Leki nasenne na receptę – czym zastąpić zolpidem? Najsilniejsze rozwiązania

Leki “Z” w leczeniu zaburzeń snu

Zetki, czyli tzw. Z-drugs, to leki bardzo popularne wśród pacjentów zmagających się z bezsennością. Zolpidem (Nasen, Onirex, Stilnox), zopiklon (Dobroson, Imovane, ApoDream) i zaleplon (Morfeo) to leki wprowadzone na rynek farmaceutyczny na przełomie lat 80-90. XX wieku. Te leki zostały stworzone tak, by działały bardziej precyzyjnie niż benzodiazepiny, oddziałując tylko na konkretną część receptora GABA. Dzięki temu sen po ich zażyciu jest bardziej naturalny niż sen wywołany benzodiazepinami. Podczas gdy zolpidem i zaleplon sprawdzają się lepiej w tzw. indukcji snu (zasypianiu), zopiklon ma dłuższy okres półtrwania i stosuje się go także w przypadku potrzeby utrzymania snu i zredukowania częstotliwości nocnych przebudzeń.

Jednak pomimo licznych zalet leków “Z”, mają one również swoje wady. Przede wszystkim, przy długotrwałym stosowaniu mogą uzależniać (rozwija się tolerancja na lek). Z tego powodu są stosowane jako leki pierwszego rzutu w leczeniu bezsenności doraźnie bądź krótkotrwale (2-4 tygodnie). Jeśli natomiast miesięczna kuracja okaże się niewystarczająca, leki “Z” można przyjmować nie częściej niż 3 razy w tygodniu w możliwie najniższych dawkach [1-3].

Eszopiklon — ulepszona wersja zopiklonu?

Eszopiklon (Esogno) został wprowadzony na polski rynek farmaceutyczny w 2020 roku. Jest lewoskrętnym izomerem zopiklonu (Imovane, Senzop), co oznacza, że oba leki mają bardzo podobną strukturę chemiczną. Różnica polega na tym, że w porównaniu do leków “Z” eszopiklon jest uznawany za substancję lepiej tolerowaną i niewywołującą objawów odstawiennych. Dawki dostępne w obrocie wynoszą kolejno 1 mg, 2 mg oraz 3 mg, podczas gdy standardowa dawka zopiklonu to 7,5 mg, a zaleplonu i zolpidemu aż 10 mg. 

Lepszy profil bezpieczeństwa eszopiklonu nie oznacza bynajmniej, że lek można stosować bez ograniczeń. Ze względu na ryzyko wystąpienia tolerancji i w konsekwencji uzależnienia, eszopiklon należy przyjmować krótkotrwale (maksymalnie 4 tygodnie). W niektórych przypadkach istnieje możliwość wydłużenia terapii do 6 miesięcy, jednak pacjent powinien być wówczas pod regularną obserwacją [4].

Melatonina o przedłużonym uwalnianiu

Melatonina jest stosowana w leczeniu bezsenności od wielu lat. Nie uzależnia, nie jest to również lek psychotropowy, choć wpływa na określone receptory w mózgu. Melatonina jest hormonem produkowanym przez szyszynkę, która znajduje się w ośrodkowym układzie nerwowym. Z czasem stężenie melatoniny spada, stąd u niektórych osób mogą pojawić się problemy ze snem.  Melatonina może być więc stosowana przez osoby powyżej 55. roku życia, u których stężenie endogennego hormonu maleje, a także w przypadku zaburzeń tzw. rytmu dobowego (zmiana strefy czasowej, praca zmianowa). 

Pewną nowością na polskim rynku farmaceutycznym jest melatonina w tabletkach o przedłużonym uwalnianiu. Wskazaniem do jej stosowania jest krótkotrwałe leczenie pierwotnej bezsenności u osób powyżej 55 lat (Circadin, Melatonin Neurim, Meldream PR, Senaxa PR) [5]. W ramach ciekawostki dodam, że jeden z nowych preparatów, które zawierają melatoninę w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu (Slenyto) jest wskazany do leczenia bezsenności u dzieci i młodzieży (2-18 lat), u których występują zaburzeniu ze spektrum autyzmu [6].

Ramelteon — pochodna melatoniny

Ramelteon — podobnie jak melatonina — działa na receptory melatoninowe, jednak wykazuje do nich większe powinowactwo. Lek posiada silniejsze niż melatonina działanie chronobiotyczne (melatoninoergiczne), czyli regulujące rytm okołodobowy. Z badań przeprowadzonych na zwierzętach wynika, że stosowanie ramelteonu nie wywołuje uzależnienia psychicznego oraz fizycznego.  Choć ramelteon (Rozerem) trafił na farmaceutyczny rynek już w 2005 roku, wciąż nie jest dostępny w Polsce. W lecznictwie stosuje się go doustnie, w dawce 8 mg pół godziny przed snem [7].

Antagoniści receptora oreksynowego

Antagoniści receptora oreksynowego to substancje, które działają w zupełnie inny sposób niż pozostałe leki nasenne. Wpływają bowiem na receptory oreksynowe zlokalizowane w ośrodkowym układzie nerwowym. Co ważne, w stanie fizjologii oreksyna (neuropeptyd) odpowiada za regulację apetytu i czuwania. Tego typu leki są wskazane do stosowania w przypadku bezsenności trwającej przez przynajmniej trzy miesiące, gdzie objawy wywierają znaczny wpływ na codzienne funkcjonowanie pacjenta. Uważa się, że antagoniści receptora oreksynowego, czyli daridoreksant (Quviviq), lemboreksant (Dayvigo) oraz suworeksant (Belsomra) – jako nowe leki nasenne – są bezpieczniejsze niż tzw. “zetki”. Nie zaburzają funkcji poznawczych, a także nie wywołują objawów odstawiennych. Wyniki badań są więc naprawdę obiecujące [8, 9].

Suworeksant został zatwierdzony przez FDA (amerykańska Agencja Żywności i Leków) już w 2014 roku, lemboreksant w 2019, natomiast daridoreksant dopiero w 2022 roku. Ten ostatni został dopuszczony do obrotu w Unii Europejskiej w ramach procedury centralnej rejestracji leków, jednak producent nie wprowadził jeszcze preparatu na polski rynek [10].

Podsumowanie

Najnowsze leki nasenne, takie jak “Z-drugs” oraz melatonina o przedłużonym uwalnianiu, oferują bardziej naturalny sen i są lepiej tolerowane przez pacjentów. Nowe terapie, w tym antagoniści receptora oreksynowego, obiecują skuteczność bez ryzyka uzależnienia, co stanowi znaczący postęp w leczeniu zaburzeń snu.