Trawienie to złożony proces rozkładu dużych związków chemicznych na prostsze (glukozę, aminokwasy, kwasy tłuszczowe) przy udziale enzymów. Niestrawność (dyspepsja – gr. dys – złe, peptein – trawnienie) to termin, obejmujący wiele objawów, związanych z uczuciem przewlekłego lub nawracającego bólu i dyskomfortu w środkowej części nadbrzusza, który trwa przynajmniej 4 tygodnie. Może być przejawem różnych chorób przewodu pokarmowego, dlatego przy dłużej trwających dolegliwościach trawiennych powinniśmy udać się do lekarza. 

Objawami niestrawności są poposiłkowe nudności, czasem wymioty, wzdęcia, uczucie pełności, ból lub dyskomfort w nadbrzuszu, odbijanie, nieprzyjemny smak w ustach, zmęczenie, senność, ból głowy. Często symptomy dotyczące zaburzenia funkcji żołądka i dwunastnicy mogą wynikać ze stresu. Częstość występowania dyspepsji w populacji ocenia się na 15-25% [1,2]. 

Jak możemy pomóc naszemu układowi trawiennemu?

Prawidłowe trawienie wymaga trawienia mechanicznego (rozdrabniania pokarmu) i chemicznego (poprzez działanie enzymów) i zachodzi w jamie ustnej, żołądku i jelicie cienkim. Dodatkowo, wymaga wydzielin z narządów trawiennych, takich jak trzustka, wątroba i pęcherzyk żółciowy [3]. Pokarm musi być również przesuwany ku dalszym częściom przewodu pokarmowego, za pomocą działalności motorycznej (ruchów perystaltycznych). Możemy wesprzeć nasz układ trawienny za pomocą leków na wielu z tych etapów (również podbudowując mikroflorę jelitową), łącznie z wypróżnieniem.

Enzymy trawienne

Na rynku farmaceutycznym istnieją preparaty zawierające enzymy trawienne. Jeśli nasze problemy z przetwarzaniem pokarmu wynikają z ich niewystarczającej ilości lub braku w naszym organizmie, możemy uzupełnić niedobory niektórych z nich. W aptekach dostępne są produkty z enzymami trzustkowymi, takimi jak pankreatyna (amylaza, lipaza i proteaza) (np. Kreon Travix, Pangrol) czy laktaza (np. Lactoconrol, Lactaza tabs). Laktaza pomaga trawić produkty mleczne, zawierające laktozę. U osób, które mają problemy z trawieniem laktozy, mogą pojawić się objawy niestrawności takie jak ból brzucha, nudności, wymioty, biegunka. Niedobór enzymów trzustkowych może pojawić się w wyniku np. przewlekłego zapalenia trzustki, raka trzustki czy mukowiscydozy [4].

Poprawienie motoryki przewodu pokarmowego

Czasem mogą wystąpić krótkotrwałe zaburzenia trawienia, objawiające się uczuciem pełności, wzdęciami, nudnościami i bólami brzucha. Mogą być spowodowane nadmiernym jedzeniem lub wynikać ze stresu. W takich przypadkach można wesprzeć nasz układ pokarmowy od strony motoryki, czyli pracy jego mięśni, ułatwiając przesuwanie się pokarmu. Odpowiednim lekiem w takim przypadku może być trimebutyna, dostępna bez recepty w preparacie Tribux Bio. Trimebutyna nie tylko pobudza czynność jelit, ale ją normalizuje, tzn. jeśli układ pokarmowy jest zbyt reaktywny, trimebutyna będzie działać hamująco na perystaltykę. Lek jest przeznaczony do krótkotrwałego stosowania, do 3 dni bez konsultacji z lekarzem [5].

Wsparcie wątroby i dróg żółciowych

Większość produktów na niestrawność w aptece jest przeznaczona do poprawienia funkcji wątroby i dróg żółciowych. Ziołowe tabletki na trawienie są stosowane tradycyjnie m.in. w niestrawności z uczuciem pełności w jamie brzusznej, zaburzeniach wydzielania żółci i soku żołądkowego. Substancjami roślinnymi, wspomagającymi wydzielanie żółci są np. boldyna (zawarta m.in. w preparacie Boldaloin), korzeń rzodkwi czarnej, ziele karczocha, olejek eteryczny mięty pieprzowej (np. Rapacholin C, Cynarex) [6,7]. 

Są też substancje, które działają ochronnie na komórki wątroby, takie jak sylimaryna (np. Sylimarol 70 mg, Sylimarol Vita 150) czy fosfolipidy (np. Essentiale Max, Esseliv Max). Warto również wspomnieć o preparacie łączącym oba wspomniane składniki – Sylimarol Plus zawiera kompleks sylimarynowo-fosfolipidowy, dlatego też lek ten jest wskazany do stosowania wspomagająco w przypadku zaburzeń czynności wątroby. Innym związkiem, który może być stosowany w niedostatecznym wydzielaniu żółci przez wątrobę i niestrawności objawiającej się wzdęciami, bólami brzucha, odbijaniem, nudnościami, zaparciami oraz jako łagodny środek przeczyszczający jest kwas dehydrocholowy, zawarty w leku Rapacholin C.

Pomoc w wypróżnieniu

Czasem konieczne jest, by wspomóc nasz układ pokarmowy na ostatnim etapie trawienia. Wiele jest ziołowych produktów na trawienie, które są stosowane  tradycyjnie w regulacji częstości wypróżnień. Produkty na wypróżnienie zawierają często liść senesu, korę kruszyny lub wyciąg z aloesu.

Jak wybrać odpowiednie tabletki na niestrawność? 

Przede wszystkim, produkty na niestrawność dostępne w aptece są przeznaczone do krótkotrwałego stosowania w sporadycznych dolegliwościach. Jeśli problemy trawienne mają miejsce regularnie i/lub dłuższy czas (powyżej 4 tygodni) lub pomimo stosowania leków (w zależności od preparatu dłużej niż od kilku dni do 2 tygodni), należy skontaktować się z lekarzem, aby zdiagnozować przyczynę leżącą u podstaw problemów trawiennych. Ułatwi to dobór skutecznego leczenia.

Zatem nie ma obiektywnego rankingu najlepszych tabletek na trawienie, gdyż wybór preparatu zależy od konkretnej przyczyny naszych dolegliwości. W zależności od tego, na którym etapie nasz układ trawienny wymaga wsparcia, można odpowiednimi preparatami uzupełnić niedobór enzymów, poprawić funkcjonowanie przewodu pokarmowego, czy wspomóc konkretne organy (np. wątrobę) w ich pracy.

Jakie tabletki na niestrawność znajdziesz w aptece?

Wśród tabletek na lepsze trawienie dostępnych w aptekach bez recepty, można znaleźć poniższe preparaty.

Sylimarol 70 mg, tabletki drażowane

O produkcie

• zarejestrowany jako lek dostępny bez recepty;
• tabletki zawierają wysoką dawkę standaryzowanych wyciągów z ostropestu plamistego (100 mg), odpowiadającą nie mniej niż 77 mg sylimaryny;
• wyciąg z polskiej odmiany ostropestu plamistego “Silma”;
• wskazany w niestrawności; wspiera funkcjonowanie wątroby;
• nie stwierdzono interakcji z innymi lekami;
• lek przeznaczony jest wyłącznie dla osób dorosłych;
• dawkowanie: 1 tabletka 3 razy na dobę po posiłku;
• lek należy przyjmować systematycznie przez 2-4 tygodnie;
• ze względu na brak badań na kobietach w ciąży oraz karmiących piersią nie zaleca się podawania go w tym okresie;
• lek może powodować zaburzenia żołądkowo-jelitowe, w tym łagodne działanie przeczyszczające;
• dostępny także w dawce 35 mg;
• dostępny w opakowaniach po 30 tabletek.

