Co to jest przeziębienie i jak cynk może pomóc?

Przeziębienie to wirusowa infekcja górnych dróg oddechowych, którą rozpoznasz po katarze, bólu gardła, kaszlu i ogólnym osłabieniu. Choroba zwykle trwa 7–10 dni i mija samoistnie, ale cynk – mikroelement wspierający układ odpornościowy – może skrócić ten czas średnio o 2 dni, jeśli zaczniesz go przyjmować w ciągu pierwszych 24 godzin od pojawienia się objawów.^1,2,3

Cynk działa, hamując namnażanie się wirusów (głównie rinowirusów) w nosie i gardle. Badania pokazują, że jony cynku blokują przedostawanie się wirusów do komórek, co zmniejsza ich liczbę w organizmie i łagodzi objawy. Ważne: cynk pomaga na przeziębienie, ale nie działa na grypę (influenza), która jest wywoływana przez inny typ wirusa.^4,3

Jak szybko działa cynk na przeziębienie?

Większość osób zauważa poprawę po 3–4 dniach stosowania cynku – objawy stają się mniej nasilone, a ogólne samopoczucie się poprawia. Badania potwierdzają, że cynk na przeziębienie skraca czas trwania choroby średnio o 2 dni (z 7 do 5 dni) i zmniejsza nasilenie objawów już od trzeciego dnia.^1,2 Dla porównania: witamina C, mimo popularności, skraca przeziębienie tylko o 8%, co w praktyce oznacza kilka godzin, a nie dni.²

Jaka dawka cynku na przeziębienie jest skuteczna?

Optymalna dawka cynku na przeziębienie to 75–100 mg dziennie, podzielona na kilka mniejszych porcji. Badania wskazują, że najskuteczniejszy zakres to 80–92 mg na dobę. Ważne: przyjmowanie więcej niż 100 mg dziennie nie przynosi dodatkowych korzyści.^2,3

Kluczowy jest moment rozpoczęcia: cynk działa najlepiej, gdy zaczniesz go przyjmować w ciągu pierwszych 24 godzin od pojawienia się objawów (drapanie w gardle, katar, osłabienie). Im później rozpoczniesz kurację, tym mniejszy efekt.³

Jak stosować cynk na przeziębienie – praktyczne wskazówki

Najskuteczniejsze są pastylki do ssania z cynkiem (glukonian lub octan cynku), które należy rozpuszczać powoli w ustach co 2–3 godziny w ciągu dnia (np. Envil gardło, Cynk do ssania SFD, Solgar Cynk, Naturel CYNK + C do żucia, Wish cynk do ssania junior). Połykanie pastylki w całości nie przyniesie efektu – cynk musi mieć kontakt z miejscem infekcji (gardło, nos).^4,3

• przyjmuj 6–12 pastylek dziennie (w zależności od preparatu – sprawdź etykietę);
• stosuj tylko przez czas trwania objawów, maksymalnie 14 dni;
• po ustąpieniu objawów wróć do normalnej diety (cynk w wysokich dawkach nie jest bezpieczny długoterminowo);
• unikaj sprayów do nosa z cynkiem – ryzyko trwałej utraty węchu^5,3.

Jaki cynk na przeziębienie jest najlepszy?

Glukonian cynku i octan cynku w postaci pastylek do ssania są najbardziej skuteczne na przeziębienie. Te formy uwalniają cynk powoli w jamie ustnej, gdzie może działać lokalnie na wirusy. Niektóre badania sugerują, że octan cynku może być nieco skuteczniejszy, ale różnice nie są duże.^4,6

Unikaj pastylek zawierających kwas cytrynowy, kwas winowy lub mannitol-sorbitol – te substancje wiążą cynk i zmniejszają jego skuteczność. Sprawdź skład na opakowaniu przed zakupem.⁴

Envil gardło, tabletki do ssania

O produkcie

• lek bez recepty;
• oprócz cynku zawiera lidokainę i chlorek cetylpirydyniowy, dlatego sprawdzi się przy bólu gardła;
• dodatkowo znieczula gardło i redukuje ból;
• zawiera glukonian cynku;
• nie zawiera glukozy ani laktozy;
• od 6. roku życia;
• miętowy smak.

Cynk do ssania SFD, tabletki do ssania

O produkcie

• suplement diety;
• zawiera 15 mg cytrynianu cynku w 1 tabletce;
• tropikalny lub malinowy smak;
• duże opakowanie;
• może zawierać zboża zawierające gluten, soję, jaja, mleko i produkty pochodne;
• zawiera aromaty i substancje słodzące;
• nie zawiera laktozy ani cukru.

