Lactobacillus crispatus

Czym jest Lactobacillus crispatus i gdzie naturalnie żyje?

Lactobacillus crispatus to pałeczkowata bakteria kwasu mlekowego, która w zdrowej pochwie pełni rolę dominującego strażnika mikrobioty. Naukowcy wyodrębnili pięć typów mikrobiomu pochwy (tzw. Community State Types, CST); typ I, zdominowany właśnie przez L. crispatus, uznawany jest za najstabilniejszy i najkorzystniejszy dla zdrowia⁶. Bakteria ta bytuje również w jelitach, co ma praktyczne znaczenie – suplementy doustne mogą pośrednio wpływać na środowisko pochwy przez tzw. oś jelitowo-pochwową⁷.

W aptekach i sklepach ze zdrową żywnością L. crispatus dostępna jest w kapsułkach lub proszku do stosowania doustnego oraz w preparatach dopochwowych (kremach, globulkach, stikach). Można ją też znaleźć w niektórych fermentowanych produktach spożywczych, choć stężenia są tam nieporównanie niższe niż w suplementach⁸.

Jak L. crispatus chroni pochwę – mechanizm działania

Ochrona pochwy przez L. crispatus opiera się na kilku warstwach działania jednocześnie. Bakteria fermentuje glikogen zawarty w komórkach nabłonka do kwasu mlekowego, obniżając pH pochwy do wartości 3,8–4,5 – środowiska, w którym większość patogenów po prostu nie przeżywa. Co ważne, L. crispatus wytwarza oba izomery kwasu mlekowego (L- i D-) w proporcjach uznawanych za najkorzystniejsze spośród wszystkich gatunków Lactobacillus⁹.

Równolegle bakteria produkuje nadtlenek wodoru (H₂O₂) i bakteriocyny – naturalne peptydy przeciwdrobnoustrojowe aktywne zarówno wobec bakterii, jak i grzybów, w tym Candida albicans¹. Trzecia warstwa ochrony to tworzenie własnego biofilmu na komórkach nabłonka pochwy – biofilm ten fizycznie blokuje przyleganie patogenów i uniemożliwia im tworzenie własnych struktur biofilmowych.

Badania laboratoryjne i na modelach zwierzęcych wskazują ponadto, że L. crispatus moduluje odpowiedź immunologiczną: wzmacnia ekspresję genów obrony immunologicznej, jednocześnie wyciszając stan zapalny i ograniczając aktywację komórek dendrytycznych¹⁰. Należy zaznaczyć, że część tych danych pochodzi z badań in vitro i na zwierzętach – pełne potwierdzenie u ludzi wymaga dalszych badań klinicznych.

W jakich sytuacjach L. crispatus może pomóc najbardziej?

Kobiety, których mikrobiom pochwy nie jest zdominowany przez Lactobacillus (typ CST IV), są bardziej narażone na nawracające BV, infekcje drożdżakowe i stany zapalne¹¹. Suplementacja L. crispatus jest najbardziej celowa właśnie wtedy, gdy poziom tej bakterii jest obniżony – np. po kuracji antybiotykami, w trakcie miesiączki, po aktywności seksualnej lub w wyniku innych zaburzeń mikrobioty¹¹.

Grupy, które mogą odnieść największą korzyść z uzupełnienia L. crispatus¹²:

• Kobiety z nawracającym BV lub przewlekłymi infekcjami drożdżakowymi.
• Kobiety z nawracającymi zakażeniami układu moczowego (≥3 epizody rocznie).
• Kobiety planujące ciążę lub będące w ciąży (po konsultacji z lekarzem).
• Kobiety po menopauzie chcące utrzymać prawidłowe pH pochwy.
• Osoby w trakcie lub po antybiotykoterapii szerokim spektrum.

Co mówią badania kliniczne? BV, kandydoza i UTI

Najsilniejsze dowody kliniczne dotyczą bakteryjnego zapalenia pochwy (BV). W randomizowanym, podwójnie ślepym badaniu z grupą placebo (89 kobiet z BV, 93 z kandydozą pochwy) trzy miesiące stosowania kapsułek z konkretnymi szczepami L. crispatus – zarówno doustnie, jak i dopochwowo – przyniosły istotne statystycznie zmniejszenie upławów, świądu i podrażnienia. Pierwsze efekty obserwowano już po 4 tygodniach²¹³.

Dla zakażeń układu moczowego dane są obiecujące, choć wciąż uzupełniane. Badania wskazują, że kobiety z wysokim poziomem L. crispatus rzadziej doświadczają nawrotów UTI, a w badaniach laboratoryjnych szczep ten znacząco redukował wewnątrzkomórkowe stężenie uropatogennej E. coli w komórkach nabłonka pęcherza¹⁴. Trwa wczesna faza badania klinicznego oceniającego bezpośrednie wlewki L. crispatus do pęcherza u pacjentów z neurogenną dysfunkcją dolnych dróg moczowych¹⁵.