Sylimarol Plus

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• w swoim składzie zawiera 100 mg kompleksu sylimarynowo-fosfolipidowego;
• wskazany w leczeniu wspomagającym zaburzeń czynności wątroby;
• może być stosowany u młodzieży 12-18 lat po uprzedniej konsultacji z lekarzem;
• dawkowanie wynosi 1 tabletkę 3 razy dziennie w stanach przewlekłych i 2 tabletki 3 razy dziennie w stanach ostrych;
• nie zaleca się przyjmowania leku przez kobiety w ciąży i karmiące piersią;
• dostępny w opakowaniach po 45 tabletek.

Tribux Bio, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• jedyny lek z trimebutyną bez recepty;
• zawiera laktozę;
• stosować krótkotrwale – maksymalnie do 3. dni;
• przyjmować przed posiłkiem;
• nie stosować u kobiet w ciąży;
• do stosowania od 12. roku życia;
• dawkowanie: 1 tabletka 2-3 razy na dobę;
• dostępny w opakowaniach po 10 tabletek.

Kreon Travix, kapsułki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera enzymy trzustkowe;
• polecany w przypadku zmniejszonej ilości enzymów trzustkowym i problemów z trawieniem;
• nie zawiera laktozy;
• stosować podczas lub po głównych posiłkach;
• może być stosowany od 12. roku życia;
• dawkowanie to 2-8 kapsułek na każdy główny posiłek oraz 1-4 na przekąski;
• nie otwierać kapsułek;
• dostępny w opakowaniach po 50 kapsułek.

Raphacholin C, tabletki drażowane

O produkcie

• produkt jest zarejestrowany jako lek co gwarantuje jego jakość i bezpieczeństwo;
• 1 tabletka zawiera 150 mg wyciągu suchego z rzodkwi czarnej z węglem aktywnym, 47 mg wyciągu gęstego z ziela karczocha, 40 mg kwasu dehydrocholowego oraz 15 mg olejku eterycznego miętowego;
• poprawia trawienie oraz funkcjonowanie wątroby;
• małe tabletki są łatwe do połknięcia;
• lek nie jest wegański;
• może być stosowany od 10. roku życia;
• dawkowanie różni się w zależności od wskazania;
• lek nie może być stosowany bez konsultacji z lekarzem dłużej niż tydzień;
• nie zaleca się stosowania leku w ciąży oraz podczas karmienia piersią;
• dostępny w opakowaniach po 30 tabletek.

Boldaloin, tabletki

O produkcie:

• lek dostępny bez recepty;
• skład: boldyna i wyciąg z alony przylądkowej;
• pobudza wydzielanie żółci i soku żołądkowego oraz reguluje częstość wypróżnień;
• stosowany w niestrawności;
• zawiera sacharozę;
• można stosować u dzieci i młodzieży powyżej 12 lat;
• dawkowanie u osób dorosłych przy niestrawności to 1 tabletka 3 razy na dobę (1-2 tabletki na dobę w podeszłym wieku);
• okres stosowania produktu nie powinien przekraczać 3 dni;
• dostępny w opakowaniach po 20 tabletek.

Lactocontrol, tabletki powlekane

O produkcie:

• suplement diety;
• zawiera enzym laktazę;
• składnik preparatu wspomaga trawienie u osób z nietolerancją pokarmową (trawienie laktozy);
• przeznaczony dla osób dorosłych;
• nie zawiera sacharozy;
• do stosowania po każdym posiłku zawierającym nabiał (1 tabletka);
• dostępny w opakowaniach po 30 i 70 tabletek.

Podsumowanie

Dolegliwości trawienne występują często w populacji. Na rynku farmaceutycznym istnieje bardzo wiele produktów, przeznaczonych do wspierania naszego układu pokarmowego (np. Sylimarol 70 mg, Boldaloin czy Kreon Travix). Jeśli doświadczamy niestrawności sporadycznie, w wyniku zbyt obfitego czy ciężkostrawnego posiłku, możemy wspomóc się preparatami z apteki. Najważniejsze jest jednak, aby wykluczyć przewlekłe choroby układu pokarmowego, na które możemy cierpieć. Dlatego, jeśli dolegliwości trawienne towarzyszą nam coraz częściej lub trwają dłuższy czas, warto zwrócić się do lekarza w celu przeprowadzenia diagnostyki. Zidentyfikowanie ewentualnego schorzenia, będącego przyczyną objawów niestrawności pomoże szybciej zastosować skuteczne leczenie i uchroni przed możliwymi powikłaniami.

Gorzki posmak w ustach może wystąpić w przebiegu niektórych schorzeń, takich jak np. refluks, kamica żółciowa, grzybica jamy ustnej, paradontoza czy stan zapalny wątroby. Jednakże gorzki smak w ustach niekoniecznie musi oznaczać chorobę. Jeżeli występuje sporadycznie (np. po spożyciu pewnych posiłków), może być dla przykładu jednym z pierwszych objawów ciąży.

Częściej jednak gorzki posmak w ustach, często określany przez pacjentów jako metaliczny, jest efektem, a właściwie skutkiem ubocznym, przyjmowania niektórych leków. Ten objaw jest zgłaszany często przez pacjentów np. krótko po rozpoczęciu antybiotykoterapii (jest działaniem niepożądanym niektórych antybiotyków i chemioterapeutyków). Co najważniejsze, powinien on ustąpić wraz z zakończeniem antybiotykoterapii (jeżeli nie ustąpi, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem). Gorzki smak w ustach najczęściej występuje po antybiotykach takich jak: klarytromycyna, metronidazol, tetracyklina, amoksycylina czy klindamycyna. Z innych grup leków, które mogą powodować gorzki posmak w ustach, należy wymienić inhibitory konwertazy angiotensyny takie jak np. kaptopril, leki stosowane w celu stymulacji wydzielania kwasów żółciowych czy leki moczopędne [1,2].

Jaki jest mechanizm powstawania gorzkiego smaku w ustach?

Gorycz w ustach może powstawać w różnoraki sposób. Do najczęstszych mechanizmów występowania goryczy w ustach nalezą:

• część substancji zawartych w lekach doustnych może bezpośrednio stymulować receptory smakowe na języku, co wywołuje uczucie nieprzyjemnego, gorzkiego smaku w ustach;
• inne z kolei mogą oddziaływać miejscowo na włókna nerwowe, co również skutkuje odczuwaniem gorzkiego smaku w ustach;
• niektóre leki mogą powodować obniżenie poziomu cynku we krwi, (jego niedobory u części pacjentów powodują zaburzenia smaku, w tym silne odczucie goryczy w ustach);
• na poziom cynku mogą mieć wpływ również choroby wątroby (odpowiada za metabolizm cynku), nerek (zmniejszona produkcja śliny) czy przewlekłe zapalenie trzustki;
• leki mogą powodować gorzki posmak w ustach nie tylko podawane doustnie, z krwiobiegu mogą trafić do naczyń krwionośnych języka, następnie do śliny i w efekcie wywoływać uczucie goryczy w ustach na długo po ich przyjęciu (np. rano, po przebudzeniu);
• zmiany fizjologiczne zachodzące w czasie ciąży, związane m.in. z ilością wydzielanego progesteronu i estrogenu, mogą wpływać na odczuwanie gorzkiego smaku, szczególnie nasila się odczuwanie tego smaku w I trymestrze ciąży [1,3].

Jakie mogą być konsekwencje gorzkiego smaku w ustach?

Jeżeli nie są one wynikiem groźnej dla zdrowia choroby, a ich przyczyna jest znana, to z reguły gorycz w ustach nie jest groźny dla zdrowia. Należy jednak pamiętać, że zaburzenia odczuwania smaku mogą prowadzić do nieprawidłowości odżywiania poprzez wpływ na apetyt, masę ciała i potencjalne ryzyko niedoborów ważnych składników pokarmowych. Dodatkowo wiele osób postrzega pożywienie jako przyjemność, a zaburzenie odczuwania smaku może mieć wpływ na jakość życia, dlatego warto zająć się tym problemem i w miarę możliwości pozbyć się go lub przynajmniej zminimalizować [2].