Solgar Cynk, pastylki do ssania

O produkcie

• suplement diety;
• 23 mg cynku w 1 pastylce (cytrynian i glukonian);
• produkt wegański, wegetariański, koszerny;
• bez laktozy i glutenu;
• smak cytrynowy.

Naturell CYNK + C do żucia, tabletki do rozgryzania i żucia

O produkcie

• suplement diety;
• zawiera cynk (15 mg, cytrynian) i witaminę C (50 mg);
• nie zawiera cukru ani laktozy i glutenu;
• czysty skład;
• wegański i wegetariański;
• bez barwników.

Wish cynk do ssania junior, tabletki do ssania

O produkcie

• suplement diety;
• zawiera 5 mg diglicynianu cynku;
• nie zawiera sztucznych wypełniaczy;
• od 6. roku życia;
• malinowy smak.

Inne formy cynku dostępne w aptece

• Pikolinian cynku – najlepiej wchłaniany, stosowany w leczeniu niedoboru cynku.
• Cytrynian cynku – podobna wchłanialność do glukonatu, łagodniejszy dla żołądka.
• Siarczan cynku – częściej wywołuje nudności i dolegliwości żołądkowe.
• Tlenek cynku – słabo wchłaniany doustnie, stosowany głównie miejscowo (kremy, maści)^6,3.

Czy cynk zapobiega przeziębieniom?

Regularne przyjmowanie cynku ma niewielki wpływ na zapobieganie przeziębieniom u zdrowych dorosłych. Badania z udziałem 1449 osób wykazały tylko 4% spadek ryzyka zachorowania, który nie był statystycznie istotny.^1,7

Jednak osoby przyjmujące cynk profilaktycznie chorują nieco rzadziej w ciągu roku – częstość przeziębień jest o około 11% niższa. Oznacza to, że cynk może nie chronić całkowicie przed zachorowaniem, ale zmniejsza liczbę epizodów chorobowych.²

Kto może odnieść korzyści z regularnego przyjmowania cynku?

Suplementacja cynku jest szczególnie pomocna dla osób zagrożonych niedoborem tego pierwiastka. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że 31% populacji światowej ma niedobór cynku, szczególnie w krajach o niskich dochodach.²

• wegetarianie i weganie (fitynany z roślin utrudniają wchłanianie cynku);
• osoby starsze (zmniejszona wchłanialność z wiekiem);
• osoby z chorobami trawiennymi (choroba Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego);
• osoby z chorobą alkoholową (zwiększone wydalanie cynku);
• osoby na restrykcyjnych dietach^2,6.

Jakie są działania niepożądane cynku?

Wysokie dawki cynku (75–100 mg dziennie) mogą powodować łagodne, ale nieprzyjemne objawy. Najczęstsze to nudności, bóle brzucha, zawroty głowy, bóle głowy, utrata apetytu i wymioty. Siarczan cynku częściej wywołuje dolegliwości żołądkowe niż cytrynian cynku.^1,3

Pastylki do ssania mogą powodować zmianę smaku lub nieprzyjemny posmak w ustach – to normalna reakcja wynikająca z kontaktu cynku z receptorami smakowymi. Objawy ustępują po zakończeniu kuracji.¹

Kiedy cynk może być niebezpieczny?

Długotrwałe przyjmowanie wysokich dawek cynku (powyżej 40 mg dziennie przez kilka miesięcy) może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych:^6,3

• niedobór miedzi – cynk zmniejsza wchłanianie miedzi, co może prowadzić do anemii, problemów neurologicznych i osłabienia kości;
• obniżenie „dobrego” cholesterolu HDL – zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych;
• osłabienie układu odpornościowego – paradoksalnie, zbyt dużo cynku może zaszkodzić odporności;
• trwała utrata węchu – dotyczy głównie sprayów do nosa z cynkiem (obecnie odradzane)⁵.

Górna bezpieczna granica to 40 mg cynku dziennie (z diety i suplementów razem). Przekraczanie tej wartości przez krótki czas (do 14 dni) podczas przeziębienia jest zwykle bezpieczne, ale dłuższe stosowanie wymaga nadzoru lekarza.⁶

Kto nie powinien przyjmować wysokich dawek cynku?

