Lactococcus lactis

Czym jest Lactococcus lactis i dlaczego różni się od innych probiotyków?

Lactococcus lactis to gram-dodatnia, homofermentatywna bakteria kwasu mlekowego – co oznacza, że przetwarza cukry (w tym laktozę) niemal wyłącznie do kwasu mlekowego, nie produkując przy tym gazów fermentacyjnych w takim stopniu jak inne drobnoustroje⁸. Ta właściwość czyni ją niezastąpioną w przemyśle mleczarskim: odpowiada za charakterystyczny smak i teksturę serów, maślanki oraz kiszonek⁹.

W odróżnieniu od popularnych szczepów Lactobacillus czy Bifidobacterium, L. lactis nie kolonizuje trwale jelit – przechodzi przez przewód pokarmowy, wywierając działanie biologiczne, i jest następnie eliminowana¹⁰. To paradoksalnie czyni ją bezpiecznym nośnikiem substancji terapeutycznych i interesującym kandydatem do badań klinicznych. Wyróżnia się kilka form tej bakterii: L. lactis ssp. lactis i L. lactis ssp. cremoris to dwa główne podgatunki stosowane zarówno w fermentacji żywności, jak i w badaniach probiotycznych; szczep Lactococcus lactis LLC02 oraz wyciąg z fermentacji Lactococcus pojawiają się w składach suplementów diety i kosmetyków.

Jak Lactococcus lactis działa w jelitach?

Bakteria oddziałuje na jelita wielotorowo. Produkuje krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe – octan, propionian i maślan – które obniżają pH w okrężnicy i stanowią pożywkę dla nabłonka jelitowego¹¹. W badaniach na myszach szczep L. lactis ssp. cremoris RPG-HL-0136 zwiększał populacje korzystnych bakterii (Lactobacillus, Bifidobacterium) i jednocześnie ograniczał liczebność potencjalnie szkodliwych Bacteroides oraz Enterobacter¹².

Kluczową rolę odgrywa też aktywacja szlaku Nrf2 – wewnątrzkomórkowego mechanizmu ochrony przed stresem oksydacyjnym. Co istotne, L. lactis ssp. cremoris uruchamia tę ścieżkę bez jednoczesnego generowania reaktywnych form tlenu (ROS), co odróżnia ją od wielu szczepów Lactobacillus⁴. Inny szczep – L. lactis CNCM I-1631 – produkuje enzym dysmutazę ponadtlenkową (SOD), silny przeciwutleniacz. Mechanizm jest elegancki: bakteria ulega lizie (rozpadowi) w miejscu stanu zapalnego pod wpływem lizozymu wydzielanego przez chorego organizm, uwalniając SOD dokładnie tam, gdzie jest potrzebna¹³¹⁴.

Jakie właściwości Lactococcus lactis potwierdzają badania naukowe?

Działanie przeciwzapalne w jelitach jest najlepiej udokumentowanym obszarem. W trzech różnych mysich modelach zapalenia jelit (kolitis zbliżony do wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, myszy z niedoborem IL-10 oraz kolitis indukowany siarczanem dekstranu) fermentowany produkt mleczny z L. lactis CNCM I-1631 wykazywał działanie ochronne we wszystkich trzech modelach¹⁵. Z kolei L. lactis ssp. cremoris ATCC 19257 w modelu DSS-kolitis u myszy obniżał wskaźnik aktywności choroby, zachowywał długość okrężnicy, poprawiał regenerację nabłonka i ograniczał naciek neutrofilów – i był przy tym skuteczniejszy niż L. rhamnosus GG, uznawany za wzorzec probiotyku³.

Modulacja układu odpornościowego przejawia się na kilku poziomach. W badaniu na myszach szczep RPG-HL-0136 podwyższył stężenie IgG w osoczu (odpowiedź ogólnoustrojowa) i wydzielniczej IgA w śluzówce jelita (miejscowa obrona immunologiczna), a jednocześnie zwiększył ekspresję genów MUC1, MUC2 (odpowiedzialnych za produkcję mucyny, czyli śluzu ochronnego) i Reg3r (białko o działaniu przeciwbakteryjnym)¹⁶¹⁷. Osobna linia badań wskazuje, że L. lactis może stymulować odporność śluzówkową dróg oddechowych poprzez dostarczanie antygenów¹⁸.