Jakie są domowe sposoby na gorzki smak w ustach?

Najważniejsze jest znalezienie przyczyny i próba jej wyeliminowania! Warto w tym celu udać się na wizytę kontrolną do lekarza dentysty, aby wykluczyć suchość, problemy z zębami, dziąsłami czy infekcje jamy ustnej. W przypadku podejrzenia innej przyczyny warto odwiedzić odpowiedniego lekarza specjalistę np. gastrologa (podejrzenie refluksu), neurologa, endokrynologa czy diabetologa (cukrzyca). W każdym przypadku warto jednak zadbać o odpowiednią higienę jamy ustnej, szczotkowanie i nitkowanie zębów co najmniej 2 razy dziennie i regularnie stosować płukanki o właściwościach antybakteryjnych/ Ważne jest również zadbanie o odpowiednie nawodnienie organizmu.

Podczas przyjmowania antybiotyków i chemioterapeutyków należy suplementować odpowiednie probiotyki (jeżeli gorzki posmak jest efektem antybiotyku, to powinien ustąpić po zakończeniu leczenia). Warto również unikać cukru, który co ciekawe zwiększa gorycz w ustach. Warto od czasu do czasu ssać gumę bez cukru, która pobudza produkcję śliny i przywraca właściwe pH. Można także spróbować zastosować preparaty dla osób mających problem z nieświeżym oddechem jak np. Halitomin [1-3].

Co jeszcze neutralizuje gorzki smak w ustach?

Najlepszy efekt daje regularna higiena jamy ustnej, w tym stosowanie gum do żucia bez cukru czy specjalnych płynów do płukania gardła. Jednak naturalną substancją, która blokuje smak goryczki w ustach,  jest sól kuchenna. Jej niewielki dodatek potrafi być bardzo pomocny w przypadku tej dolegliwości, sól bowiem wiąże się z receptorami smaku i blokuje wiązanie gorzkich związków z receptorami gorzkiego smaku [1,2].

Podsumowanie

Gorycz w ustach może wystąpić po niektórych lekach, w szczególności antybiotykach. Czasami jednak może oznaczać poważne problemy zdrowotne, chociażby z wątrobą czy nerkami. Z drugiej strony, może być on tylko wynikiem zjedzenia gorzkiej potrawy. Z tego względu nie powinno się od razu panikować, ale nie warto jednocześnie lekceważyć tego problemu. Warto jednak zdiagnozować jego przyczynę i następnie go wyeliminować. Jeżeli nie jest on wynikiem ciężkiej choroby, to nie powinno być z tym większego problemu. Odpowiednia higiena jamy ustnej, nawodnienie i dieta z reguły wystarczają.

Co to jest bulimia?

Bulimia (łac. Bulimia nervosa) jest znana również pod nazwą żarłoczność psychiczna i została opisana po raz pierwszy w 1979 r. przez brytyjskiego psychiatrę Geralda Russella. Jest to zaburzenie odżywiania charakteryzujące się częstymi, nawracającymi epizodami niepohamowanego apetytu. Epizody te polegają na spożywaniu bardzo dużej ilości pożywienia w krótkim czasie (nawet 3400 kcal w godzinę, opisano przypadki 20 000 kcal w 8 h). Jednocześnie bulimik nie ma kontroli nad tym procesem. Najczęściej zdają sobie oni sprawę z problemu i są przerażeni, że nie potrafią tego kontrolować [1].

Epizod żarłoczności najczęściej wywołują stresujące sytuacje, potęgowane przez brak poczucia bezpieczeństwa i kontroli przez osobę cierpiącą na bulimię. Poprzez nadmierne spożycie pożywienia w krótkim czasie bulimik rozładowuje napięcie mu towarzyszące. Najczęściej takie epizody występują 2-3 razy w tygodniu [2].

Następnie pojawiają się wyrzuty sumienia i wstyd, przez co następuje faza przeczyszczenia, w której chorzy wymuszają wymioty albo stosują ścisłą dietę, często głodówkę zagrażającą nawet życiu. Zdarza się również w tej fazie przyjmowanie środków przeczyszczających, moczopędnych, pobudzających metabolizm lub odchudzających. Jest to związane z lękiem przed przybraniem na wadze. Chorzy stosują wtedy ekstremalne metody mające na celu pozbycie się nadmiarowego pokarmu. W typie bulimii „nieprzeczyszczającym” chorzy głodzą się lub intensywnie ćwiczą (bulimia sportowa). Przynosi im to ulgę i zmniejsza poczucie winy [1,2].

Przyczyny bulimii

• trudności w życiu rodzinnym i społecznym;
• podatność na sytuację stresowe;
• często odczuwany lęk;
• nieprawidłowe nawyki żywieniowe;
• media promujące szczupłą sylwetkę;
• obsesja na punkcie odchudzania;
• nieskuteczne eksperymenty z dietami;
• niska samoocena;
• uwarunkowania genetyczne [1,3].

Kogo dotyka bulimia?

• kobiety 3-5 razy częściej niż mężczyźni (0,1-1,4% mężczyzn i 0,3-9,4% kobiet w zależności od kraju i grupy badanej);
• najczęściej dotyka nastolatki z białej rasy;
• bez leczenia może trwać nawet do 40. roku życia;
• często osoby, które z pozoru odniosły sukces i mają pozornie udane życie;
• waga najczęściej jest w normie lub nieznacznie przekroczona;
• czasami może płynnie przechodzić w anoreksję i odwrotnie [3].

Jakie są objawy chorobowe?

Bulimia jest najczęściej powiązana z depresją, niską samooceną oraz niezadowolenia z własnego wyglądu. Chorzy nie panują nad emocjami oraz nie są w stanie kontrolować spożywania pożywienia. Często mają stany lękowe i przeżywają duży stres. Ciało jest traktowane jak odkurzacz lub śmietnik, do którego wrzuca się jedzenie bez opamiętania. Zdarza się, że depresja połączona z wyrzutami sumienia może doprowadzić nawet do samobójstwa chorej osoby [2].

Niestety bulimia często z boku nie jest łatwo zauważalna, nawet przez bliskich osoby na nią cierpiącej. Nie wygląda, że taka osoba ma jakiekolwiek problemy z prawidłowym odżywianiem. Chorzy często cierpią w samotności, z boku, jednocześnie mając wilczy apetyt i chcąc się go za wszelką cenę pozbyć. Na ich samoocenę wpływa za to głównie nadmierne dbanie o wygląd i zachowanie prawidłowej masy ciała. Charakterystycznym objawem bulimii jest obrzęk ślinianek przyusznych i zniszczenie szkliwa nazębnego [1,3].

Jak leczyć bulimię?

Zaburzenia odżywiania takie jak bulimia są wyleczalne. Przy prawidłowym leczeniu udaje się wyleczyć co 2 pacjenta, a u dużej części pozostałych uzyskać znacząca poprawę. Najważniejsza jest dobra wola pacjenta i jego pełna współpraca wraz ze zrozumieniem problemu. Ważne jest również wsparcie bliskich. Leczenie należy zacząć od wizyty u psychologa, psychoterapeuty czy psychiatry. Można to zrobić prywatnie lub po uprzednim uzyskaniu skierowania od lekarza rodzinnego. Warto być również pod opieką lekarza rodzinnego i skonsultować się z dietetykiem, które pomoże racjonalnie rozpisać dietę. Lekarz może zalecić stosowanie farmakoterapii w zależności od stanu pacjenta [1,2].

