Dlaczego powstaje dna rzekoma - mechanizmy etiologiczne

Dna rzekoma, określana również jako chondrokalcynoza, jest schorzeniem stawów spowodowanym odkładaniem się kryształów pirofosforan dihydratu wapnia (CPPD – calcium pyrophosphate dihydrate) w tkankach stawowych1. Pomimo że mechanizm powstawania tej choroby jest już częściowo poznany, dokładne przyczyny formowania się kryształów w niektórych przypadkach pozostają niewyjaśnione2.

Ważne: Nie wszyscy ludzie, u których odkładają się kryształy pirofosforan wapnia w stawach, rozwijają objawy dny rzekomej. Szacuje się, że kryształy te są obecne u prawie połowy osób powyżej 85. roku życia, ale większość z nich nigdy nie doświadcza bólu czy zapalenia stawów3.

Podstawowy mechanizm powstawania choroby

Kryształy pirofosforan dihydratu wapnia powstają w wyniku połączenia wapnia z nieorganicznym pirofosforanem, który naturalnie występuje w chrząstce stawowej4. Gdy dochodzi do nadmiernego gromadzenia się pirofosforanu nieorganicznego (PPi) w chrząstce, łączy się on z wapniem, prowadząc do formowania kryształów4. Te kryształy początkowo odkładają się w chrząstce stawowej, a następnie mogą przedostawać się do płynu stawowego, gdzie wywołują reakcję zapalną5.

Proces ten jest związany z zaburzeniem równowagi między produkcją pirofosforanu a aktywnością enzymów odpowiedzialnych za jego rozkład w chrząstce6. Gdy kryształy przedostają się do płynu stawowego, zostają zaatakowane przez komórki układu odpornościowego, szczególnie neutrofile i makrofagi, co prowadzi do uwolnienia substancji toksycznych i powstania stanu zapalnego7.

Główne przyczyny rozwoju dny rzekomej

Wiek jako dominujący czynnik

Wiek jest najważniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju dny rzekomej. Częstość występowania kryształów CPPD wzrasta znacząco wraz z wiekiem – dotyczy około 3% osób w wieku 60 lat i aż 50% osób w wieku 90 lat8. Po 60. roku życia ryzyko rozwoju choroby podwaja się z każdą kolejną dekadą życia9. Proces starzenia wiąże się ze zmianami chemicznymi w organizmie, które sprzyjają tworzeniu się kryształów wapnia w stawach10.

Uwarunkowania genetyczne

Genetyka odgrywa istotną rolę w rozwoju dny rzekomej. Choroba może mieć charakter rodzinny, co sugeruje dziedziczenie predyspozycji do gromadzenia kryształów pirofosforan wapnia1. Badania wykazały związek z mutacjami w genie ANKH, który koduje białko transportowe odpowiedzialne za przenoszenie pirofosforanu z wnętrza komórek do przestrzeni zewnątrzkomórkowej11. Mutacje tego genu mogą prowadzić do nadmiernej produkcji pirofosforanu zewnątrzkomórkowego, co sprzyja tworzeniu kryształów CPPD12.

W przypadkach rodzinnych choroba może rozpoczynać się wcześnie, już w średnim wieku, i charakteryzować się szybszym postępem oraz zajęciem wielu stawów jednocześnie13. Rzadziej spotykane są mutacje genów CCAL1 i CCAL2, które również mogą predysponować do rozwoju dny rzekomej14.

Urazy i zabiegi chirurgiczne

Urazy stawów oraz zabiegi chirurgiczne stanowią ważny czynnik wyzwalający napady dny rzekomej3. Uraz może spowodować uwolnienie kryształów CPPD z chrząstki do płynu stawowego, co prowadzi do wystąpienia ostrego napadu zapalnego9. Szczególnie często dotyczy to urazów łąkotki w stawie kolanowym14. Napady dny rzekomej mogą również występować po zabiegach chirurgicznych, zwłaszcza u pacjentów starszych, często w połączeniu z odwodnieniem15.

Uwaga: Dna rzekoma może współwystępować z innymi chorobami stawów. Pacjenci z dną moczanową mają 2,5 raza większe ryzyko rozwoju dny rzekomej, a osoby z reumatoidalnym zapaleniem stawów – dwukrotnie większe ryzyko11.

