Na czym polega tlenoterapia?

Tlenoterapia w domu  jest dla mnie nowym doświadczeniem. Moja mama leczy się tlenem w domu. Co prawda wcześniej widziałam koncentrator tlenu u wujka, ale o tlenoterapii w domu wiedziałam niewiele. W kwietniu 2021 r. moja 84-letnia mama nagle straciła siły. Z aktywnej i zdrowej osoby stała się apatyczna i ospała. Codzienne czynności sprawiały jej problem. Z tego powodu znalazła się w szpitalu z podejrzeniem COVID. Jednak po badaniach lekarze zdiagnozowali  zapalenie płuc i zatorowość płucną. Już pierwszego dnia otrzymała tlen i od razu poczuła się lepiej. Sama stwierdziła, że łatwiej  jej się oddycha. Stan mamy się poprawiał, jednak gdy odstawiono tlen, wróciła ospałość i brak sił. Dlatego po powrocie mamy ze szpitala zadecydowałam o zakupie koncentratora i kontynuowaniu tlenoterapii w domu. Z kolei wujek cierpiał na astmę oraz choroby układu krążenia.

Tlenoterapia – na co pomaga?

Tlenoterapię stosujemy przede wszystkim w lecznictwie zamkniętym: m.in. na oddziałach internistycznych oraz intensywnej opieki medycznej. Głównym wskazaniem do leczenia tlenem jest niewydolność oddechowa, która występuje m.in.: 

• we wstrząsie, 
• zatorowości płucnej, 
• niewydolności serca,
• chorobie COVID-19,
• w wielu różnych chorobach płuc (czytaj także: Szczepionki na COVID-19 w pigułce).

Zazwyczaj wskazaniem do tlenoterapii jest saturacja <94%. W przypadku choroby COVID-19 jest to saturacja <92% [1,3].

Tlenoterapia w domu – jak załatwić tlen do domu?

Szerszą informację o tlenoterapii w domu znalazłam internecie. Nie miałam czasu na wnikliwe zapoznanie się z licznymi ofertami. Zależało mi  na czasie. Dodatkowo dysponowałam ograniczonym budżetem. Dlatego wybrałam rozwiązanie szybkie, jednocześnie ryzykowne. Kupiłam używany koncentrator z bezpośrednią dostawą do domu. Teraz już wiem, że były inne możliwości tlenoterapii w domu.

Aby prowadzić tlenoterapię w domu, można skorzystać z dostępnych rozwiązań.

• Zakupić nowy lub używany koncentrator tlenu

lub wypożyczyć

• odpłatnie koncentrator od firmy.
• bezpłatnie koncentrator od Ośrodka lub Poradni Leczenia Tlenem.
• bezpłatnie z hospicjum domowego.

Każde rozwiązań ma wady i zalety. Na podstawie doświadczeń oraz zdobytych informacji zestawiłam je w tabeli.

Wujek w ostatnich miesiącach życia spał podłączony do tlenu. Jego wyniki spirometrii i gazometrii  były złe i dlatego zakwalifikowano go do refundowanej przez NFZ terenoterapii domowej.

Ja zdecydowałam się na zakup używanego koncentratora tlenu. Mama korzysta z niego, gdy obniża się jej saturacja. Czy zakup używanego koncentratora tlenu to dobra decyzja?

Tlenoterapia w domu – mobilny czy stacjonarny koncentrator tlenu

Do tlenoterapii w domu potrzebujesz koncentratora tlenu. Jest to urządzenie w wielkości nocnej szafki, które jednocześnie spręża powietrze, następnie wyodrębnia z niego tlen. Dzięki temu chory oddycha gazem o koncentracji tlenu nawet 96 %. W zwykłym powietrzu tlenu jest 21%. Tym sposobem do pęcherzyków płucnych i komórek dociera więcej życiodajnego gazu. Pacjentowi łatwiej się oddycha. Może wykonywać czynności życiowe, a nawet opuszczać miejsce zamieszkania.

Rynek oferuje

• przenośne, mobilne koncentratory tlenu

Tlenoterapia w domu za pomocą urządzenia mobilnego jest rozwiązaniem wspierającym. Co prawda ułatwia  przemieszczanie, wyjazd samochodem, a nawet pracę zawodową. Jednak parametry koncentratora przenośnego są ograniczone. Barierą jest także wysoka cena, powyżej 10 tys. zł

• Stacjonarne koncentratory tlenu

Tlenoterapia w domu za pomocą koncentratora stacjonarnego jest wydajniejsza. Jednak warto przed zakupem poznać parametry pracy koncentratora. Im gorszy stan chorego, tym wydajniejsze powinno być urządzenie. Dlatego przy zakupie koncentratora tlenu zapytać o parametry.

Na co zwrócić uwagę przy zakupie koncentratora tlenu?

• Czas działania koncentratora tlenu  

Najlepiej, aby koncentrator był przystosowany do pracy ciągłej. To ważny parametr dla osób, które wymagają ciągłej tlenoterapii w domu.

• Wbudowany system kontrolek na obudowie.

Kontrolki sygnalizują ewentualne problemy z produkcją tlenu. Mogą dawać sygnały  dźwiękowe, które informują o wadliwym działaniu sprężarki.

• Regulowany zakres przepływu powietrza

Parametr wskazuje, objętość zasysania powietrza w jednostce czasu. Producenci deklarują maksymalną zawartość tlenu przy określonym przepływie.

• Koncentrację tlenu powyżej 90%

Im wyższy poziomom, tym lepiej.  Niektórzy producenci deklarują zawartość tlenu w gotowej mieszance nawet 96%.

