Czym są leki przeciwkrzepliwe i jak działają?

Leki przeciwkrzepliwe (przeciwzakrzepowe) spowalniają, utrudniają lub hamują krzepnięcie krwi. Jest to proces kaskadowy, w którym biorą udział tzw. czynniki krzepnięcia krwi. Proces ten jest skomplikowany, uczestniczą w nim płytki krwi, jony, liczne receptory znajdujące się na powierzchni komórek [3]. Dzięki swojemu działaniu leki przeciwkrzepliwe skutecznie zapobiegają powstawaniu niebezpiecznych skrzepów w naczyniach krwionośnych. Ich mechanizm działania polega na ingerencji w kaskadę krzepnięcia na różnych etapach tego złożonego procesu.

W jakich przypadkach stosuje się leki przeciwzakrzepowe?

Leki przeciwkrzepliwe mają szerokie zastosowanie w medycynie i są niezbędne w wielu sytuacjach klinicznych. Ich głównym zadaniem jest zapobieganie powstawaniu zakrzepów, które mogą prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych. Leki przeciwzakrzepowe stosuje się w następujących przypadkach:

• W profilaktyce i leczeniu żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej; wskazania do profilaktyki są dość szerokie (od długiej podróży samolotem po rehabilitację przy złamaniu stawu biodrowego). W przypadku profilaktyki ważną rolę odgrywa także leczenie niefarmakologiczne — terapia uciskowa kończyn dolnych;
• U chorych z zatorowością płucną bądź zakrzepicą żył głębokich;
• W przypadku migotania przedsionków w celu ochrony pacjenta przed wystąpieniem udaru mózgu;
• U osób z wadami zastawek lub sztucznymi zastawkami serca;
• Przy ostrym niedokrwieniu kończyn;
• U chorych na trombofilię [3].

Jakie rodzaje leków przeciwkrzepliwych wyróżniamy?

Leki przeciwkrzepliwe można podzielić na kilka głównych grup, które różnią się mechanizmem działania, sposobem podawania oraz wskazaniami do stosowania. Każda grupa ma swoje specyficzne właściwości i zastosowania kliniczne.

• Podstawowym lekiem przeciwkrzepliwym jest heparyna niefrakcjonowana. Stosowana jest ona jedynie w warunkach szpitalnych, ponieważ podawana jest najczęściej we wlewie ciągłym i dodatkowo wymaga stałego monitorowania czasu częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT). Heparyna niefrakcjonowana jest polisacharydem. Poprzez oddziaływanie na antytrombinę (AT) hamuje czynniki krzepnięcia, Xa i IIa.

Lekami o podobnym mechanizmie działania jak heparyna niefrakcjonowana, są heparyny drobnocząsteczkowe:

• nadroparyna (Fraxiparine);
• enoksaparyna (Clexane, Neoparin);
• dalteparyna (Fragmin).

Leki te stanowią grupę cząsteczek zbliżonych budową do fragmentów heparyny niefrakcjonowanej. Wykazują one aktywność na czynniki krzepnięcia Xa i IIa. Heparyny drobnocząsteczkowe stosuje się w iniekcji podskórnej najczęściej 1 lub 2 razy na dobę. Ich zaletą w porównaniu do heparyny niefrakcjonowanej jest fakt, że nie wymagają monitorowana APPT [1,2,4]. Te leki przeciwkrzepliwe charakteryzują się większą przewidywalnością działania i łatwiejszym stosowaniem w praktyce klinicznej.

Czy istnieją tabletki doustne z heparyną?

Często pacjenci pytają o tabletki doustne z heparyną, jednak należy wyjaśnić, że heparyna w formie doustnej nie jest dostępna. Heparyna jest dużą cząsteczką, która nie wchłania się z przewodu pokarmowego, dlatego musi być podawana w iniekcjach. Heparyna w tabletach doustnych po prostu nie istnieje ze względów farmakologicznych. Alternatywą dla pacjentów poszukujących doustnych form leków przeciwkrzepliwych są inne grupy preparatów, które opisujemy poniżej.