Najważniejsze jest zapewnienie odpowiedniej pomocy psychologicznej. Najczęściej ma ona formę terapii rodzinnej (szczególnie jeżeli problem dotyczy osób niepełnoletnich) lub terapii poznawczo-behawioralnej. Psychoterapia ma na celu rozpoznanie emocji, zaakceptowaniu  siebie oraz zapanowania nad swoimi lękami. Często potrzebna jest również farmakoterapia. Najczęściej stosuje się leki przeciwdepresyjne z grupy selektywnych inhibitorów zwrotnych serotoniny. Należą do nich mi.in. Bioxetin, Fluxemed czy Fluoksetyna EGIS. Leki wraz z terapią często eliminują mechaniczne nawyki sięgania po jedzenie i poprawiają stan psychiczny osoby cierpiącej na bulimię [3].

Powikłania bulimii

• długotrwałe narażenie na bulimię prowadzi do wyniszczenia organizmu;
• spotykane są zaburzenia układu krążenia;
• zaburzenia prawidłowego poziomu potasu we krwi wpływają na nieprawidłową pracę serca;
• duszności;
• uszkodzenia ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego;
• zaburzenia szlaków metabolicznych;
• wiotkość żołądka;
• uszkodzenia przełyku i tylnej ściany gardła;
• nadżerki w żołądku i przełyku;
• przewlekłe zapalenie trzustki;
• uszkodzenie szkliwa zębów i próchnica;
• powiększenie ślinianek;
• zanik miesiączki i kłopoty z płodnością [1,2].

Mikrobiota w ludzkim organizmie to zrównoważony kompleks mikroorganizmów. Zachwianie tej równowagi zawsze przynosi negatywne skutki. SIBO charakteryzuje się zwiększoną liczbą mikroorganizmów w jelicie cienkim. W związku z tym dochodzi do zaburzeń trawienia i wchłaniania składników odżywczych z pożywienia. Zbyt wysoka liczba bakterii prowadzi do fermentacji w jelicie cienkim, co powoduje uciążliwe dolegliwości takie jak biegunki czy wzdęcia [1-4].

SIBO – objawy neurologiczne i inne

SIBO daje bardzo niespecyficzne objawy. Dlatego bardzo ważne jest wykonanie testu przed diagnozą choroby. Istnieje jednak szereg przesłanek, dzięki którym będziemy mogli nabrać podejrzeń i wybrać się na test.

Do objawów SIBO należą:

• wzdęcia (czytaj także: Wzdęcia i 9 sposobów na pozbycie się ich);
• uczucie pełności;
• biegunki;
• bóle brzucha.

W cięższych przypadkach:

• obniżenie masy ciała;
• niedożywienie;
• niedobory: witaminy B12, anemia, witaminy D;
• hiperkalcemia — związana z niedoborem witaminy D [2,4].

Przerost flory bakteryjnej – jakie ma przyczyny?

SIBO powstaje kiedy bakterie mają korzystne warunki do namnażania w jelicie cienkim. Najczęściej dzieje się to po zabiegach gastrologicznych, gdy dochodzi do naruszenia naturalnej budowy jelit. Istnieją również zaburzenia przewodu pokarmowego, które często sprzyjają powstawaniu rozrostu bakterii. Dotyczy to przede wszystkim IBS i popromiennego zapalenia jelita cienkiego.

Na dodatek istnieją leki sprzyjające powstawaniu SIBO:

• opioidy: kodeina (Antidol), morfina, tramadol (Tramal) — poprzez łączenie się z receptorami opioidowymi w przewodzie pokarmowym powodują zwolnienie perystaltyki jelit;
• inhibitory pompy protonowej IPP: omeprazol (Bioprazol, Helicid), pantoprazol (Contix , Controloc) — poprzez hamowanie wydzielania kwasu w żołądku, powodują zmianę pH, która służy przetrwaniu bakterii w przewodzie pokarmowym.

Choroby, których przebieg wpływa na układ trawienny mogą wpływać na rozwój SIBO. Do takich chorób zaliczamy cukrzycę, przewlekłe zapalenie trzustki, marskość wątroby czy mukowiscydozę [1-3].

Jak rozpoznać SIBO?

Ze względu na niespecyficzne objawy, aby zdiagnozować SIBO, potrzebne jest wykonanie testu. Wykonuje się dwa typu testów:

Testy oddechowe

Ich największą zaletą jest nie inwazyjność. Mają za zadanie wykrycie wodoru i metanu w wydychanym powietrzu. Źródłem tych gazów w wydychanym powietrzu mogą być drobnoustroje, które przeprowadzają fermentację węglowodanów. Produkty fermentacji z krwi wydalamy przez układ oddechowy.

Do testu używa się 75 g glukozy lub 10 g laktozy rozpuszczonej w 250 ml wody. Wzrost stężenia wodoru w wydychanym powietrzu o przynajmniej 20 ppm w ciągu 90 min od wypicia mieszanki jest traktowany jako pozytywny w kierunku SIBO.

Przed testem musimy pamiętać o paru zasadach:

• nie wolno zażywać antybiotyków przez 4 tygodnie przed badaniem,
• nie wolno zażywać leków przeczyszczających przez tydzień przed badaniem,
• należy zachować post 8-12 h przed testem,
• dzień wcześniej nie zaleca się spożywania posiłków bogatych w cukry fermentujące [1,2].

Testy mikrobiologiczne próbki pobranej bezpośrednio z jelita cienkiego 

Jest to najdokładniejsza metoda diagnozowania SIBO. Jednak nie jest często wybierana przez specjalistów ze względu na inwazyjność i koszty badania.

Próbka jest pobierana podczas gastroskopii, a następnie w laboratorium sprawdzana na obecność bakterii ilościowo.

Przygotowanie do badania pokrywa się z zasadami do testu oddechowego [1,2].

SIBO – jak leczyć?

Najważniejsze w doborze leczenia jest określenie przyczyny powstania SIBO. W celu całkowitego wyeliminowania choroby konieczne jest usunięcie powodu wystąpienia zaburzeń.

Podstawą leczenia jest antybiotykoterapia.

Celem tego kroku jest zmniejszenie liczebności bakterii w jelicie cienkim, nie ich całkowite wyeliminowanie.

Antybiotyki stosowane w leczeniu SIBO:

• Sulfametoksazol+trimetoprim (Bactrim, Biseptol);
• Rifaksymina (Xifaxan);
• Amoksycylina z kwasem klawulanowym (Augmentin, Amoksiklav).

Często możemy się spotkać z zaleceniem lekarza, aby po przebytej antybiotykoterapii rozpocząć drugą kurację innym antybiotykiem. Jest to celowe w celu zapobiegania nawrotom choroby [2-4].

SIBO – leki bez recepty i zalecenia dietetyczne

Leczenie SIBO opiera się głównie na antybiotykoterapii. Antybiotyki są lekami wydawanymi wyłącznie na receptę i nie mają swoich odpowiedników bez recepty.

W profilaktyce i leczeniu SIBO zaleca się unikanie cukrów fermentujących, czyli stosowanie diety low-FODMAP. Cukry są najlepszą pożywką dla bakterii. W związku z tym unikanie ich spożywania w chorobie związanej z nadmiarem bakterii jest oczywiste.

Warto zwrócić uwagę, aby nie stosować w okresie leczenia prebiotyków. Stanowią one pożywkę dla bakterii, w związku z tym przyjmowanie ich w walce z SIBO jest bezcelowe i może pogorszyć stan chorego [1-4].

Nazwa cukrzyca typu 3 lub wtórna pojawiła się niedawno, a jej przyczyny są inne niż pozostałych typach. Cukrzyca typu 1 i 2 to dobrze znane postaci choroby. Pierwsza dotyka najczęściej dzieci i  młodzież. Przyczyną jest defekt odpowiedzialnych za produkcję insuliny komórek trzustki. Może mieć podłoże autoimmunologiczne.   