•  Głośność urządzenia do tlenoterapii w domu  

Parametr jest istotny dla osób podłączonych do tlenu 24-godziny. Najlepiej jeśli głośność nie przekracza 3,5 dB.

• Liczbę godzin pracy gwarantująca deklarowaną zawartość tlenu w gotowej mieszance. 

Parametr określa jakość specjalnego wkładu odpowiedzialnego za produkcję tlenu. Z czasem wkład traci swoje właściwości i zmniejsza się stężenie tlenu w końcowej mieszance.

Przed decyzją o prowadzeniu tlenoterapii w domu z użyciem koncentratora używanego, warto sprawdzić stan techniczny urządzenia. Na co zwrócić dodatkowo uwagę?

Domowe podawanie tlenu – zasady

Od kwietnia 2021 moja mama prowadzi tlenoterapię w domu, za pomocą urządzenia  INVACARE 5. Kupiłam go za pośrednictwem portalu internetowego, od osoby, która trudni się serwisowaniem urządzeń medycznych. Według wskazań licznika od ostatniej renowacji urządzenie pracowało 7 tys. godzin. Sprzedający zapewniał, że powinno służyć jeszcze około 3 tys.

Jedyną możliwością sprawdzenia tego, była kontrola saturacji, przed i po tlenoterapii w domu. Po godzinnym oddychaniu tlenem saturacja u mojej mamy każdorazowo się poprawiała. Największy skok, jaki pamiętam to z 88 do 98%.

Jednak podczas zakupu używanego urządzenia do tlenoterapii w domu przestrzegaj zasad

• Koncentrator kup w stacjonarnym sklepie, zakładzie renowacji, najlepiej z długim doświadczeniem na rynku.
• Odradzam zakup w sklepach internetowych, u przypadkowych osób.
• Zapytaj o stan techniczny, datę ostatniej wymiany sit molekularnych, sprężarki i filtrów – kluczowe elementy koncentratora.
• Ustal rok produkcji, sprawdź licznik godzin pracy.
• Spisz umowę, uwzględnij wszystkie parametry urządzenia oraz ustal warunki gwarancji.

Czy podawanie tlenu jest szkodliwe? Jak go prawidłowo podawać?

Tlen można podawać pacjentom na różne sposoby. Podstawową metodą i jednocześnie najmniej zaawansowaną formą leczenia tlenem jest tlenoterapia bierna (czyli podaż tlenu z zewnętrznego źródła np. z butla tlenowa, instalacja szpitalna, koncentrator). Tlen podaje się przez specjalne kaniule donosowe (potocznie zwane wąsami) lub różnego typu maski twarzowe. W tym przypadku stężenie tlenu w mieszaninie wdechowej jest trudne do określenia. Waha się ono od 25 (wąsy tlenowe o niskim przepływie tlenu) do 90% (maska twarzowa z rezerwuarem o wysokim przepływie tlenu). 

Bardziej zaawansowaną formą tlenoterapii, jednak wciąż niewymagającą przyrządowego zabezpieczenia dróg oddechowych (np. intubacji), jest nieinwazyjna wentylacja mechaniczna (NIV). W tym przypadku tlen dostarcza się przez specjalne maski twarzowa lub chełmy.

Nową i zyskującą na popularności metodą tlenoterapii jest wysokoprzepływowa tlenoterapia donosowa (HFNC), która łączy zalety wentylacji nieinwazyjnej z prostotą i komfortem dla pacjenta. NIV i HFNC umożliwiają podanie pacjentowi mieszaniny oddechowej o stężeniu dokładnie określonym przez lekarza. 

Najbardziej zaawansowaną metodą tlenoterapii jest wentylacja mechaniczna u pacjenta z przyrządowo zabezpieczonymi drogami oddechowymi (np. zaintubowanego rurką dotchawiczą lub z wytworzoną tracheostomią i rurką tracheostomijną). Tego typu wentylacja pozwala precyzyjnie ustalić stężenie tlenu w mieszaninie wdechowej (możliwe jest nawet wentylowanie 100% tlenem). Taka metoda wymaga jednak sedacji pacjenta, czyli wprowadzenia go w stan zmniejszonej świadomości, za pomocą środków farmakologicznych. Wentylacja mechaniczna przebiega w sposób nienaturalny i odwrotny w stosunku do normalnego oddychania. W trakcie wdechu generowane jest dodatnie ciśnienie, które umożliwia podanie mieszaniny wdechowej do płuc pacjenta (a spontaniczny wdech polega na wytworzeniu ujemnego ciśnienia w drogach oddechowych i pobraniu powietrza z atmosfery) [1,3].

Terapia hiperbaryczna

Kolejną metodą wykorzystania tlenu w medycynie jest terapia hiperbaryczna. Polega ona na umieszczeniu pacjenta w komorze hiperbarycznej, gdzie oddycha on tlenem pod ciśnieniem rzędu 2-3 atmosfer. Metodę tę stosuje się m.in. w zatruciu tlenkiem węgla, chorobie dekompresyjnej, zatorowości powietrznej i w leczeniu trudno gojących się ran [1-3].

Podawanie tlenu – skutki uboczne

Tlen, mimo że jest pierwiastkiem niezbędnym do życia, może szkodzić. W stężeniach powyżej 50% ma toksyczne działanie na tkanki. Do powikłań tlenoterapii, jakie mogą się pojawić, należą m.in.: zapalenie tchawicy i oskrzeli, a także ostre uszkodzenie płuc [1].