Zaburzenia metaboliczne i hormonalne

Liczne zaburzenia metaboliczne i hormonalne mogą predysponować do rozwoju dny rzekomej Zobacz więcej: Zaburzenia metaboliczne w etiologii dny rzekomej. Do najczęściej występujących należą nadczynność przytarczyc, hemochromatoza, niedoczynność tarczycy oraz zaburzenia gospodarki mineralnej, szczególnie niedobór magnezu i nadmiar wapnia czy żelaza we krwi16.

Szczególne znaczenie ma nadczynność przytarczyc, which jest najsilniej związana z rozwojem CPPD spośród wszystkich schorzeń współistniejących6. Zaburzenia te wpływają na metabolizm wapnia i innych minerałów, co może sprzyjać tworzeniu się kryształów w stawach.

Inne czynniki etiologiczne

Wśród innych przyczyn rozwoju dny rzekomej wymienić należy choroby nerek, szczególnie przewlekłą niewydolność nerek oraz długotrwałą hemodializę17. Pewne leki, infekcje oraz stany prowadzące do odwodnienia organizmu również mogą wyzwalać napady choroby18.

Interesujące jest to, że w przeciwieństwie do dny moczanowej, dna rzekoma nie jest związana z dietą czy spożywaniem alkoholu19. Nie ma dowodów na to, że spożywanie produktów bogatych w wapń wpływa na rozwój tej choroby19.

Znaczenie kliniczne poznania etiologii

Zrozumienie przyczyn dny rzekomej ma kluczowe znaczenie dla właściwego podejścia terapeutycznego. U pacjentów młodszych niż 60 lat z objawami choroby zaleca się przeprowadzenie badań w kierunku wykrycia podstawowych schorzeń metabolicznych czy hormonalnych Zobacz więcej: Postępowanie diagnostyczne w kierunku przyczyn dny rzekomej11. Choć leczenie tych chorób podstawowych nie prowadzi do usunięcia kryształów ze stawów, może pomóc w zapobieganiu dalszej progresji choroby i poprawie ogólnego stanu zdrowia pacjenta20.

Obecnie nie ma sposobu na zapobieganie rozwojowi dny rzekomej, ale badania nad nowymi metodami terapeutycznymi, w tym lekami hamującymi tworzenie kryształów i silniejszymi preparatami przeciwzapalnymi, dają nadzieję na przyszłość21. Kluczowe pozostaje wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie objawowe, które może znacząco poprawić jakość życia pacjentów z tym schorzeniem.

Pytania i odpowiedzi

Dlaczego powstaje dna rzekoma?

Dna rzekoma powstaje przez odkładanie się kryształów pirofosforan dihydratu wapnia w stawach. Główne przyczyny to wiek, predyspozycje genetyczne, urazy stawów oraz zaburzenia metaboliczne jak nadczynność przytarczyc czy hemochromatoza.

Czy dna rzekoma jest chorobą dziedziczną?

Dna rzekoma może mieć uwarunkowania genetyczne. Mutacje w genie ANKH oraz rzadsze mutacje genów CCAL1 i CCAL2 mogą predysponować do rozwoju choroby. W przypadkach rodzinnych choroba może rozpoczynać się wcześniej i mieć cięższy przebieg.

Czy każda osoba z kryształami w stawach zachoruje na dnę rzekomą?

Nie, większość ludzi z kryształami pirofosforan wapnia w stawach nigdy nie rozwija objawów choroby. Kryształy występują u prawie połowy osób powyżej 85 lat, ale tylko część z nich doświadcza bólu i stanów zapalnych.

Jakie choroby zwiększają ryzyko dny rzekomej?

Ryzyko zwiększają: nadczynność przytarczyc, hemochromatoza, niedoczynność tarczycy, niedobór magnezu, nadmiar wapnia lub żelaza we krwi, przewlekła niewydolność nerek oraz inne formy zapalenia stawów jak dna moczanowa czy reumatoidalne zapalenie stawów.

Czy dieta wpływa na rozwój dny rzekomej?

Nie, w przeciwieństwie do dny moczanowej, dna rzekoma nie jest związana z dietą ani spożywaniem alkoholu. Spożywanie produktów bogatych w wapń również nie wpływa na rozwój tej choroby.

REKLAMA