Menu

Substancje Syntetyczne i Biologiczne

Lactiplantibacillus plantarum

Lactiplantibacillus plantarum (dawniej Lactobacillus plantarum) to jeden z najlepiej przebadanych szczepów probiotycznych – znajdziesz go naturalnie w kiszonkach, kimchi, oliwkach i zakwasie chlebowym, a także w suplementach. Produkuje kwas mlekowy i bakteriocyny, które hamują wzrost patogenów i wzmacniają barierę jelitową poprzez białka ciasnych połączeń (okludyna, klaudyny, ZO-1). Badania kliniczne wskazują na korzyści szczepozależne: szczep 299v łagodzi bóle brzucha w IBS, szczep HAC01 obniżał HbA1c u osób z przedcukrzycą, a LMT1-48 redukował tkankę tłuszczową trzewną. Dawki stosowane w badaniach wynoszą od 1 do nawet 20 miliardów CFU dziennie, w zależności od wskazania. Preparat jest ogólnie bezpieczny, jednak osoby z obniżoną odpornością, wcześniaki i pacjenci onkologiczni powinny skonsultować jego stosowanie z lekarzem.

Spis treści

Z tego materiału dowiesz się:

Jak Lactiplantibacillus plantarum działa w jelitach i czym różni się od innych probiotyków?
Które szczepy są najlepiej przebadane i do czego konkretnie służą?
Jakie dawki CFU stosowano w badaniach klinicznych?
Kto powinien unikać tego probiotyku lub skonsultować jego przyjmowanie z lekarzem?
W jakich produktach spożywczych naturalnie występuje L. plantarum?

Czym jest Lactiplantibacillus plantarum i gdzie go znajdziesz?

Lactiplantibacillus plantarum (do 2020 roku klasyfikowany jako Lactobacillus plantarum) to gram-dodatnia bakteria kwasu mlekowego naturalnie zasiedlająca przewód pokarmowy człowieka. Jest jednym z najlepiej przebadanych mikroorganizmów probiotycznych – wyróżnia go wyjątkowo duży genom (~3,3 Mb) kodujący ponad 200 białek regulatorowych i 25 systemów transportu cukrów, co pozwala mu przeżyć w wymagającym środowisku jelit⁸.

W diecie L. plantarum znajdziesz przede wszystkim w żywności fermentowanej: kiszonej kapuście, kimchi, oliwkach, tempeh i chlebie na zakwasie⁹. Dostępny jest również jako suplement diety w postaci kapsułek, tabletek lub proszku – zwykle w dawkach od 1 do 10 miliardów jednostek tworzących kolonie (CFU) na porcję, choć w niektórych badaniach stosowano nawet 20 miliardów CFU dziennie¹⁰.

Ważna praktyczna uwaga: nie wszystkie preparaty z L. plantarum są równoważne. Korzyści zdrowotne są ściśle szczepozależne – suplement powinien wyraźnie podawać pełną nazwę szczepu (np. 299v, HAC01, LMT1-48) oraz liczbę żywych bakterii na końcu okresu ważności, nie tylko w dniu produkcji¹¹.

Jak L. plantarum działa w jelitach?

L. plantarum nie wchłania się do krwi – działa wyłącznie miejscowo w przewodzie pokarmowym, przylegając do błony śluzowej jelit i oddziałując na rezydentny mikrobiom¹². Jego przeżywalność w żołądku jest imponująca: toleruje pH 2,5–3,0 i stężenia soli żółciowych rzędu 0,3–0,5%, co pozwala mu dotrzeć żywym aż do jelita grubego¹³.

Mechanizmy działania obejmują kilka poziomów jednocześnie¹⁴:

Hamowanie patogenów – produkuje kwas mlekowy i octowy, nadtlenek wodoru, diacetyl, bakteriocyny (plantarycyny E i F) oraz egzopolisacharydy, które obniżają pH i blokują wzrost szkodliwych bakterii.
Wzmacnianie bariery jelitowej – reguluje ekspresję białek ciasnych połączeń (ZO-1, okludyna, klaudyna-1 i -2), co uszczelnia nabłonek i zmniejsza jego przepuszczalność; zmiany w ekspresji genów błony śluzowej dwunastnicy obserwowano już po 7 dniach suplementacji.
Modulacja odporności – wchodzi w interakcję z tkanką limfatyczną jelit (GALT) i programuje komórki dendrytyczne w kierunku równowagi IL-10/IL-12, sprzyjając tolerancji immunologicznej.
Produkcja krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA) – fermentuje nieprzetrawione węglowodany, dostarczając energii komórkom nabłonka jelita grubego.
Wspomaganie wchłaniania składników odżywczych – metabolizuje polifenole, zwiększając ich biodostępność; syntetyzuje witaminy z grupy B (foliany, ryboflawinę) i solubilizuje żelazo oraz wapń poprzez produkcję kwasów organicznych¹⁵.

