Etiologia drżenia samoistnego – przyczyny i mechanizmy rozwoju

Drżenie samoistne należy do najczęstszych zaburzeń ruchu, jednak jego dokładna etiologia pozostaje w dużej mierze niewyjaśniona¹². Schorzenie to określane jest często jako „idiopatyczne”, co oznacza, że jego podstawowa przyczyna jest nieznana³. Pomimo intensywnych badań, naukowcy nie zidentyfikowali jeszcze absolutnych przyczyn genetycznych ani środowiskowych, a także nie powiązano żadnego defektu komórkowego z tym schorzeniem⁴.

Czynniki genetyczne w rozwoju drżenia samoistnego

Najsilniejszym znanym czynnikiem ryzyka rozwoju drżenia samoistnego jest predyspozycja genetyczna. Około połowy wszystkich przypadków tego schorzenia wynika z mutacji genetycznej¹⁵. Ta forma choroby określana jest jako „drżenie rodzinne” i charakteryzuje się dziedziczeniem autosomalnym dominującym¹.

Mechanizm dziedziczenia autosomalnego dominującego oznacza, że wystarczy otrzymać zmutowany gen od jednego z rodziców, aby rozwinęło się schorzenie⁵⁶. Jeśli jeden z rodziców ma drżenie samoistne, istnieje około 50% prawdopodobieństwa, że dziecko odziedziczy tę kondycję⁵⁷. Drżenie samoistne jest rodzinne w 50-70% przypadków, co podkreśla silny komponent genetyczny tej choroby⁸⁹.

Badania genetyczne ujawniły obecność różnych mutacji genowych i prezentacji na różnych chromosomach prowadzących do drżenia samoistnego. Obejmują one geny obecne na chromosomach 1-3, 6, 11 i 16¹⁰. Każda prezentacja lub mutacja różnych genów była związana z rodzinami z różnych regionów geograficznych¹⁰. Na przykład, prezentacja genu związanego z drżeniem samoistnym na chromosomie 6 została odnotowana w rodzinach północnoamerykańskich¹⁰.

Przypadki sporadyczne i nieznane przyczyny

Pozostałe przypadki drżenia samoistnego są sporadyczne, co oznacza, że występują bez wyraźnego dziedziczenia rodzinnego⁸¹¹. U tych pacjentów etiologia pozostaje całkowicie niewyjaśniona¹². Badania bliźniąt sugerują, że zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe przyczyniają się do patogenezy schorzenia⁸.

Zmienność wieku wystąpienia, obecność przypadków sporadycznych oraz niepełna zgodność drżenia samoistnego wśród bliźniąt monozygotycznych sugerują, że czynniki środowiskowe również odgrywają istotną rolę w rozwoju choroby¹. Niektórzy ludzie mogą również rozwinąć wadliwy gen bez dziedziczenia go od któregokolwiek z rodziców¹³.

Potencjalne mechanizmy neurobiologiczne

Chociaż dokładne mechanizmy biologiczne odpowiedzialne za drżenie samoistne są tylko częściowo poznane, obecne badania wskazują, że obwody mózgowe związane z móżdżkiem odgrywają kluczową rolę w tej chorobie³¹⁴. Móżdżek jest regionem mózgu zaangażowanym w kontrolę ruchu i jego precyzję¹⁴.

Drżenie samoistne prawdopodobnie wynika z nieprawidłowo funkcjonującego oscylatora centralnego, który znajduje się w trójkącie Guillain-Mollaret w pobliżu pnia mózgu i obejmuje jądro oliwkowe dolne². Badania sugerują, że schorzenie to jest wynikiem nieprawidłowej komunikacji między określonymi obszarami mózgu, szczególnie móżdżkiem i wzgórzem³¹⁵. Te regiony są odpowiedzialne za koordynację ruchu i regulację aktywności mięśniowej³.

