objawami⁴.

Wysypka motylkowa jest najczęstszym rodzajem zmian skórnych i pojawia się jako zaczerwienienie na policzkach i nosie po przebywaniu na słońcu¹⁵. Ta charakterystyczna wysypka często występuje lub nasila się po ekspozycji słonecznej⁶. Ważne jest, aby pamiętać, że nie wszyscy pacjenci z toczniem rozwijają tę wysypkę – występuje ona u wielu, ale nie we wszystkich przypadkach tocznia⁷.

Fotowrażliwość i jej konsekwencje

Nadwrażliwość na światło słoneczne (fotowrażliwość) jest bardzo częstym objawem u pacjentów z toczniem⁵. Ekspozycja na promienie słoneczne może nie tylko powodować pojawienie się lub nasilenie wysypek skórnych, ale również wywoływać inne objawy systemowe⁶. Do objawów związanych z ekspozycją na słońce należą wysypki, zmęczenie, bóle stawów oraz obrzęki wewnętrzne⁶.

Fotowrażliwość może prowadzić do rozwoju różnych rodzajów zmian skórnych. Oprócz klasycznej wysypki motylkowej, pacjenci mogą doświadczać powstawania lub nasilenia innych wysypek po ekspozycji na promienie UV⁸. Zmiany skórne często pojawiają się na obszarach ciała narażonych na słońce, takich jak twarz, szyja, górna część klatki piersiowej i łokcie⁹.

Różne typy zmian skórnych w toczniu

Toczeń może powodować różnorodne zmiany skórne, które wykraczają poza klasyczną wysypkę motylkową. Wyróżnia się trzy główne podtypy tocznia skórnego: ostry, podoostry i przewlekły, z których każdy może powodować wysypki o różnym nasileniu – od łagodnych i zlokalizowanych po bardziej rozległe i ciężkie³.

Podoostry toczeń skórny może powodować dwa rodzaje zmian: czerwone, pierścieniowate zmiany, które czasami nakładają się na siebie jak splatające się kręgi, oraz wyniesioną wysypkę przypominającą łuszczycę⁴. Przewlekły toczeń skórny ma różne podtypy, ale najczęstszym jest toczeń krążkowy, charakteryzujący się zmianami w kształcie monet, które głównie pojawiają się na twarzy, uszach i owłosionej skórze głowy⁴.

Inne zmiany skórne mogą obejmować¹⁰:

• Suche, popękane wargi
• Wysypka pęcherzowa
• Koronkowy wzór na skórze zwany livedo reticularis
• Zagłębienia w skórze
• Swędzące pokrzywki
• Czerwone dłonie
• Twarde guzki pod skórą
• Zaburzenia przepływu krwi w palcach rąk i stóp przy ekspozycji na zimno (objaw Raynauda)

Owrzodzenia i zmiany w jamie ustnej

Owrzodzenia w jamie ustnej są częstym objawem tocznia, występującym u wielu pacjentów¹¹. Te bolesne zmiany mogą pojawiać się na podniebieniu, wewnętrznej stronie policzków, dziąsłach oraz wewnątrz nosa⁹. Owrzodzenia w jamie ustnej są szczególnie częste i mogą być bardzo uciążliwe dla pacjentów⁹.

Toczeń krążkowy może również powodować owrzodzenia wewnątrz ust¹⁰. Ludzie z toczniem mogą również rozwijać owrzodzenia wewnątrz nosa, oczu lub pochwy¹⁰. Te zmiany mogą być bolesne i znacząco wpływać na komfort życia codziennego pacjenta.

Wypadanie włosów i zmiany w obrębie skóry owłosionej

Wypadanie włosów (łysienie) jest częstym objawem tocznia, występującym podczas rzutów choroby⁹¹¹. Może występować jako uogólnione lub miejscowe wypadanie włosów⁹. W większości przypadków tocznia, przy odpowiednim leczeniu, włosy często odrastają¹⁰.

Jednak w przypadku tocznia krążkowego wypadanie włosów może być trwałe z powodu rozwoju blizn¹⁰. Zmiany tocznia krążkowego, które pojawiają się na owłosionej skórze głowy, mogą prowadzić do trwałych zmian w pigmentacji i czasami nieodwracalnej utraty włosów⁴. Bez szybkiego leczenia, te zmiany mogą pozostawać na skórze przez długi czas, czasami przez lata¹².

Zmiany paznokci i obrzęki

Toczeń może również wpływać na paznokcie, powodując ich pękanie, kruszenie się i odbarwienia¹⁰. Niektórzy pacjenci mogą rozwijać infekcje paznokci, co może prowadzić do ich rozszczepiania lub kruszenia oraz odbarwień¹⁰. Może również wystąpić obrzęk skóry i odbarwienia wokół paznokci¹⁰.

Obrzęk może być jednym z pierwszych objawów tocznia wpływającego na skórę¹². Ten objaw może pojawiać się na różnych częściach ciała i często towarzyszy innym zmianom skórnym charakterystycznym dla tocznia.

Znaczenie wczesnego rozpoznania zmian skórnych

Wczesne rozpoznanie i leczenie zmian skórnych w toczniu jest bardzo ważne⁴. Niektóre zmiany, szczególnie te związane z toczniem krążkowym, mogą powodować trwałe blizny, zmiany w pigmentacji, a czasami nieodwracalne wypadanie włosów⁴. Dlatego tak istotne jest szybkie rozpoczęcie odpowiedniego leczenia.

Czasami wysypka lub inny objaw skórny tocznia może powodować dodatkowe symptomy, takie jak świąd lub ból¹⁰. Jeśli pacjent doświadcza takich objawów, powinien poinformować o tym dermatologa, ponieważ leczenie może pomóc w pozbyciu się tych symptomów do czasu wygojenia się skóry¹⁰. Regularne obserwacje dermatologiczne są kluczowe dla monitorowania zmian skórnych i dostosowywania leczenia do potrzeb pacjenta.