Nie każdy może bezpiecznie stosować cynk w dawkach terapeutycznych. Przed rozpoczęciem suplementacji skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, jeśli:^6,3

• masz niedobór miedzi (cynk pogłębi niedobór);
• jesteś w ciąży lub karmisz piersią (bezpieczne dawki to 11–13 mg/dzień);
• masz problemy z nerkami (nerki regulują poziom cynku w organizmie);
• przyjmujesz leki – cynk wchodzi w interakcje z wieloma preparatami.

Które leki nie łączą się z cynkiem?

Cynk może zmniejszać skuteczność lub bezpieczeństwo stosowania następujących leków:³

• inhibitory ACE (ramipril, benazapril, lisinopril) – leki na nadciśnienie;
• antybiotyki chinolonowe (ciprofloksacyna) i tetracykliny – przyjmuj w odstępie min. 2 godzin od cynku;
• leki moczopędne (chlortalidon, hydrochlorotiazyd) – zwiększają wydalanie cynku;
• penicylamina (choroba Wilsona, reumatoidalne zapalenie stawów) – nie łącz z cynkiem;
• leki przeciwwirusowe stosowane w HIV.

Jeśli przyjmujesz którykolwiek z tych leków, koniecznie porozmawiaj z lekarzem przed rozpoczęciem suplementacji cynkiem. Możesz też skorzystać z wyszukiwarki interakcji lekowych, którą znajdziesz pod adresem https://leki.pl/interakcje.

Skąd brać cynk na co dzień – naturalne źródła

Zdrowa, zróżnicowana dieta zazwyczaj zapewnia wystarczającą ilość cynku (8 mg dla kobiet, 11 mg dla mężczyzn dziennie). Najlepsze źródła cynku to:^2,6

• ostrygi – 32 mg w 85 g (absolutny lider);
• czerwone mięso – wołowina, baranina (4–8 mg/100 g);
• drób – kurczak, indyk (2–3 mg/100 g)
• owoce morza – kraby, homary, krewetki (3–7 mg/100 g);
• fasola i soczewica – 1–2 mg/100 g;
• orzechy i nasiona dyni – 3–5 mg/100 g;
• produkty mleczne – ser, jogurt (1–2 mg/100 g);
• pełnoziarniste produkty zbożowe – wzbogacane płatki śniadaniowe.

Czy dieta wystarczy podczas przeziębienia?

Nie. Osiągnięcie dawek terapeutycznych (75–100 mg) wyłącznie z pożywienia jest praktycznie niemożliwe – musielibyśmy zjeść około 730 g wołowiny lub ponad 2 kg kurczaka dziennie. Dlatego podczas przeziębienia suplementacja jest jedynym praktycznym rozwiązaniem.⁶

Wegetarianie i weganie potrzebują nawet o 50% więcej cynku niż osoby jedzące mięso, ponieważ fitynany z roślin (fasola, orzechy, zboża) wiążą cynk i utrudniają jego wchłanianie w jelitach.²

Kiedy cynk nie pomoże?

• Gdy masz grypę – cynk działa tylko na wirusy przeziębienia.
• Gdy przyjmujesz go po 48 godzinach od pojawienia się objawów – skuteczność znacznie spada.
• Gdy połykasz pastylki zamiast je ssać – cynk musi działać lokalnie w gardle i nosie.
• Gdy masz powikłania bakteryjne – potrzebne mogą być antybiotyki^4,3.

Ważne: Cynk jest tylko jednym z elementów wspierających układ odpornościowy. Najlepszą strategią pozostaje zdrowa dieta, odpowiednia ilość snu (7–9 godzin), regularna aktywność fizyczna i higiena (mycie rąk), która pomoże uniknąć kontaktu z wirusami.^5,3

Pytania i odpowiedzi

Podsumowanie

Cynk na przeziębienie jest skuteczny, jeśli zaczniesz go przyjmować w ciągu pierwszych 24 godzin od pojawienia się objawów – może skrócić chorobę średnio o 2 dni. Optymalna dawka cynku na przeziębienie to 75–100 mg dziennie w postaci pastylek do ssania z glukonian lub octan cynku, które należy rozpuszczać powoli w ustach co 2–3 godziny. Badania potwierdzają, że cynk pomaga na przeziębienie poprzez hamowanie namnażania się wirusów i łagodzenie objawów już od trzeciego dnia. Stosuj cynk maksymalnie przez 14 dni i pamiętaj, że nie działa on na grypę, tylko na wirusy przeziębienia. Jeśli masz wątpliwości lub przyjmujesz inne leki, skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą przed rozpoczęciem suplementacji.