Objawy anoreksji – rozpoznanie jadłowstrętu psychicznego

Anoreksja (jadłowstręt psychiczny) to poważne zaburzenie odżywiania, które manifestuje się poprzez charakterystyczny zespół objawów dotykających zarówno ciała, jak i psychiki chorego. Objawy anoreksji są złożone i wieloaspektowe, obejmując zmiany fizyczne wynikające z niedożywienia, zaburzenia psychiczne związane z postrzeganiem własnego ciała oraz specyficzne zachowania związane z jedzeniem i kontrolą masy ciała¹².

Rozpoznanie objawów anoreksji jest kluczowe dla wczesnej interwencji terapeutycznej, ponieważ zaburzenie to ma jeden z najwyższych wskaźników śmiertelności wśród wszystkich chorób psychicznych¹. Osoby z anoreksją często ukrywają swoje objawy i zaprzeczają istnieniu problemu, co dodatkowo utrudnia rozpoznanie choroby². Objawy mogą rozwijać się stopniowo, często rozpoczynając się od pozornie niewinnego zainteresowania dietą, które z czasem przeradza się w obsesyjną kontrolę spożywania pokarmu.

Objawy fizyczne anoreksji

Fizyczne objawy anoreksji są bezpośrednim skutkiem niedożywienia i głodzenia organizmu. Najczęściej obserwowanym objawem jest znaczna utrata masy ciała lub niemożność utrzymania prawidłowej wagi dla wieku i wzrostu³⁴. U dzieci i młodzieży może to objawiać się jako brak oczekiwanego przyrostu masy ciała podczas okresu wzrostu. Osoby z anoreksją często wykazują dramatyczną utratę masy ciała w stosunkowo krótkim czasie, co może prowadzić do osiągnięcia masy ciała stanowiącej 85% lub mniej oczekiwanej normy⁵.

Kolejnym charakterystycznym objawem fizycznym jest zaburzenie cyklu menstruacyjnego u kobiet, objawiające się brakiem miesiączki (amenorrhea) przez co najmniej trzy kolejne cykle lub opóźnieniem początku menstruacji u młodych dziewcząt⁴⁶. U mężczyzn może dochodzić do obniżenia poziomu testosteronu i zmniejszenia libido⁷.

Organizm w odpowiedzi na przewlekłe niedożywienie zwalnia swoje funkcje metaboliczne, co prowadzi do szeregu charakterystycznych objawów. Osoby z anoreksją często odczuwają stałe zmęczenie, osłabienie i zawroty głowy⁴. Charakterystyczne jest również stałe uczucie zimna, nawet w ciepłych pomieszczeniach, co wynika z obniżonej temperatury ciała i zaburzeń termoregulacji⁸. Szczegółowe omówienie fizjologicznych mechanizmów tych zmian znajdziesz w Zobacz więcej: Objawy fizyczne anoreksji - konsekwencje niedożywienia organizmu.

Objawy psychiczne i emocjonalne

Psychiczne objawy anoreksji są równie istotne jak fizyczne i często poprzedzają widoczne zmiany w masie ciała. Centralnym objawem psychicznym jest intensywny lęk przed przybraniem na wadze, który utrzymuje się nawet wtedy, gdy osoba ma już znaczną niedowagę²³. Ten lęk może być tak intensywny, że całkowicie dominuje nad codziennym funkcjonowaniem osoby chorej.

Charakterystyczne jest również zniekształcone postrzeganie własnego ciała (dysmorfofobia), przy którym osoba z anoreksją postrzega siebie jako zbyt grubą, mimo że w rzeczywistości ma niedowagę⁵⁹. Ta zaburzona percepcja może dotyczyć całego ciała lub koncentrować się na określonych partiach, takich jak brzuch, pośladki czy uda. Pacjenci często zaprzeczają powadze swojego stanu zdrowia i nie uznają, że ich niska masa ciała stanowi problem².

Osoby z anoreksją wykazują obsesyjne zainteresowanie jedzeniem, kaloriami i dietą, mimo że jednocześnie unikają spożywania pokarmu². Mogą spędzać wiele czasu na planowaniu posiłków, liczeniu kalorii, czytaniu etykiet produktów spożywczych czy oglądaniu programów kulinarnych, jednocześnie drastycznie ograniczając własne spożycie⁷. Pogłębiona analiza objawów psychicznych i mechanizmów ich powstawania została przedstawiona w Zobacz więcej: Objawy psychiczne anoreksji - zaburzenia myślenia i percepcji.

Objawy behawioralne

Behawioralne objawy anoreksji obejmują szeroki zakres zachowań związanych z jedzeniem, aktywnością fizyczną i funkcjonowaniem społecznym. Najczęściej obserwowane są zachowania restrykcyjne dotyczące spożywania pokarmu, takie jak pomijanie posiłków, jedzenie bardzo małych porcji, unikanie określonych grup produktów spożywczych czy tworzenie skomplikowanych rytuałów związanych z jedzeniem²⁷.

Charakterystyczne są również zachowania kompensacyjne mające na celu zapobieganie przyrostowi masy ciała lub jej redukcję. Mogą to być wymioty, stosowanie środków przeczyszczających, moczopędnych lub tabletek odchudzających⁷. Część osób z anoreksją uprawia nadmierną aktywność fizyczną, często kontynuując intensywne ćwiczenia mimo zmęczenia, kontuzji czy niesprzyjających warunków pogodowych².

Społeczne objawy anoreksji obejmują wycofywanie się z rodzinnych posiłków i spotkań towarzyskich związanych z jedzeniem. Osoby chore często unikają jedzenia w obecności innych ludzi, co prowadzi do izolacji społecznej². Mogą również wykazywać zwiększoną drażliwość, szczególnie w sytuacjach związanych z jedzeniem, oraz tendencję do ukrywania swojych problemów przed rodziną i przyjaciółmi.

Progresja objawów

Objawy anoreksji mają tendencję do nasilania się w miarę postępu choroby. To, co początkowo może wydawać się zdrowym zainteresowaniem dietą, stopniowo przekształca się w obsesyjną kontrolę nad spożywaniem pokarmu¹. Im dłużej trwa zaburzenie, tym bardziej utrwalone stają się nieprawidłowe wzorce myślenia i zachowania, a jednocześnie narastają fizyczne konsekwencje niedożywienia.

Szczególnie niepokojące jest to, że osoby z anoreksją często nie dostrzegają powagi swojego stanu, co wynika częściowo ze zmian w funkcjonowaniu mózgu spowodowanych niedożywieniem¹. Ta sytuacja sprawia, że rozpoznanie objawów przez osoby bliskie staje się kluczowe dla wczesnego podjęcia leczenia.

Wczesne rozpoznanie objawów anoreksji i szybkie podjęcie specjalistycznego leczenia znacznie poprawia rokowanie i zwiększa szanse na pełne wyzdrowienie. Dlatego tak ważna jest świadomość wszystkich aspektów tego zaburzenia – zarówno objawów fizycznych, psychicznych, jak i behawioralnych, które mogą sygnalizować rozwój tej poważnej choroby.