Lukrecja gładka

Co zawiera korzeń lukrecji gładkiej i jak działa w organizmie?

Korzeń lukrecji gładkiej (Glycyrrhiza glabra) to wyjątkowo bogaty chemicznie surowiec – zidentyfikowano w nim ponad 300 związków aktywnych, w tym ponad 20 triterpenoidów i około 300 flawonoidów⁸. Najważniejszym składnikiem jest glicyryzyna (inaczej kwas glicyryzowy lub glicyryzinowy) – saponina triterpenoidowa, która może stanowić 10–16% suchej masy korzenia¹. To ona odpowiada za charakterystyczny, intensywnie słodki smak – szacuje się, że glicyryzyna jest około 50 razy słodsza od cukru⁹.

Po spożyciu glicyryzyna jest metabolizowana w jelitach do kwasu glicyretynowego (18β-glicyrrhetinic acid) – to właśnie ta forma wchłania się do krwiobiegu i wywołuje większość efektów biologicznych, zarówno korzystnych, jak i niepożądanych¹⁰. Mechanizm działania polega przede wszystkim na hamowaniu enzymu 11β-dehydrogenazy hydroksysteroidowej (11β-HSD) – enzymu, który normalnie inaktywuje kortyzol. Gdy enzym jest zablokowany, kortyzol działa jak aldosteron: zatrzymuje sód, wypłukuje potas i podnosi ciśnienie krwi¹¹.

Obok glicyryzyny w korzeniu lukrecji znajdziesz też cenne flawonoidy: glabrydinę, likwirytynę, likwirytigeninę, izolikirytygenin oraz retrochalkon likochalkon A. Glabrodyna może chronić cząsteczki LDL-cholesterolu przed utlenianiem, spowalniając tym samym postęp miażdżycy¹⁰. Likwirytigenina działa jako selektywny agonista receptora estrogenowego β, co może tłumaczyć potencjalny wpływ lukrecji na objawy menopauzy¹¹. Polisacharydy zawarte w korzeniu wykazują z kolei właściwości immunomodulujące¹².

Na jakie dolegliwości może pomagać wyciąg z lukrecji?

Najlepiej udokumentowane klinicznie działanie lukrecji dotyczy układu pokarmowego. W badaniu z udziałem 120 pacjentów dodanie wyciągu z korzenia lukrecji do standardowej antybiotykoterapii pozwoliło wyeliminować Helicobacter pylori u 83% chorych – w porównaniu z 63% w grupie placebo³. Mechanizm jest wielokierunkowy: lukrecja zwiększa produkcję śluzu żołądkowego, poprawia ukrwienie błony śluzowej żołądka i hamuje wydzielanie gastryny – hormonu stymulującego produkcję kwasu solnego¹³¹⁴. Forma odglicyryzowana (DGL) sprawdza się szczególnie przy refluksie żołądkowo-przełykowym i ogólnym podrażnieniu przewodu pokarmowego¹⁵.

Preparaty z lukrecji wykazują też działanie w obrębie jamy ustnej i gardła. Płukanie gardła roztworem wyciągu z korzenia lukrecji przyspiesza gojenie aft (owrzodzeń jamy ustnej) i łagodzi ból⁴. Przegląd systematyczny potwierdził, że miejscowe zastosowanie lukrecji przed zabiegami chirurgicznymi wymagającymi intubacji zmniejsza częstość i nasilenie bólu gardła po operacji¹⁶. Wyciąg hamuje też wzrost bakterii próchnicotwórczych (Streptococcus mutans) w jamie ustnej¹⁷.

W zakresie skóry badanie kliniczne z 2023 roku wykazało, że hydroalkoholowy wyciąg z lukrecji zastosowany miejscowo przyspiesza gojenie oparzeń drugiego stopnia, zmniejszając zaczerwienienie, ból i stan zapalny¹⁸. W małym badaniu z 2025 roku wyciąg z lukrecji łagodził objawy kontaktowego zapalenia skóry z mniejszą liczbą działań niepożądanych niż standardowa terapia kortykosteroidami¹⁸. Wstępne dane sugerują też korzyści w atopowym zapaleniu skóry (AZS)¹⁹.

Jakie są właściwości przeciwzapalne i przeciwwirusowe lukrecji?

Przegląd 93 badań opublikowany w 2016 roku wykazał, że trzy triterpenoidy i 13 flawonoidów z korzenia lukrecji wykazują działanie przeciwzapalne poprzez różne mechanizmy molekularne, m.in. hamowanie szlaku NF-κB²¹. W badaniach laboratoryjnych glicyryzyna hamowała namnażanie koronawirusa SARS i wykazywała szerokie działanie przeciwwirusowe – trwają badania nad jej aktywnością wobec SARS-CoV-2, choć nie zakończono jeszcze prób klinicznych u ludzi²². Wyciągi z korzenia lukrecji wykazują też aktywność przeciwbakteryjną wobec Staphylococcus, Streptococcus, Candida albicans oraz wirusa opryszczki HSV-1²³.

Ważne zastrzeżenie: większość badań dotyczących działania przeciwwirusowego i przeciwnowotworowego przeprowadzono w warunkach laboratoryjnych (in vitro) lub na zwierzętach. Nie należy ich traktować jako dowodu skuteczności u ludzi – potrzebne są dalsze badania kliniczne¹⁹.

Dawkowanie – ile lukrecji jest bezpieczne?