W przypadku cukrzycy typu 2 przyczyna jest łatwiejsza do określenia. Nadwaga i otyłość wywołują  insulinooporność, czyli ograniczoną reakcję komórek na fizjologiczne stężenie insuliny w osoczu. Prowadzi to do zmniejszenia i ostatecznie do całkowitego zahamowania produkcji insuliny.

Cukrzyca typu 3 powstaje w przebiegu innych chorób o przewlekłym charakterze. Niektóre czynniki zewnętrzne np. leki lub substancje chemiczne także wywołują objawy hiperglikemii. Jeśli cukrzyca pojawiła się w wyniku choroby lub jako działanie niepożądane leków jest kwalifikowana do typu 3. Zamiennie stosuje się nazwę cukrzyca wtórna lub 1.5. Stanowi 2-3% wszystkich przypadków choroby. Łączy objawy cukrzycy typu 1 i 2 [1,2].

Przyczyny innych typów cukrzycy

Według klasyfikacji WHO inne typy cukrzycy potocznie określane mianem cukrzycy typu 3 lub wtórnej rozwijają się z wielu przyczyn. Światowa Organizacja Zdrowia wymienia następujące:

1. Defekt genetycznych komórki beta trzustki, receptora insuliny lub innych.
2. Choroby trzustki (rak, przewlekłe zapalenie).
3. Stosowanie określonych grup leków.
4. Zakażenia różnego pochodzenia. 
5. Różne procesy autoimmunologiczne.
6. Określone zespoły genetyczne.

W przebiegu wielu chorób przewlekłych następuje degradacja komórek beta trzustki. W konsekwencji dochodzi do zahamowania wydzielania insuliny. Dzieje się tak np. w przypadku mechanicznego urazu trzustki. 

Do chorób diabetogennych należą m.in.:

• Mukowiscydoza — choroba wieloukładową, głównie układu oddechowego i pokarmowego. Najgroźniejsze objawy choroby związane są z nagromadzaniem się lepkiej, spoistej wydzieliny w górnych drogach oddechowych [6].
• Hemochromatoza — przeładowaniem żelazem w tkankach, co prowadzi do nieodwracalnego uszkodzenia narządów [7]

Niektóre schorzenia endokrynologiczne również zaburzają wydzielanie insuliny:

• akromegalia — nadmierne wydzielanie hormonu wzrostu,
• zespół Cushinga — nadmierne wydzielanie kortyzolu, 
• nadczynność tarczycy.

Przyczyny wystąpienia <a href=”/tag/hiperglikemia/” title=”hiperglikemia” class=”to-tag” data-termid=”16197″>hiperglikemii ustala lekarz na podstawie wywiadu i po zapoznaniu się ze wszystkimi schorzeniami pacjenta [2,3].

Alkohol a cukrzyca typu 3

Objawy cukrzycy występują u prawie połowy osób cierpiących na przewlekłe zapalenie trzustki. Zwapnienie miąższu trzustki w przebiegu procesu zapalnego niszczy komórki beta i blokuje wydzielanie insuliny. Zapalenie trzustki to choroba związana najczęściej z nadużyciem alkoholu (czytaj także: Alkohol i jego wpływ na organizm człowieka). 100-150 g alkoholu na dobę (300-500 ml alkoholu 40% lub 5 piw 500 ml 4,5%), spożywane codziennie przez wiele lat przyczynia się do rozwoju stanu zapalnego (60%), a następnie cukrzycy wtórnej (73% przypadków). Proces rozpoczyna się podwyższoną glikemią na czczo, a następnie rozwija się w pełnoobjawową cukrzycę typu 3. Glikemia jest chwiejna, dochodzi do częstych stanów hipo- lub hiperglikemii. W leczeniu najczęściej stosuje się insulinoterapię [4].

Leki a cukrzyca wtórna

Mniej znany jest fakt występowania objawów cukrzycy w przewlekłym stosowaniu niektórych grup leków (czytaj także: Jakie leki są przeciwwskazane u diabetyków?). Substancje lecznicze także wykazują działanie diabetogenne. Jest to działanie niepożądane, które jednak nie występuje u wszystkich pacjentów. Niektóre substancje mogą hamować wydzielanie insuliny lub działać antagonistycznie do niej. Wywołuje to objawy charakterystyczne dla cukrzycy. Diabetogenne działanie potwierdzono w przypadku leczenia:

• glikokortykosteroidami — Encorton, Metypred, Dexamethazon, Nebbud
• hormonami tarczycy — Letrox, Euthyrox, Eltroxin
• β‑blokerami – Propranolol, Beto ZK, Nedal, Bisocard
• atypowymi lekami psychotropowymi — Amisan, Zolafren, Klozapol, Abilify

Lista leków wciąż się wydłuża. Są to substancje stosowane w chorobach przewlekłych i trudno zastąpić je innymi preparatami. Sytuację pogarszają inne czynniki ryzyka u pacjenta, czyli nadwaga lub otyłość. Hiperglikemia polekowa zakwalifikowana jest do cukrzycy typu 3 [5].

Leczenie cukrzycy wtórnej

Objawy cukrzycy typu 3 mogą ustąpić samoistnie po odstawieniu leków o działaniu diabetogennym lub wyleczeniu choroby. Niestety zazwyczaj są to schorzenia przewlekłe, a tym samym nieuleczalne. Najczęściej nie można przerwać leczenia, gdyż może to nasilić objawy choroby współistniejącej. W leczeniu cukrzycy typu 3 stosuje się takie same zasady jak w przypadku pozostałych typów. Poprawę może przynieść zmiana nawyków żywieniowych, czy zwiększenie aktywności fizycznej. Najczęściej jednak lekarz włącza farmako- i insulinoterapię [3] (czytaj także: Jak prawidłowo podawać insulinę?).

Porównywane substancje czynne – podobieństwa i podstawowe informacje

Pankreatyna, laktuloza i mebeweryna należą do różnych grup leków, jednak wszystkie stosuje się w leczeniu dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Ich wspólną cechą jest poprawa komfortu trawienia, ale każda z nich działa w inny sposób:

• Pankreatyna to mieszanka enzymów trzustkowych (lipazy, amylazy i proteaz), które pomagają trawić tłuszcze, białka i skrobię, wspomagając wchłanianie składników odżywczych¹.
• Laktuloza jest syntetycznym dwucukrem o działaniu osmotycznym, który zwiększa ilość wody w jelicie grubym, ułatwiając wypróżnianie².
• Mebeweryna to lek rozkurczający mięśnie gładkie jelit, zmniejszający ból i dyskomfort brzucha, szczególnie w zespole jelita drażliwego³.

Wszystkie te substancje są stosowane doustnie, ale ich zastosowanie i sposób działania różnią się znacząco.

Kiedy stosuje się pankreatynę, laktulozę i mebewerynę?

Pankreatyna jest stosowana głównie w leczeniu zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki, czyli w sytuacji, gdy trzustka nie produkuje wystarczającej ilości enzymów trawiennych. Może być podawana w różnych postaciach leku (kapsułki, minimikrosfery, peletki) i jest przeznaczona zarówno dla dorosłych, jak i dzieci – nawet niemowląt – zwłaszcza w mukowiscydozie, przewlekłym zapaleniu trzustki czy po operacjach trzustki lub żołądka⁴⁷⁸.

Laktuloza natomiast znajduje zastosowanie przede wszystkim w leczeniu przewlekłych zaparć oraz w encefalopatii wątrobowej (szczególnie w stanach przedśpiączkowych i śpiączce wątrobowej). Może być podawana zarówno dorosłym, jak i dzieciom, przy czym w encefalopatii wątrobowej stosuje się ją głównie u dorosłych⁵⁹.

Mebeweryna jest lekiem wybieranym w przypadku bólów brzucha i dyskomfortu związanego z nadmierną kurczliwością jelit, jak w zespole jelita drażliwego. Przeznaczona jest dla dorosłych i dzieci powyżej 10 roku życia⁶¹⁰.