Ciekawostką odkrytą w badaniach laboratoryjnych jest udział układu endokannabinoidowego jelit (eCBome) – L. plantarum zwiększa poziom endogennych mediatorów lipidowych (N-acyloetanoloaminy, 2-monoacyloglicerole), które aktywują receptory CB1, CB2 i GPR55, co dodatkowo obniża przepuszczalność nabłonka. Wyniki te uzyskano jednak na mysich organoidach jelitowych, nie u ludzi¹⁶.

Szczepy L. plantarum – nie każdy robi to samo: Skuteczność kliniczna zależy od konkretnego szczepu, dawki i czasu stosowania. Szczep 299v (DSM 9843) jest najlepiej przebadany w zespole jelita drażliwego (IBS). HAC01 – w kontroli glikemii. LMT1-48 – w redukcji tłuszczu trzewnego. PS128 – w badaniach nad osią jelitowo-mózgową. DR7 – w stresie i funkcjach poznawczych. Kupując preparat, szukaj pełnej nazwy szczepu na etykiecie, a nie tylko nazwy gatunkowej.

Na co pomagają konkretne szczepy – co mówią badania kliniczne?

Najszerzej udokumentowane jest działanie L. plantarum w dolegliwościach jelitowych. W dużym badaniu z randomizacją (214 pacjentów, 4 tygodnie) szczep 299v znamiennie zmniejszył nasilenie bólu brzucha w biegunkowej postaci IBS (wynik bólu: 0,68 vs 0,92 w grupie placebo) oraz częstość epizodów bólowych¹⁷. Inne badanie z użyciem szczepu Lpla33 (10 miliardów CFU/dobę, 8 tygodni) obniżyło wynik skali IBS-SSS o ponad 156 punktów i przyniosło poprawę konsystencji stolca u 88% uczestników wobec 26% w grupie placebo¹⁷.

Przegląd systematyczny z metaanalizą (Pharmacological Research 2024) obejmujący wiele badań z randomizacją wykazał, że suplementacja L. plantarum obniżała glikemię na czczo średnio o 8,26 mg/dl i HbA1c o 0,52 punktu procentowego (p < 0,05)³. W 12-tygodniowym badaniu ze szczepem HAC01 (20 miliardów CFU/dobę) u osób z przedcukrzycą HbA1c spadło z 6,08% do 5,84%, a wskaźnik insulinooporności HOMA-IR obniżył się z 2,41 do 2,09³.

Szczep	Wskazanie	Dawka / czas	Główny wynik kliniczny
299v (DSM 9843)	IBS (postać biegunkowa)	1–10 mld CFU / ≥4 tyg.	Redukcja bólu brzucha i częstości epizodów¹⁷
HAC01	Przedcukrzyca / kontrola glikemii	20 mld CFU / 12 tyg.	HbA1c ↓ 0,24 pkt proc., HOMA-IR ↓³
LMT1-48	Nadwaga / tłuszcz trzewny	5 mld CFU / 12 tyg.	Masa ciała ↓ 1,0 kg vs 0,3 kg (placebo), tłuszcz trzewny ↓ ~9,5 cm²⁴
LPLDL	Cholesterol (norma)	— / 12 tyg.	LDL utrzymane w normie; w placebo wzrost LDL¹⁸
299v	Wchłanianie żelaza niehemowego	—	Poprawa absorpcji Fe z produktów roślinnych⁵
DR7	Stres / funkcje poznawcze	— / 12 tyg.	Niższe wyniki stresu i lęku, lepsza pamięć i poznanie¹⁹
CCFM8610	IBS-D / mikrobiom	10 mld CFU / 8 tyg.	Wzrost różnorodności mikrobiomu, wzrost bakterii produkujących maślan²⁰

W obszarze zdrowia skóry badanie z udziałem 110 uczestników wykazało, że 12-tygodniowa suplementacja L. plantarum zmniejszyła transepidermalną utratę wody, obniżyła głębokość zmarszczek i poprawiła elastyczność skóry; u 30 pacjentów z atopowym zapaleniem skóry odnotowano złagodzenie objawów²¹. Dane te pochodzą jednak z pojedynczych badań i wymagają potwierdzenia.

