Czym jest czkawka i skąd się bierze?

Czy zastanawiałeś się kiedyś, dlaczego nagle zaczynasz czkać po wypicu gazowanego napoju? Czkawka to niespodziewany i mimowolny skurcz przepony – płaskiego mięśnia znajdującego się pod płucami, który pomaga nam oddychać. ¹ Gdy przepona nagle się kurczy, powoduje to gwałtowny wdech, który zostaje natychmiast przerwany przez zamknięcie się więzadeł głosowych, tworząc charakterystyczny dźwięk “hik”. ² Skąd się bierze czkawka? Najczęściej powstaje w wyniku podrażnienia nerwów kontrolujących przeponę – głównie nerwu błędnego i nerwu przeponowego, które tworzą tak zwany łuk odruchowy zarządzający mimowolnymi funkcjami organizmu. ³ Ciekawostką jest fakt, że każda osoba ma swój charakterystyczny rytm czkawki – zwykle występuje w częstotliwości 4-60 czkawek na minutę. ¹

Od czego jest czkawka? Przyczyny mogą być bardzo różne – od zbyt szybkiego jedzenia, przez picie napojów gazowanych, po spożywanie pikantnych potraw czy alkoholu. ⁴ Może też wystąpić po przełknięciu zbyt dużej ilości powietrza podczas śmiechu lub w stanie stresu. ⁵ Od czego jest czkawka? Czasami zależy ona od nagłych zmian temperatury w żołądku – na przykład, gdy zaraz po gorącej zupie wypijemy lodowatą wodę. ⁶ Warto wiedzieć, że czkawka może dotknąć każdego – od niemowląt po osoby starsze, a nawet psy! ² Czkawka u niemowląt jest normalna i może pomagać w treningu mięśni oddechowych już w łonie matki. ⁵

Jak pozbyć się czkawki – najskuteczniejsze sposoby

Kiedy czkawka nas dopadnie, chcemy pozbyć się jej jak najszybciej. Większość domowych metod na to, jak pozbyć się czkawki, działa poprzez stymulację nerwu błędnego lub nerwu przeponowego, co może przerwać cykl czkawki. ⁶ Oto najskuteczniejsze sposoby, które możesz wypróbować:

• wstrzymanie oddechu – na około 10-20 sekund, a następnie powolne wydychanie ⁶;
• oddychanie do papierowej torby – zwiększa poziom dwutlenku węgla w organizmie (nigdy nie używaj plastikowej torby!) ⁷;
• powolne popijanie lodowatej wody – stymuluje nerw błędny ⁷;
• ssanie kostki lodu – działa podobnie jak zimna woda ⁶;
• połknięcie łyżeczki cukru – zmienia rytm połykania ⁶;
• ugryzienie plasterka cytryny – wysoka kwasowość zakłóca normalne skurcze ⁷.

Czy techniki oddechowe rzeczywiście pomagają pozbyć się czkawki?

Tak! Zmiana sposobu oddychania może rozluźnić przeponę i zatrzymać czkawkę. ⁶ Technika kontrolowanego oddychania polega na powolnym wdychaniu przez nos przez 5 sekund, a następnie wydychaniu przez usta również przez 5 sekund. ⁶ Można też spróbować manewru Valsalvy – próby wydychania powietrza przy zatkanych nozdrzach i zamkniętych ustach. ⁷ Skuteczna może być również pozycja, w której przyciągamy kolana do klatki piersiowej – wywiera to bezpośredni nacisk na przeponę. ⁷ Delikatne pociąganie za język także może stymulować nerwy w gardle i zatrzymać czkawkę. ⁷

Kiedy czkawka wymaga wizyty u lekarza?

Większość przypadków czkawki jest nieszkodliwa i przemija sama w ciągu kilku minut, ale czy wiesz, kiedy powinieneś się zaniepokoić? ³ Jeśli czkawka trwa dłużej niż 48 godzin, należy skonsultować się z lekarzem, ponieważ może wskazywać na schorzenia wymagające leczenia. ⁴ Uporczywa czkawka może znacząco wpływać na jakość życia, utrudniając jedzenie, spanie i prowadząc do odwodnienia czy utraty wagi. ⁵ Statystyki pokazują, że w USA rocznie hospitalizuje się około 4000 osób z powodu czkawki. ⁵

Najczęstszą przyczyną długotrwałej czkawki jest choroba refluksowa przełyku (GERD), która występuje u nawet 80% przypadków uporczywej czkawki. ⁵ Inne przyczyny to udary mózgu, choroba Parkinsona, nowotwory czy niektóre leki – szczególnie chemioterapeutyki i deksametazon. ⁵ Uporczywa czkawka w chorobie nowotworowej występuje u 4-9% pacjentów z zaawansowanym nowotworem i może być szczególnie uciążliwa dla chorych. ⁵ Ważnym objawem diagnostycznym jest fakt, że czkawka podczas snu jest rzadka i może wskazywać na problemy neurologiczne, wykluczając przyczyny psychiczne. ⁵

Sygnały alarmowe – kiedy natychmiast wezwać pomoc?