• Pankreatyna: niewydolność trzustki, mukowiscydoza, stany po resekcji trzustki lub żołądka, przewlekłe zapalenie trzustki⁴.
• Laktuloza: przewlekłe zaparcia (u dorosłych i dzieci), encefalopatia wątrobowa (głównie dorośli)⁵.
• Mebeweryna: bóle brzucha, wzdęcia, zaburzenia rytmu wypróżnień związane z zespołem jelita drażliwego⁶.

Pod względem stosowania u dzieci – pankreatyna i laktuloza są stosowane nawet u niemowląt, podczas gdy mebeweryna jest przeznaczona dla dzieci powyżej 10 lat.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Pankreatyna działa, dostarczając organizmowi brakujące enzymy trzustkowe – lipazę, amylazę i proteazy. Dzięki temu ułatwia trawienie tłuszczów, skrobi i białek bezpośrednio w przewodzie pokarmowym. Enzymy zawarte w pankreatynie nie są wchłaniane do krwi, lecz działają wyłącznie w jelitach i są rozkładane podczas przechodzenia przez układ pokarmowy¹¹¹.

Laktuloza, jako syntetyczny dwucukier, nie jest trawiona w jelicie cienkim, lecz dociera do jelita grubego, gdzie jest rozkładana przez bakterie. Powstające kwasy organiczne zakwaszają środowisko i zwiększają ilość wody w stolcu, co powoduje efekt przeczyszczający. Dodatkowo, u pacjentów z encefalopatią wątrobową, laktuloza zmniejsza wchłanianie amoniaku, co obniża jego stężenie we krwi²¹².

Mebeweryna działa rozkurczająco na mięśnie gładkie jelit, nie wpływając na prawidłową perystaltykę. Łagodzi ból i dyskomfort bez wywoływania trwałego zwiotczenia jelit. W przeciwieństwie do leków przeciwcholinergicznych, nie wywołuje typowych skutków ubocznych takich jak suchość w ustach czy zaburzenia widzenia³.

• Pankreatyna: działa miejscowo w przewodzie pokarmowym, nie jest wchłaniana do krwi¹³.
• Laktuloza: metabolizowana przez bakterie jelita grubego, nie wchłania się w znaczącej ilości do krwi¹⁴.
• Mebeweryna: wchłania się szybko po podaniu doustnym, jest całkowicie metabolizowana i wydalana z moczem w postaci nieczynnych metabolitów¹⁵.

Podsumowując, pankreatyna i laktuloza działają głównie miejscowo w przewodzie pokarmowym, a mebeweryna wykazuje działanie ogólnoustrojowe po wchłonięciu.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Każda z omawianych substancji ma własny zestaw przeciwwskazań:

• Pankreatyna: nie powinna być stosowana w przypadku nadwrażliwości na białko wieprzowe lub którąkolwiek substancję pomocniczą. Niektóre preparaty są przeciwwskazane w ostrym zapaleniu trzustki lub w fazie zaostrzenia przewlekłego zapalenia trzustki¹⁶¹⁷.
• Laktuloza: przeciwwskazana przy niedrożności jelit, galaktozemii, nietolerancji laktozy, a także u pacjentów z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami metabolizmu cukrów¹⁸¹⁹.
• Mebeweryna: nie należy jej stosować w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną lub składniki pomocnicze²⁰.

Warto zaznaczyć, że długotrwałe stosowanie dużych dawek laktulozy wymaga kontroli poziomu elektrolitów we krwi. Z kolei pankreatyna w dużych dawkach może powodować zwężenie jelita u dzieci z mukowiscydozą, a mebeweryna powinna być stosowana ostrożnie u osób z nietolerancją cukrów (z powodu obecności laktozy lub sacharozy w preparacie)²¹²²²³.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Porównując bezpieczeństwo stosowania pankreatyny, laktulozy i mebeweryny u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią oraz kierowców, a także u osób z zaburzeniami nerek lub wątroby, można zauważyć istotne różnice:

• Dzieci: Pankreatyna i laktuloza mogą być stosowane u niemowląt i dzieci, podczas gdy mebeweryna jest przeznaczona tylko dla dzieci powyżej 10 lat⁴⁵⁶.
• Kobiety w ciąży: Pankreatyna może być stosowana w ciąży tylko w razie konieczności i z zachowaniem ostrożności, podobnie laktuloza – ogólnoustrojowa ekspozycja jest niewielka, więc uznaje się ją za względnie bezpieczną. Mebeweryna nie jest zalecana kobietom w ciąży z powodu braku wystarczających danych²⁴²⁵²⁶.
• Karmienie piersią: Pankreatyna i laktuloza mogą być stosowane podczas karmienia piersią, natomiast mebeweryny nie zaleca się w tym okresie²⁴²⁵²⁶.
• Kierowcy: Wszystkie trzy substancje nie mają wpływu lub wywierają nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów²⁷²⁸²⁹.
• Osoby z zaburzeniami nerek i wątroby: Dla pankreatyny i laktulozy nie ma konieczności zmiany dawkowania, ponieważ działają głównie miejscowo. W przypadku mebeweryny nie przewiduje się konieczności modyfikacji dawki, ale zawsze należy zachować ostrożność²⁴²⁵³⁰.

Podsumowanie – wybór substancji w zależności od wskazań i grupy pacjentów

Stosowanie fenofibratu zazwyczaj jest bezpieczne, jednak wymaga zachowania szczególnej ostrożności u osób z chorobami nerek, wątroby, u seniorów oraz u osób z określonymi chorobami mięśni, a także w połączeniu z innymi lekami obniżającymi cholesterol¹²³⁴⁵.

Bezpieczeństwo u kobiet w ciąży i matek karmiących piersią

• Fenofibrat nie powinien być stosowany w ciąży, chyba że lekarz uzna to za absolutnie konieczne. Brakuje wystarczających danych na temat bezpieczeństwa u kobiet ciężarnych, a badania na zwierzętach wskazują na możliwość szkodliwego wpływu na płód przy dużych dawkach⁶⁷⁸.
• Nie zaleca się stosowania fenofibratu podczas karmienia piersią, ponieważ nie wiadomo, czy lek przenika do mleka matki i jaki może mieć wpływ na dziecko⁶⁷⁹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn

Fenofibrat nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów ani obsługiwania maszyn lub wpływ ten jest nieistotny. Jednak w przypadku stosowania leków złożonych, zawierających dodatkowo statyny, może pojawić się ryzyko zawrotów głowy^10111213.

Interakcje z alkoholem

Spożywanie dużych ilości alkoholu podczas leczenia fenofibratem może zwiększać ryzyko uszkodzenia mięśni i wątroby. Alkoholizm jest także jedną z tzw. wtórnych przyczyn zaburzeń lipidowych, które powinny być leczone przed rozpoczęciem terapii fenofibratem¹⁷¹⁸¹⁹.

Stosowanie u osób z niewydolnością nerek

• Fenofibrat jest przeciwwskazany u osób z ciężką niewydolnością nerek (eGFR poniżej 30 ml/min/1,73 m²)¹²³⁵.
• U pacjentów z łagodną lub umiarkowaną niewydolnością nerek (eGFR 30–59 ml/min/1,73 m²) konieczne jest zmniejszenie dawki i regularna kontrola czynności nerek. W przypadku pogorszenia funkcji nerek leczenie należy przerwać¹²³⁵.

Stosowanie u osób z niewydolnością wątroby

Fenofibratu nie należy stosować u osób z niewydolnością wątroby, w tym z żółciową marskością wątroby lub innymi poważnymi zaburzeniami czynności tego narządu. U pacjentów z łagodnymi zaburzeniami funkcji wątroby stosowanie fenofibratu również nie jest zalecane ze względu na brak danych klinicznych¹²⁵. Zaleca się regularne monitorowanie aktywności enzymów wątrobowych podczas leczenia¹⁷¹⁸.