Probiotyki są przejściowe – regularność ma znaczenie: L. plantarum nie zasiedla jelit na stałe. Bakterie przechodzą przez przewód pokarmowy, oddziałując na mikrobiom rezydentny, komórki odpornościowe i nabłonek. Po odstawieniu suplementu efekty stopniowo zanikają. Aby utrzymać korzyści, konieczne jest codzienne przyjmowanie preparatu przez czas trwania kuracji – tak jak stosowano go w badaniach klinicznych (minimum 4–12 tygodni, zależnie od wskazania)²². Przechowuj preparat zgodnie z zaleceniami producenta – wysoka temperatura niszczy żywe kultury bakterii.

Dawkowanie – ile CFU i przez jak długo?

Nie istnieje jedna uniwersalna dawka dla wszystkich wskazań – zależy ona od szczepu i celu suplementacji. W badaniach klinicznych stosowano¹⁰:

Ogólne wsparcie zdrowia jelit i odporności: 1–10 miliardów CFU na dobę.
IBS (łagodzenie objawów): 1–10 miliardów CFU na dobę, przez co najmniej 4 tygodnie.
Kontrola poziomu cukru we krwi: 20 miliardów CFU na dobę (dawka podzielona), przez 12 tygodni.
Redukcja tłuszczu trzewnego: 5–10 miliardów CFU na dobę, przez co najmniej 12 tygodni.

W badaniach z udziałem tysięcy uczestników nie odnotowano poważnych działań niepożądanych przy dawkach do 100 miliardów CFU na dobę¹⁰. Mimo to nie oznacza to, że wyższe dawki są lepsze – efekt kliniczny zależy od szczepu i indywidualnej odpowiedzi organizmu, nie od samej liczby bakterii.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

L. plantarum jest ogólnie dobrze tolerowany, ale w pewnych sytuacjach wymagana jest konsultacja medyczna przed rozpoczęciem lub w trakcie suplementacji.

Skonsultuj się z lekarzem przed zastosowaniem, jeśli:

Masz osłabiony układ odpornościowy – jesteś w trakcie chemioterapii, przyjmujesz leki immunosupresyjne (np. po przeszczepie narządu) lub chorujesz na chorobę autoimmunologiczną⁷.
Masz centralny cewnik żylny – w takich przypadkach bakterie probiotyczne mogą w rzadkich sytuacjach przedostać się do krwi⁷.
Chcesz podawać probiotyk wcześniakowi⁷.
Przyjmujesz antybiotyki – mogą one zmniejszać skuteczność probiotyku; zachowaj minimum 2-godzinny odstęp między dawkami²³.
Masz cukrzycę lub stan przedcukrzycowy i rozważasz suplementację w celu wsparcia glikemii – efekt obniżenia poziomu cukru wymaga monitorowania pod opieką lekarza³.

Przerwij stosowanie i skontaktuj się z lekarzem, jeśli wystąpią:

Objawy ciężkiej reakcji alergicznej: pokrzywka, obrzęk twarzy lub języka, trudności z oddychaniem⁶.
Gorączka lub dreszcze po rozpoczęciu suplementacji u osoby z obniżoną odpornością – mogą sugerować infekcję⁶.
Nasilenie dolegliwości jelitowych zamiast ich poprawy po kilku tygodniach stosowania.

Najczęstsze łagodne działania niepożądane – wzdęcia i dyskomfort żołądkowy – zwykle ustępują samoistnie w ciągu pierwszych kilku dni⁶.

Jeśli rozważasz suplementację L. plantarum, wybieraj preparaty z podaną pełną nazwą szczepu i gwarantowaną liczbą CFU na koniec daty ważności. Zacznij od niższej dawki i obserwuj reakcję organizmu przez pierwsze 1–2 tygodnie. Uzupełniaj suplementację regularnym spożyciem fermentowanej żywności – kiszonek, jogurtów, kefiru – które naturalnie wspierają różnorodność mikrobiomu. Pamiętaj, że probiotyki działają najlepiej w połączeniu ze zróżnicowaną dietą bogatą w błonnik, który stanowi pożywkę dla pożytecznych bakterii.