Nie istnieje jedna oficjalnie zatwierdzona dzienna dawka dla suplementów z lukrecją. Szacuje się, że dawka 1–5 g suchego korzenia dziennie jest bezpieczna dla większości dorosłych, jednak już dawka ≥800 mg/dobę (w przeliczeniu na wyciąg) wiązała się z obniżeniem poziomu potasu i podwyższeniem ciśnienia w niektórych badaniach²⁴. Kluczowa jest zawartość glicyryzyny: działania niepożądane opisywano już przy 100 mg glicyryzyny dziennie, choć konsekwentnie pojawiają się przy dawkach ≥400 mg/dobę⁵.

Zawartość glicyryzyny w preparatach jest bardzo zmienna i często nie jest podawana na etykiecie – to poważny problem przy ocenie bezpieczeństwa²⁵. Jeśli wybierasz suplement z lukrecją, szukaj produktów z podaną zawartością glicyryzyny lub wybierz formę DGL, jeśli zależy ci wyłącznie na działaniu na przewód pokarmowy.

Interakcje z lekami – czego unikać?

Lukrecja wchodzi w liczne, klinicznie istotne interakcje z lekami. Najpoważniejsze dotyczą:

• Kortykosteroidy – glicyryzyna hamuje metabolizm kortykosteroidów zarówno doustnych, jak i stosowanych miejscowo, nasilając ich działanie i zwiększając ryzyko działań niepożądanych²⁸.
• Glikozydy nasercowe (digoksyna) – lukrecja obniża poziom potasu, co zwiększa ryzyko toksyczności digoksyny; opisywano przypadki kliniczne tej interakcji²⁸.
• Diuretyki tiazydowe i pętlowe – łączne stosowanie nasila utratę potasu i może prowadzić do groźnej hipokaliemii²⁸.
• Leki hipotensyjne – lukrecja może podnosić ciśnienie krwi i osłabiać działanie leków obniżających ciśnienie, zwiększając ryzyko przełomów nadciśnieniowych²⁸.
• Warfaryna – opisywano przypadki podwyższenia INR i krwawienia z przewodu pokarmowego po spożyciu dużych ilości lukrecji u osób przyjmujących warfarynę²⁸.
• Doustna antykoncepcja i estrogeny – estrogeny mogą nasilać wrażliwość na toksyczne działanie lukrecji; opisywano działania niepożądane przy niższych niż oczekiwano dawkach glicyryzyny²⁸.
• Metotreksat – wyciąg z lukrecji może hamować wydalanie metotreksatu, potencjalnie zwiększając jego stężenie i ryzyko toksyczności²⁸.

Lukrecja wpływa też na aktywność enzymów cytochromu P450 (CYP3A4, CYP2C9, CYP2D6 i inne) – może zmieniać metabolizm wielu innych leków, m.in. omeprazolu, diazepamu, celekoksybu, glipizidu i losartanu²⁹. Jeśli przyjmujesz jakiekolwiek leki na stałe, skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą przed sięgnięciem po preparaty z lukrecją.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Bezwzględnie unikaj preparatów z lukrecją (innych niż DGL) i skonsultuj się z lekarzem, jeśli:

• masz nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca lub zaburzenia rytmu serca⁷,
• masz chorobę nerek lub wątroby – glicyryzyna może nasilać ich uszkodzenie⁵,
• masz niski poziom potasu (hipokaliemia) lub przyjmujesz leki obniżające potas⁷,
• jesteś w ciąży – regularne spożywanie lukrecji wiąże się ze zwiększonym ryzykiem poronienia, porodu przedwczesnego i zaburzeń rozwoju dziecka (w tym niższych wyników poznawczych i wcześniejszego dojrzewania u dziewcząt)³⁰,
• karmisz piersią – glicyryzyna przenika do mleka, a bezpieczeństwo nie zostało ustalone³⁰,
• masz mniej niż 12 lat⁷,
• przyjmujesz kortykosteroidy, digoksynę, diuretyki, leki hipotensyjne, warfarynę lub doustną antykoncepcję³¹.

Natychmiast skontaktuj się z lekarzem lub udaj się na izbę przyjęć, jeśli po zastosowaniu preparatu z lukrecją pojawią się: nagły wzrost ciśnienia krwi, silne osłabienie lub ból mięśni, obrzęki nóg, nieregularne bicie serca lub duszność. Są to możliwe objawy pseudohiperaldosteronizmu lub groźnych zaburzeń elektrolitowych²⁶.

Nie stosuj preparatów z korzeniem lukrecji (zawierających glicyryzynę) dłużej niż 4 tygodnie bez konsultacji z lekarzem⁷. Jeśli chcesz stosować lukrecję przewlekle w dolegliwościach trawiennych, zapytaj farmaceutę o preparaty DGL – formę odglicyryzowaną, bezpieczniejszą przy długotrwałym użyciu²⁵.

Korzeń lukrecji gładkiej to surowiec o udokumentowanych właściwościach, ale wymagający rozsądku. Jeśli sięgasz po wyciąg z lukrecji na niestrawność lub ból gardła, trzymaj się krótkich kursów (do 4 tygodni), sprawdź zawartość glicyryzyny w produkcie i nie łącz go z lekami bez konsultacji z farmaceutą. Forma DGL jest bezpieczniejszą alternatywą dla osób z problemami trawiennymi, którym zależy na długoterminowym stosowaniu. Pamiętaj, że nawet produkty ziołowe mogą wchodzić w poważne interakcje – warto o tym powiedzieć lekarzowi przy kolejnej wizycie.