Doustne leki przeciwkrzepliwe

• Antagoniści witaminy K — witamina K jest niezbędna do syntezy niektórych czynników krzepnięcia (II, VII, IX, X). Zastosowanie leków takich jak warfaryna (Warfin) czy acenokumarol (Acenocumarol WZF) powoduje niedobór wspomnianych czynników krzepnięcia i w związku z tym zahamowanie kaskady krzepnięcia. Warfaryna pozostaje jednym z najczęściej stosowanych doustnych leków przeciwkrzepliwych, szczególnie u pacjentów z migotaniem przedsionków. Częstym problemem w przypadku tej grupy leków przeciwkrzepliwych jest ich dawkowanie oraz liczne interakcje, zwiększające bądź hamujące ich aktywność. Dotyczą one nie tylko leków, ale także spożywanych pokarmów. Terapię w tym przypadku należy prowadzić pod kontrolą czasu protrombinowego, najczęściej przedstawionego jako współczynnik INR.
• Wspomnianych wad nie mają tzw. nowe doustne antykoagulanty (NOAC). Działają one jako bezpośrednie inhibitory trombiny lub czynnika X. Ich dawkowanie nie wymaga kontrolnych badań laboratoryjnych (INR). Te nowoczesne leki przeciwkrzepliwe oferują większą wygodę stosowania i mniejsze ryzyko interakcji pokarmowych. Jednak wskazania do ich użycia są jeszcze ograniczone. Nowych doustnych antykoagulantów nie stosuje się np. u pacjentów ze sztucznymi zastawami serca. Ich wadą jest także dużo wyższa cena od wspomnianych wcześniej antagonistów witaminy K.

Do leków tej grupy zaliczamy:

• rywaroksaban (Xarelto);
• apiksaban (Eliquis);
• dabigatran (Pradaxa) [1,2,4].

Czy istnieją leki zwiększające krzepliwość krwi bez recepty?

W przeciwieństwie do leków przeciwkrzepliwych, istnieją także preparaty zwiększające krzepliwość krwi. Leki zwiększające krzepliwość krwi bez recepty to głównie preparaty zawierające witaminę K, kwas aminokapronowy w niektórych suplementach, czy preparaty ziołowe jak pokrzywa czy skrzyp polny. Te leki zwiększające krzepliwość krwi bez recepty mogą być dostępne w aptekach jako suplementy diety. Należy jednak pamiętać, że osoby przyjmujące leki przeciwkrzepliwe powinny unikać takich preparatów bez konsultacji z lekarzem. Szczególną ostrożność należy zachować przy stosowaniu suplementów zawierających witaminę K, która może zmniejszać skuteczność warfaryny i innych antagonistów witaminy K.

Bezpieczeństwo stosowania leków przeciwkrzepliwych

Warto pamiętać, że kiedy stosujemy leki przeciwkrzepliwe, jesteśmy narażeni na poważne w skutkach krwawienia pourazowe bądź spontaniczne. Leki przeciwzakrzepowe wymagają szczególnej ostrożności w codziennym życiu. Należy więc zachować szczególną ostrożność i unikać sytuacji urazowych szczególnie podczas przyjmowania leków przeciwzakrzepowych i przeciwpłytkowych jednocześnie. Pacjenci powinni być świadomi objawów krwawienia i wiedzieć, kiedy skontaktować się z lekarzem.

Przed każdym zabiegiem operacyjnym należy poinformować lekarza o przyjmowanych z tej grupy lekach przeciwkrzepliwych. Może być konieczne czasowe odstawienie leku lub zastąpienie go innym preparatem o krótszym czasie działania. Właściwe zarządzanie terapią przeciwkrzepliwą przed zabiegami chirurgicznymi jest kluczowe dla bezpieczeństwa pacjenta.

Podsumowanie

Leki przeciwkrzepliwe stanowią niezbędną grupę preparatów w leczeniu chorób układu sercowo-naczyniowego, skutecznie zapobiegając powstawaniu niebezpiecznych zakrzepów. Choć tabletki doustne z heparyną nie istnieją, dostępne są inne doustne formy jak warfaryna czy nowoczesne antykoagulanty, które oferują pacjentom wygodę stosowania. Osoby przyjmujące leki powinny unikać preparatów zwiększających krzepliwość krwi bez recepty i zawsze konsultować się z lekarzem przed ich zastosowaniem. Bezpieczne stosowanie leków przeciwkrzepliwych wymaga regularnych kontroli oraz świadomości potencjalnych objawów krwawienia. Dzięki właściwemu doborowi i monitorowaniu terapii, leki przeciwkrzepliwe znacząco poprawiają rokowanie pacjentów z zaburzeniami krzepnięcia.