Pytania i odpowiedzi

Czym różni się Lactiplantibacillus plantarum od Lactobacillus plantarum?

To ten sam mikroorganizm – zmieniono jedynie jego klasyfikację naukową. W 2020 roku na podstawie badań genomicznych rodzaj Lactobacillus podzielono na kilka rodzajów, a dawny Lactobacillus plantarum przemianowano na Lactiplantibacillus plantarum²⁴. Preparaty oznaczone obiema nazwami zawierają ten sam gatunek bakterii.

Jak długo trzeba przyjmować L. plantarum, żeby poczuć efekty?

W większości badań klinicznych efekty obserwowano po 4–12 tygodniach regularnego stosowania, zależnie od wskazania – przy IBS minimum 4 tygodnie, przy kontroli glikemii i redukcji tłuszczu trzewnego co najmniej 12 tygodni¹⁰. Probiotyk jest przejściowy, więc efekty utrzymują się tylko przy regularnym przyjmowaniu²².

Czy L. plantarum pomaga na wzdęcia i bóle brzucha?

Tak, konkretne szczepy wykazały takie działanie w badaniach. Szczep LP01 w połączeniu z Bifidobacterium breve BR03 poprawił regularność wypróżnień i zmniejszył wzdęcia u 300 dorosłych²⁵. Szczep 299v zredukował nasilenie i częstość bólów brzucha w biegunkowej postaci IBS¹⁷. Efekty są jednak szczepozależne.

Czy L. plantarum można łączyć z antybiotykami?

Antybiotyki mogą niszczyć bakterie probiotyczne, dlatego zaleca się zachowanie co najmniej 2-godzinnego odstępu między dawką antybiotyku a probiotykiem²³. Interakcje między L. plantarum a lekami immunosupresyjnymi i chemioterapeutykami nie są w pełni poznane – w takich przypadkach zawsze skonsultuj się z lekarzem.

Czy L. plantarum poprawia wchłanianie żelaza?

Szczep 299v wykazał zdolność do poprawy wchłaniania żelaza niehemowego (pochodzenia roślinnego), szczególnie w połączeniu z witaminą C lub posiłkami bogatymi w żelazo⁵. Mechanizm wiąże się prawdopodobnie z łagodzeniem stanu zapalnego w jelitach i zwiększeniem biodostępności żelaza przez kwasy organiczne¹⁵.

Czy L. plantarum może pomóc na stres i problemy ze snem?

Badania kliniczne ze szczepem DR7 wykazały poprawę wyników stresu, lęku, pamięci i funkcji poznawczych po 12 tygodniach suplementacji u dorosłych z umiarkowanym stresem¹⁹. Oddzielne badanie z mieszaniną zawierającą szczep LP01 odnotowało poprawę nastroju i jakości snu²⁶. Efekty te są szczepozależne i wymagają dalszego potwierdzenia.

Czy L. plantarum jest bezpieczny dla dzieci?

W badaniu z randomizacją szczep PS128 był stosowany u dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu i wykazał poprawę wskaźników behawioralnych i metabolicznych²⁷. Jednak wcześniaki stanowią grupę wysokiego ryzyka – nie powinny otrzymywać probiotyków bez wyraźnego zalecenia lekarza⁷.

Jakie pokarmy naturalnie zawierają L. plantarum?

L. plantarum naturalnie występuje w fermentowanej żywności: kiszonej kapuście, kimchi, oliwkach kiszonych, tempeh (fermentowana soja) i chlebie na zakwasie⁹. Regularne spożywanie tych produktów może naturalnie uzupełniać mikrobiom, choć stężenie i szczep bakterii w żywności nie są standaryzowane jak w suplementach.

Czy L. plantarum wpływa na poziom cholesterolu?

W 12-tygodniowym badaniu klinicznym szczep LPLDL utrzymywał stężenie LDL w normie, podczas gdy w grupie placebo LDL wzrósł¹⁸. Niektóre szczepy produkują enzym BSH (hydrolaza soli żółciowych), który wpływa na metabolizm kwasów tłuszczowych i cholesterolu. Efekt jest szczepozależny i nie należy go uogólniać na wszystkie preparaty.

Ile CFU powinien zawierać dobry preparat z L. plantarum?