Stosowanie substancji czynnej u seniorów

Nie jest konieczne rutynowe dostosowywanie dawki fenofibratu u osób w podeszłym wieku, chyba że występują u nich zaburzenia czynności nerek. Seniorzy są jednak bardziej narażeni na działania niepożądane, szczególnie jeśli mają inne choroby przewlekłe lub przyjmują wiele leków¹²⁵.

Inne grupy pacjentów wymagające szczególnej ostrożności

• Fenofibrat nie jest zalecany u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat, ponieważ nie ustalono bezpieczeństwa i skuteczności w tej grupie wiekowej²⁰²²¹.
• Osoby z chorobami mięśni, niedoczynnością tarczycy lub z rodzinną skłonnością do chorób mięśni mają większe ryzyko powikłań mięśniowych podczas stosowania fenofibratu, zwłaszcza w połączeniu z innymi lekami na cholesterol²²²³²⁴.
• Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe (np. warfarynę) muszą być pod szczególną kontrolą, ponieważ fenofibrat może nasilać ich działanie i zwiększać ryzyko krwawień. Konieczne może być dostosowanie dawki tych leków²⁵²⁶²⁷.
• Pacjenci z chorobami pęcherzyka żółciowego nie powinni stosować fenofibratu, ponieważ lek ten zwiększa wydzielanie cholesterolu do żółci i może prowadzić do powstania kamieni żółciowych¹⁴²⁸²¹.

Podsumowanie – Fenofibrat: bezpieczeństwo w różnych grupach pacjentów

Dzieci nie są “małymi dorosłymi”, dlatego ich organizm może inaczej reagować na leki. Różnice dotyczą nie tylko masy ciała, ale także sposobu, w jaki lek jest wchłaniany, przetwarzany i wydalany z organizmu. W przypadku pankreatyny, czyli mieszaniny enzymów trzustkowych pochodzenia zwierzęcego, te różnice są szczególnie istotne, ponieważ leczenie niewydolności trzustki u dzieci, zwłaszcza z mukowiscydozą, wymaga precyzyjnego dostosowania dawek i uważnej obserwacji stanu zdrowia¹².

Zakres stosowania pankreatyny u dzieci

Pankreatyna jest stosowana w leczeniu zaburzeń trawienia wywołanych niewydolnością zewnątrzwydzielniczą trzustki, zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Najczęściej wskazania obejmują mukowiscydozę, przewlekłe zapalenie trzustki, stany po resekcji trzustki lub żołądka, a także niektóre rzadkie zespoły, jak zespół Shwachmana-Diamonda¹²³. W większości dokumentacji wskazano, że pankreatyna jest dopuszczona do stosowania u dzieci, jednak szczegółowe zalecenia dotyczą wieku, masy ciała i przyczyny niewydolności trzustki.

• Pankreatyna jest wskazana u dzieci z mukowiscydozą oraz innymi schorzeniami prowadzącymi do niewydolności trzustki¹³.
• Niektóre preparaty są przeznaczone także dla młodzieży¹².
• W ChPL nie określono dolnej granicy wieku, jednak zawsze należy kierować się wskazaniami lekarza oraz indywidualną oceną przypadku¹².

Dawkowanie pankreatyny u dzieci

Dawkowanie pankreatyny u dzieci zależy od wieku, masy ciała oraz ciężkości schorzenia. Najczęściej podawana jest w formie kapsułek dojelitowych, które można otworzyć i podać z niewielką ilością pokarmu, jeśli dziecko nie jest w stanie połknąć kapsułki w całości⁴⁵. W dokumentacji podkreślono, że w przypadku mukowiscydozy oraz przyjmowania dużych dawek, należy zachować szczególną ostrożność.

• Dawka pankreatyny powinna być ustalana indywidualnie, w zależności od potrzeb dziecka oraz odpowiedzi organizmu na leczenie¹.
• Niektóre preparaty ostrzegają przed przekraczaniem dawki 10 000 jednostek lipazy na kilogram masy ciała na dobę – dotyczy to zwłaszcza dzieci z mukowiscydozą, ponieważ istnieje ryzyko wystąpienia zwężenia jelit (tzw. kolonopatia włókniejąca)⁶⁷.
• W przypadku pojawienia się nowych lub nasilonych objawów ze strony jamy brzusznej, należy skonsultować się z lekarzem, aby wykluczyć powikłania⁸.
• Kapsułki należy połykać w całości, aby zapobiec podrażnieniu jamy ustnej przez aktywne enzymy⁹¹⁰.

Bezpieczeństwo stosowania pankreatyny u dzieci – przeciwwskazania i środki ostrożności

Stosowanie pankreatyny u dzieci jest ogólnie bezpieczne, jeśli przestrzega się zaleceń dotyczących dawkowania i monitoruje stan zdrowia dziecka. Przeciwwskazaniem do stosowania jest uczulenie na pankreatynę lub białko wieprzowe oraz ostre zapalenie trzustki i zaostrzenia przewlekłego zapalenia trzustki¹¹¹².

• W przypadku alergii na pankreatynę lub białko wieprzowe nie należy stosować leku¹¹¹².
• Podczas ostrego zapalenia trzustki pankreatyna jest przeciwwskazana. Może być rozważana dopiero w fazie ustępowania choroby, jeśli utrzymują się zaburzenia trawienia¹².
• Rzadko opisywano reakcje alergiczne, w tym reakcje anafilaktyczne, dlatego ważne jest obserwowanie dziecka po podaniu pierwszych dawek⁷.
• Kapsułki należy połykać w całości, aby uniknąć uszkodzenia błony śluzowej jamy ustnej przez enzymy¹⁰.

Tabela – Możliwość stosowania pankreatyny u dzieci według grup wiekowych

Pankreatyna – bezpieczeństwo stosowania u dzieci z mukowiscydozą i innymi schorzeniami

Pankreatyna jest ważnym elementem leczenia u dzieci z mukowiscydozą oraz innymi schorzeniami prowadzącymi do niewydolności trzustki. Bezpieczeństwo jej stosowania u dzieci zależy przede wszystkim od odpowiedniego dawkowania i obserwacji możliwych działań niepożądanych. Wysokie dawki mogą prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zwężenia jelit, dlatego zawsze należy przestrzegać zaleceń lekarza i regularnie monitorować stan zdrowia dziecka⁶⁷.

Pankreatyna, znana także jako Pancreatinum, to mieszanina enzymów pozyskiwanych z trzustek wieprzowych. Zawiera głównie lipazę, amylazę i proteazy, które odpowiadają za rozkład tłuszczów, skrobi oraz białek. Po połknięciu kapsułki, enzymy te są uwalniane w jelicie cienkim, gdzie wspierają procesy trawienne, umożliwiając lepsze przyswajanie składników odżywczych z pożywienia¹²³⁴. Dzięki temu pankreatyna łagodzi objawy niedoboru enzymów trzustkowych, takie jak bóle brzucha, wzdęcia czy biegunki⁵⁶.