Zmiany w poziomach neurotransmiterów, takich jak kwas gamma-aminomasłowy (GABA), mogą odgrywać rolę w drżeniu samoistnym³. GABA służy jako neurotransmiter, który pomaga w modulacji impulsów nerwowych poprzez wywieranie efektów hamujących, a jego nierównowaga może przyczyniać się do nieprawidłowego wyładowywania neuronów³. Zobacz więcej: Mechanizmy neurobiologiczne drżenia samoistnego

Czynniki środowiskowe i toksyczne

Niektóre trucizny środowiskowe, w tym toksyny, są również przedmiotem aktywnych badań, ponieważ mogą odgrywać rolę w przyczynach choroby¹⁶. Ekspozycja na metale ciężkie, szczególnie ołów, została powiązana z powstawaniem drżenia samoistnego¹⁶. Ołów to metal ciężki, który może przekraczać główną linię obrony ośrodkowego układu nerwowego – barierę krew-mózg, nawet zwiększając jej przepuszczalność¹⁶.

Istnieją inne trucizny, które działają w podobny sposób do ołowiu, takie jak inne metale ciężkie jak rtęć i aluminium, a także toksyczne chemikalia jak niektóre pestycydy¹⁶. Harmana, heterocykliczna amina będąca silną neurotoksyną wywołującą drżenie, często występuje w diecie człowieka². Stężenia we krwi okazały się podwyższone u pacjentów z drżeniem samoistnym w porównaniu z grupą kontrolną². Zobacz więcej: Czynniki środowiskowe i toksyczne w drżeniu samoistnym

Kontrowersje wokół charakteru neurodegeneracyjnego

Istnieje fundamentalna debata co do tego, czy drżenie samoistne jest chorobą neurodegeneracyjną²⁸. Dane sugerujące, że jest neurodegeneracyjna, obejmują pośmiertne odkrycia nieprawidłowości patologicznych w pniu mózgu i móżdżku, w tym ciała Lewy’ego w miejscu sinawym, utratę komórek Purkinjego oraz nieprawidłowości jądra zębatego⁸.

Z drugiej strony, sprzeczne dane przemawiają przeciwko temu, by drżenie samoistne było chorobą neurodegeneracyjną. Dane te obejmują poprawę nieprawidłowości chodu po podaniu etanolu, brak utraty objętości istoty szarej w morfometrii opartej na wokselach oraz niemożność potwierdzenia znaczącej obecności ciał Lewy’ego w miejscu sinawym⁸.

Drżenie samoistne jako zespół chorób

Drżenie samoistne prawdopodobnie reprezentuje zespół, a wiele etiologii prawdopodobnie zostanie zidentyfikowanych⁸. Wiele z tych przyczyn jest prawdopodobnie genetycznych⁸. Drżenie samoistne było kiedyś uważane za pojedynczy stan chorobowy, jednak badania pokazują, że istnieje wiele czynników związanych z powstawaniem drżenia samoistnego¹⁷. To prowadzi do rozważenia, że drżenie samoistne jest bardziej podobne do rodziny chorób ze względu na obecność zarówno genetycznych (rodzinnych), jak i sporadycznych form¹⁷.

Perspektywy badawcze

Naukowcy z Narodowego Instytutu Zaburzeń Neurologicznych i Udaru Mózgu (NINDS) prowadzą badania nad wpływem zmian genetycznych na rozwój drżenia samoistnego¹⁸. Badacze koncentrują się na rodzinach wielopokoleniowych z wczesnym początkiem drżenia, aby lepiej wykryć powiązania genetyczne¹⁸. Badania te mają na celu zidentyfikowanie genów, które czynią ludzi bardziej podatnymi na rodzinne drżenie samoistne o wczesnym początku¹⁸.

Pomimo intensywnych wysiłków badawczych, konkretny gen odpowiedzialny za drżenie samoistne nie został jeszcze zidentyfikowany¹¹. Obecna hipoteza zakłada, że pochodzenie drżenia samoistnego nie ma jednej przyczyny, z heterogennością przyczyn i ewolucji od osoby do osoby¹⁴. Ta złożoność etiologiczna sprawia, że drżenie samoistne pozostaje wyzwaniem diagnostycznym i terapeutycznym dla współczesnej medycyny.