Osobną, szczególnie interesującą linią badań jest wpływ L. crispatus na infekcje HPV. W prospektywnym badaniu pilotażowym z kontrolą (100 kobiet z zakażeniem HPV wysokiego ryzyka) dopochwowe stosowanie szczepu L. crispatus chen-01 przez 6 miesięcy istotnie zmniejszyło ładunek wirusowy, poprawiło wskaźnik klirensu HPV i zredukowało stan zapalny pochwy bez istotnych działań niepożądanych¹⁶. W odrębnym badaniu pilotażowym (35 kobiet, szczep M247, 90 dni doustnie) 71% uczestniczek uzyskało całkowite wyeliminowanie wirusa, podczas gdy spontaniczny klirens w ciągu roku wynosi ~50%³. Wyniki te są zachęcające, jednak – jako dane z badań pilotażowych o małych grupach – wymagają potwierdzenia w większych próbach.

Doustnie czy dopochwowo – która droga podania działa lepiej?

Preparaty dopochwowe dostarczają bakterie bezpośrednio do miejsca docelowego i w badaniach klinicznych szybciej osiągają wysoką kolonizację lokalną. Suplementy doustne muszą przeżyć kwas żołądkowy i dotrzeć do jelit, skąd L. crispatus może – przez oś jelitowo-pochwową – stopniowo zasiedlać pochwę¹⁷. Nie każdy szczep radzi sobie z tą podróżą równie dobrze – przeżywalność zależy od konkretnego szczepu i formulacji preparatu¹⁸.

Szczep M247, stosowany doustnie, wykazał w badaniu (3 miesiące, kobiety bez dominacji L. crispatus) aż 94% skuteczność w przywróceniu mikrobiomu zdominowanego przez tę bakterię¹⁹. W praktyce klinicznej często stosuje się strategię łączoną: krótkoterminowa terapia dopochwowa po antybiotykoterapii, a następnie doustna suplementacja podtrzymująca¹⁷. Dawki stosowane w badaniach wynoszą 10⁸–10¹⁰ CFU na dobę; preparaty dopochwowe często używają ~10⁸ CFU na dawkę, gdyż celem jest kolonizacja lokalna, nie masowe zasiedlenie jelita²⁰.

L. crispatus a ciąża – co wiadomo?

Badania obserwacyjne wskazują, że mikrobiom pochwy zdominowany przez L. crispatus wiąże się z niższymi wskaźnikami przedwczesnych porodów i rzadszą kolonizacją paciorkowcem grupy B (GBS) w trzecim trymestrze²⁴²⁵. Ponieważ BV w ciąży zwiększa ryzyko powikłań, przywrócenie dominacji L. crispatus po antybiotykoterapii może być korzystne²⁶. Dotychczasowe badania kliniczne preparatów dopochwowych z L. crispatus nie wykazały poważnych działań niepożądanych u kobiet w wieku rozrodczym, w tym w ciąży²⁷.

Mimo tego przed zastosowaniem jakiegokolwiek probiotyku w ciąży zawsze skonsultuj się z lekarzem lub położną – dotyczy to zarówno preparatów doustnych, jak i dopochwowych²⁸.

Działania niepożądane i środki ostrożności

Przy stosowaniu dopochwowym L. crispatus jest na ogół dobrze tolerowana. Doustne stosowanie może powodować wzdęcia i dyskomfort żołądkowo-jelitowy – to najczęstsze, łagodne efekty uboczne²⁹. Poważne działania niepożądane są rzadkie: należą do nich ciężkie reakcje alergiczne (trudności z oddychaniem, obrzęk, pokrzywka) oraz – wyjątkowo – przedostanie się bakterii do krwioobiegu u osób z głęboko upośledzoną odpornością, np. w trakcie chemioterapii lub z aktywną chorobą nowotworową⁵.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą, zanim zaczniesz stosować L. crispatus, jeśli:

• Przyjmujesz leki immunosupresyjne, kortykosteroidy lub jesteś w trakcie chemioterapii³¹.
• Masz cewnik centralny, port naczyniowy lub inne urządzenie dożylne³¹.
• Chorujesz na schorzenia autoimmunologiczne lub nowotwory³¹.
• Jesteś w ciąży lub karmisz piersią²⁸.
• Masz nawracające zakażenia pochwy lub pęcherza – wymagają one diagnozy, a nie wyłącznie suplementacji³¹.

Przerwij stosowanie i skontaktuj się z lekarzem, jeśli po rozpoczęciu suplementacji pojawią się: trudności z oddychaniem, obrzęk twarzy lub gardła, pokrzywka, gorączka lub pogorszenie objawów infekcji pochwy lub dróg moczowych⁵.

Pamiętaj, że suplement diety nie zastąpi leczenia – BV, kandydoza pochwy i zakażenia dróg moczowych wymagają postawienia diagnozy przez lekarza lub lekarza ginekologa. L. crispatus może wspierać terapię i pomagać w zapobieganiu nawrotom, ale nie jest lekiem.

Jeśli decydujesz się na probiotyk z L. crispatus, wybieraj preparaty z podanym pełnym oznaczeniem szczepu i przechowuj je zgodnie z zaleceniami producenta. Wzdęcia i dyskomfort żołądkowy na początku stosowania są typowe i zwykle ustępują samoistnie – jeśli utrzymują się dłużej niż kilka dni, skonsultuj się z farmaceutą.