Działanie przeciwdrobnoustrojowe to kolejna badana właściwość. W warunkach laboratoryjnych szczepy L. lactis hamowały wzrost wieloopornego Staphylococcus aureus ATCC 29213, tworząc strefy zahamowania wzrostu do 40 mm; mechanizm obejmuje produkcję bakteriocyn, kwasu mlekowego, nadtlenku wodoru i diacetylu¹⁹²⁰. W osobnym badaniu laboratoryjnym peptydy przeciwdrobnoustrojowe dostarczane przez L. lactis zmniejszyły liczbę opornych na wankomycynę enterokoków (VRE) o 10 000-krotnie²¹. Są to jednak wyniki in vitro – nie oznaczają, że przyjmowanie probiotyku leczy infekcje u ludzi.

Wpływ na skórę był przedmiotem pilotażowego, podwójnie zaślepionego badania klinicznego z udziałem 13 pacjentów z łagodnym do umiarkowanego atopowym zapaleniem skóry (AZS). Krem zawierający lizat L. lactis w stężeniach 3%, 10% i 30% nie wykazał istotnych statystycznie różnic w porównaniu z placebo w żadnym z ocenianych parametrów – nasileniu choroby (EASI, IGA), funkcji bariery naskórkowej (TEWL) ani jakości życia. Preparat był dobrze tolerowany²². Autorzy podkreślają potrzebę większych badań.

Czy Lactococcus lactis jest bezpieczna?

Bakteria posiada status GRAS (ang. Generally Recognized As Safe) nadany przez FDA¹². Oznacza to, że jest powszechnie uznawana za bezpieczną do spożycia. Ewentualne działania niepożądane są łagodne i przemijające – najczęściej to wzdęcia lub nadmierne oddawanie gazów, typowe dla każdego probiotyku⁷. W badaniach klinicznych dotyczących kremu z lizatem L. lactis nie odnotowano żadnych istotnych zdarzeń niepożądanych²⁴.

Pod kątem antybiotykooporności: zbadane szczepy L. lactis były wrażliwe na ampicylinę, amoksycylinę, penicylinę G, teikoplaniną, wankomycynę, gentamycynę, tetracyklinę i chloramfenikol – co oznacza, że nie niosą ze sobą ryzyka przeniesienia oporności na kluczowe antybiotyki kliniczne²⁵.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Mimo korzystnego profilu bezpieczeństwa, są sytuacje, w których przed sięgnięciem po suplement z L. lactis warto porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą:

• Obniżona odporność – osoby po przeszczepach, w trakcie chemioterapii, z HIV lub innymi chorobami upośledzającymi układ immunologiczny powinny skonsultować stosowanie probiotyków, gdyż nawet bakterie uznane za bezpieczne mogą w ich przypadku stanowić ryzyko⁷.
• Leki immunosupresyjne – probiotyki mogą wpływać na odpowiedź immunologiczną, co jest istotne przy terapiach biologicznych lub kortykosteroidach⁷.
• Ciężkie nieswoiste zapalenia jelit (IBD) – choć L. lactis jest badana właśnie w kontekście IBD, nie ma jeszcze wystarczających danych klinicznych, by stosować ją jako zamiennik lub uzupełnienie leków bez konsultacji z gastroenterologiem²⁶.
• Ciąża i karmienie piersią – dostępne dane sugerują bezpieczeństwo, ale zawsze warto omówić suplementację z położną lub lekarzem prowadzącym⁷.
• Nasilające się dolegliwości jelitowe – jeśli po rozpoczęciu suplementacji pojawią się bóle brzucha, biegunka lub krew w stolcu, należy przerwać stosowanie i skontaktować się z lekarzem.

Pamiętaj, że suplementy diety – w tym probiotyki – nie zastępują leczenia. Jeśli masz zdiagnozowane schorzenie jelit, skóry lub układu odpornościowego, każdą zmianę w suplementacji omów ze swoim lekarzem.

Lactococcus lactis to probiotyk o ciekawym i wielokierunkowym profilu działania. Jeśli chcesz włączyć go do swojej diety, możesz zacząć od naturalnych źródeł – fermentowanych produktów mlecznych. Sięgając po suplement, wybieraj preparaty z podanym szczepem i liczbą CFU, przechowuj zgodnie z zaleceniem producenta i nie przekraczaj sugerowanej dawki. W razie wątpliwości – farmaceuta w aptece chętnie pomoże dobrać odpowiedni preparat.