Wskazania do stosowania pankreatyny

Wskazania u dorosłych

Pankreatyna jest stosowana w leczeniu zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki, czyli sytuacji, gdy trzustka nie produkuje wystarczającej ilości enzymów trawiennych. Do głównych wskazań należą różne choroby i stany, które prowadzą do zaburzeń trawienia:

• Mukowiscydoza (zwłóknienie torbielowate) – przewlekła choroba genetyczna, w której trzustka nie jest w stanie wydzielać odpowiedniej ilości enzymów⁷⁸⁹.
• Przewlekłe zapalenie trzustki – długotrwały stan zapalny prowadzący do stopniowej utraty funkcji trzustki⁷⁸⁹.
• Stan po usunięciu trzustki (pankreatektomia) – całkowite lub częściowe usunięcie trzustki, co prowadzi do braku enzymów trzustkowych⁷⁸.
• Stan po usunięciu żołądka (gastrektomia) – zabieg chirurgiczny, który może wpływać na proces trawienia i wchłaniania⁷⁸.
• Rak trzustki – nowotwór zaburzający funkcjonowanie trzustki i wydzielanie enzymów⁷⁸.
• Stan po zespoleniu żołądkowo-jelitowym (np. gastroenterostomia typu Billroth II) – zabiegi chirurgiczne mogące upośledzać trawienie⁷⁸.
• Zwężenie przewodu trzustkowego lub żółciowego wspólnego – np. w wyniku nowotworu, powodujące utrudniony przepływ enzymów⁷⁸.
• Zespół Shwachmana-Diamonda – rzadka choroba genetyczna powodująca niewydolność trzustki⁷⁸.
• Stan po ostrym zapaleniu trzustki i rozpoczęciu żywienia dojelitowego lub doustnego⁷⁸.
• Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych⁹.
• Przyspieszony pasaż jelitowy po resekcji żołądka lub jelita cienkiego, stres, choroby zapalne jelit⁹.
• Spożywanie ciężkostrawnych pokarmów i związane z tym zaburzenia trawienia⁹.
• Choroba trzewna, choroba Crohna, cukrzyca, AIDS, zespół Sjögrena – inne schorzenia mogące prowadzić do niewydolności trzustki⁹.

Wskazania u dzieci i młodzieży

Pankreatyna jest również stosowana u dzieci, w tym niemowląt, młodzieży i dorosłych, szczególnie w przypadku mukowiscydozy, gdzie skuteczność została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych. Dawkowanie oraz możliwość stosowania u dzieci mogą zależeć od wieku i masy ciała dziecka, a także od postaci leku. Wskazania pokrywają się z tymi dla dorosłych, ale szczególną uwagę zwraca się na:

• Mukowiscydoza – pankreatyna jest standardem leczenia zaburzeń trawienia w tej chorobie od wieku niemowlęcego⁷⁸.
• Przewlekłe zapalenie trzustki⁷⁸.
• Stan po usunięciu trzustki lub żołądka⁷⁸.
• Rak trzustki⁷⁸.
• Zespół Shwachmana-Diamonda⁷⁸.
• Stan po ostrym zapaleniu trzustki i rozpoczęciu żywienia⁷⁸.

Niektóre postacie pankreatyny są dopuszczone do stosowania u dzieci w każdym wieku, inne tylko od określonego wieku lub masy ciała – należy sprawdzać zalecenia producenta dla konkretnego preparatu. W przypadku dzieci w wieku 2–8 lat leczonych wysokimi dawkami pankreatyny, ryzyko zwężeń jelit jest szczególnie podkreślane¹².

Wskazania w szczególnych grupach pacjentów

W dostępnych źródłach nie wskazano odrębnych wskazań ani przeciwwskazań dla osób starszych, kobiet w ciąży czy pacjentów z niewydolnością nerek. Jednakże większość preparatów pankreatyny można stosować zarówno u dorosłych, jak i u osób w podeszłym wieku¹⁴¹⁵.

Porównanie wskazań w różnych grupach pacjentów

^7891617

Pankreatyna – skuteczne wsparcie w zaburzeniach trawienia

Pankreatyna to sprawdzona substancja czynna wykorzystywana w leczeniu wielu chorób związanych z niedoborem enzymów trzustkowych, zarówno u dorosłych, jak i dzieci. Szczególnie ważna jest w terapii mukowiscydozy, przewlekłego zapalenia trzustki czy po zabiegach chirurgicznych na trzustce lub żołądku. Jej skuteczność została potwierdzona w badaniach klinicznych – poprawia wchłanianie tłuszczów, łagodzi objawy niestrawności i pozwala na lepsze przyswajanie składników odżywczych. Wskazania do stosowania pankreatyny są szerokie, a odpowiedni dobór postaci i dawki zapewnia skuteczność terapii i bezpieczeństwo dla pacjenta¹²³⁴.

Pankreatyna jest ogólnie dobrze tolerowana, jednak istnieją sytuacje, w których wymaga zachowania ostrożności, zwłaszcza u pacjentów przyjmujących wysokie dawki lub cierpiących na mukowiscydozę, a także u osób z nadwrażliwością na białko wieprzowe¹²³⁴⁵. Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość wystąpienia zwężeń jelitowych u pacjentów przyjmujących duże dawki enzymów trzustkowych¹⁵.

Bezpieczeństwo stosowania pankreatyny u kobiet w ciąży i karmiących piersią

Nie ma wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa pankreatyny u kobiet w ciąży. Badania na zwierzętach nie wykazały szkodliwego działania na płód, jednak zaleca się zachowanie ostrożności i stosowanie tylko wtedy, gdy korzyść dla matki przewyższa potencjalne ryzyko dla dziecka⁶⁷⁸⁹¹⁰. W przypadku karmienia piersią pankreatyna może być stosowana, ponieważ nie przewiduje się jej wpływu na dziecko karmione piersią, gdyż enzymy te nie wchaniają się do krwi matki i nie przenikają do mleka⁶⁷⁹¹⁰.

Wpływ pankreatyny na prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn

Stosowanie pankreatyny nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów ani obsługiwania maszyn. Zarówno wśród dorosłych, jak i dzieci, pankreatyna nie powoduje objawów takich jak senność czy zawroty głowy, które mogłyby utrudniać wykonywanie tych czynności^1112131415.

Interakcje pankreatyny z alkoholem

W dostępnych dokumentach nie ma informacji o negatywnych interakcjach pankreatyny z alkoholem. Niemniej jednak zawsze warto zachować ostrożność i unikać spożywania alkoholu podczas stosowania leków, zwłaszcza u osób z chorobami trzustki^16171819.

Stosowanie pankreatyny u osób z niewydolnością nerek

Brakuje szczegółowych zaleceń dotyczących konieczności modyfikacji dawkowania pankreatyny u osób z niewydolnością nerek. Nie wykazano, by pankreatyna była niebezpieczna dla tej grupy pacjentów, jednak w każdym przypadku dawkowanie powinno być dostosowane indywidualnie^20212223.

Stosowanie pankreatyny u osób z niewydolnością wątroby

Nie ma wyraźnych przeciwwskazań do stosowania pankreatyny u osób z niewydolnością wątroby. Brak jest także szczegółowych zaleceń dotyczących modyfikacji dawki w tej grupie pacjentów. W razie wątpliwości dawkowanie powinno być ustalane indywidualnie²⁰²¹²².

Bezpieczeństwo stosowania pankreatyny u osób starszych

Pankreatyna może być stosowana u osób starszych. W przypadku trudności z połykaniem kapsułek, można je otworzyć i wymieszać z odpowiednim pokarmem lub płynem, co ułatwia przyjmowanie leku tej grupie pacjentów²⁰²⁴. Nie ma konieczności rutynowej modyfikacji dawki tylko z powodu wieku.

Inne grupy pacjentów wymagające szczególnej ostrożności

• Osoby z nadwrażliwością na białko wieprzowe lub inne składniki preparatu nie powinny stosować pankreatyny^25262728.
• U pacjentów z ostrym zapaleniem trzustki lub w zaostrzeniu przewlekłego zapalenia trzustki, pankreatyna jest przeciwwskazana do czasu ustąpienia objawów²⁷²⁶.
• W rzadkich przypadkach mogą wystąpić reakcje alergiczne, w tym reakcje anafilaktyczne⁵²⁹.
• Żucie kapsułek lub ich zawartości może powodować podrażnienie i owrzodzenie błony śluzowej jamy ustnej³⁰³¹³².

Podsumowanie bezpieczeństwa pankreatyny – tabela praktyczna