Czy wiesz, że czkawka może być wczesnym objawem zawału serca? ⁷ Należy natychmiast wezwać pogotowie, jeśli nagłe pojawienie się czkawki towarzyszy:

• bólowi w klatce piersiowej lub uczuciu ucisku;
• bólowi promieniującemu do ramienia, pleców, szyi czy żuchwy;
• zimnym potom i szybkiemu biciu serca;
• nagłemu skrajnemu zmęczeniu;
• zawrotom głowy i duszności ⁷.

Lek na czkawkę bez recepty – czy istnieje?

Gdy domowe sposoby na czkawkę nie pomagają, a czkawka trwa dłużej niż 48 godzin, lekarz może przepisać odpowiednie leki. ⁴ Chlorpromazyna jest jedynym lekiem zatwierdzonym przez FDA do leczenia czkawki, ale ma poważne skutki uboczne i nie jest już pierwszym wyborem. ¹ Czy istnieją inne leki na czkawkę bez recepty? Jedynym rozwiązaniem mogłyby być inhibitory pompy protonowej, ale one są polecane jedynie przy czkawce, która trwa długo. Nie powinno się ich stosować jako leki na czkawkę bez recepty na własną rękę, a jedynie po konsultacji lekarskiej. A jakie jeszcze inne leki stosuje się na czkawkę? Obecnie preferowane są bezpieczniejsze leki niż chlorpromazyna, np.:

• baklofen – obecnie uważany za lek pierwszego wyboru ¹;
• gabapentyna – skuteczna u 66-88% pacjentów ¹;
• metoklopramid – działa na motorykę żołądka ⁵;
• inhibitory pompy protonowej (niektóre wersje dostępne też jako leki na czkawkę bez recepty z apteki) – dostępny lek na czkawkę bez recepty i na receptę przy refluksie ¹.

Warto wiedzieć, że niektóre leki na czkawkę bez recepty, takie jak inhibitory pompy protonowej czy symetikon, mogą pomóc szczególnie gdy czkawka jest związana z problemami żołądkowymi. ¹ W najcięższych przypadkach lekarze mogą zastosować akupunkturę, która ma obiecujące wyniki, lub bardziej inwazyjne metody jak blokady nerwów czy stymulatory nerwu błędnego. ⁵

Jak zapobiegać czkawce – od czego zależy jej występowanie?

Czy można uniknąć czkawki? Najlepszym sposobem jest zapobieganie poprzez unikanie czynników wyzwalających. ⁶ Od czego jest czkawka najczęściej zależy od naszych codziennych nawyków. Oto praktyczne rady:

• jedz wolniej i przyjmuj mniejsze porcje ⁷;
• unikaj napojów gazowanych, szczególnie przez słomkę ⁷;
• ogranicz bardzo pikantne potrawy i alkohol ⁷;
• nie jedz w pozycji leżącej – uciska to przeponę ⁷;
• unikaj nagłych zmian temperatury pokarmu ⁶;
• zarządzaj stresem technikami relaksacyjnymi ⁶.

Pamiętaj, że częsta pojedyncza czkawka to naturalna reakcja organizmu i nie stanowi powodu do niepokoju. ⁸ Jednak jeśli zauważasz, że częsta pojedyncza czkawka występuje w określonych sytuacjach – prowadź dziennik, aby zidentyfikować swoje osobiste wyzwalacze. ⁷

Ciekawostka na koniec Według Księgi Rekordów Guinnessa, Charles Osborne czkał nieprzerwanie przez 68 lat (1922-1990) – to najdłuższy atak czkawki w historii! ⁸ Na szczęście tak ekstremalne przypadki są niezwykle rzadkie. ²

Pytania i odpowiedzi

Podsumowanie

Czkawka to powszechne doświadczenie, które w większości przypadków jest nieszkodliwe i przemija samo. ⁵ Zrozumienie tego, skąd się bierze czkawka i jak pozbyć się czkawki, pomaga nam lepiej radzić sobie z tym problemem. ³ Domowe sposoby często przynoszą ulgę, ale gdy czkawka trwa dłużej niż 48 godzin, warto skonsultować się z lekarzem, który może przepisać odpowiedni lek na czkawkę bez recepty lub z przepisem. ⁴ Najważniejsze jest zapobieganie poprzez zmianę nawyków żywieniowych i zarządzanie stresem. ⁷ Pamiętaj – większość przypadków czkawki to tylko krótka niedogodność, a nie powód do paniki!