W badaniach klinicznych skuteczne dawki wynosiły od 1 miliarda CFU/dobę (wsparcie jelit, odporność) do 20 miliardów CFU/dobę (kontrola glikemii)¹⁰. Ważniejsze od samej liczby CFU jest to, aby etykieta podawała pełną nazwę szczepu i gwarantowała żywotność bakterii do końca daty ważności, nie tylko w dniu produkcji¹¹.

Czy L. plantarum może pomóc po antybiotykoterapii?

L. plantarum jest stosowany w celu odbudowy mikrobiomu po antybiotykoterapii – badania wskazują, że pomaga minimalizować jelitowe skutki uboczne antybiotyków i przywraca różnorodność mikrobiologiczną jelit²⁸. Pamiętaj o zachowaniu odstępu między dawką antybiotyku a probiotykiem.

Czy L. plantarum jest skuteczny w chorobach zapalnych jelit (IBD)?

Badania kliniczne wykazały, że L. plantarum obniżał aktywność choroby i markery zapalne (TNF-α, IL-6, IL-1β) u pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, jednocześnie zwiększając poziom przeciwzapalnej IL-10²⁹. Wyniki dotyczące choroby Leśniowskiego-Crohna są wstępne. IBD to poważna choroba – stosowanie probiotyków powinno być uzgodnione z gastroenterologiem.

Czy L. plantarum może pomóc przy cukrzycy?

Metaanaliza z 2024 roku (Pharmacological Research) wykazała, że suplementacja L. plantarum obniżała glikemię na czczo o 8,26 mg/dl i HbA1c o 0,52 pkt proc.³. To wyniki obiecujące, ale nie zastępują leczenia farmakologicznego cukrzycy. Osoby z cukrzycą leczone lekami obniżającymi cukier powinny omówić suplementację z lekarzem, by uniknąć nadmiernego obniżenia glikemii.

L. plantarum a oś jelitowo-mózgowa – psychobiotyk przyszłości?

Szczep DR7 był badany u dorosłych z umiarkowanym stresem – 12-tygodniowa suplementacja poprawiła wyniki skali stresu i lęku oraz pamięć i funkcje poznawcze, a efekty były powiązane ze zmianami w szlakach serotoninowym i dopaminowym¹⁹. Analizy mikrobiomu tych samych uczestników wykazały korelacje między zmianami w ekspresji genów neurotransmiterów a składem mikrobiomu³⁰. Szczep PS128 testowano w randomizowanym badaniu kontrolowanym placebo u dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu – odnotowano poprawę wskaźników behawioralnych i metabolicznych²⁷. Badania nad psychobiotycznym potencjałem L. plantarum są obiecujące, lecz wciąż wstępne – wymagają potwierdzenia w większych próbach klinicznych.

Jak L. plantarum przeżywa podróż przez żołądek?

Jedną z kluczowych cech L. plantarum jest wyjątkowa odporność na warunki przewodu pokarmowego. Bakteria toleruje pH 2,5–3,0 (kwaśne środowisko żołądka) i stężenia soli żółciowych 0,3–0,5%, co pozwala jej dotrzeć żywej do jelita cienkiego i grubego¹³. Po dotarciu do jelit przylega do nabłonka za pomocą adhezynów mannozozależnych, blokując tym samym miejsca przyczepu patogenów¹. Szczep 299v (LP299V®) jest opisywany jako jeden z najlepiej udokumentowanych szczepów probiotycznych pod kątem przeżywalności w całym przewodzie pokarmowym – od jamy ustnej do jelita grubego³¹.

L. plantarum w żywności fermentowanej – historia sięga tysięcy lat

Lactiplantibacillus plantarum towarzyszy człowiekowi od tysiącleci jako naturalny ferment żywności. Odpowiada za zakwaszenie i konserwację kiszonej kapusty, kimchi, oliwek i chleba na zakwasie⁹. Jego duży i elastyczny genom (ponad 200 białek regulatorowych, 25 systemów transportu cukrów) pozwala mu przeżywać zarówno w słonym środowisku kiszonych warzyw, jak i w kwaśnym środowisku jelit⁸. Warto pamiętać, że stężenie i szczep bakterii w żywności fermentowanej nie są standaryzowane – dlatego suplementy diety z podanym szczepem i gwarantowaną liczbą CFU oferują większą powtarzalność dawki niż samo spożycie kiszonek.