Jak bezpiecznie leczyć zaparcia u osób starszych?

Co to są zaparcia?

Według terminologii medycznej o zaparciach możemy mówić, kiedy częstotliwość stolca wynosi mniej niż 3 wypróżnienia na tydzień. Natomiast pacjenci definiują zaparcie jako każdą formę „trudnej defekacji”, taką jak wysiłek przy oddawaniu stolca, twardy stolec czy uczucie niepełnego wypróżnienia. Zaparcia stanowią istotny problem szczególnie wśród osób starszych, gdzie mają one wieloczynnikową etiologię. Najczęściej obserwuje się problemy z wypróżnianiem jako działania niepożądane przyjmowanych leków, związane z chorobami współistniejącymi czy zmniejszoną aktywnością fizyczną lub niewystarczającym spożyciem kalorii [1,2].

Zaparcia to rzeczywiście bardzo powszechny problem i przemawiają za tym również dostępne statystyki, wskazując na zaparcia jako drugą najczęstszą przyczyną wizyt u gastroenterologów [1-3]. Dolegliwości dotykają aż 50% osób starszych mieszkających we własnych domach i nawet 74% seniorów w domach opieki [2].

Jakie leki na zaparcia dla seniorów można kupić bez recepty?

W aptekach dostępnych jest wiele różnych postaci leków na zaparcia, szczególnie dostosowanych do potrzeb seniorów. Można znaleźć preparaty w formie proszków z błonnikiem do rozpuszczenia w wodzie (np. Colon C), a także tabletek, kapsułek, syropów oraz czopków. Każda z tych form ma swoje zalety – na przykład syropy i proszki mogą być łatwiejsze do spożycia dla osób mających trudności z połykaniem tabletek. Czopki działają szybko i są skuteczne przy silniejszych zaparciach. Wybór odpowiedniej postaci leku powinien być dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta, aby zapewnić skuteczność i wygodę stosowania.

Tabletki na zaparcia

Najpopularniejszą formą podawania leków są tabletki doustne. Nie inaczej jest w przypadku leczenia zaparć.

Xenna extra comfort, tabletki dojelitowe

O produkcie

• 1 tabletka dojelitowa zawiera 150 mg – 220 mg suchego wyciąg z owoców senesu, co odpowiada 20 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B;
• Stosowanie: 1 tabletka dojelitowa raz na dobę, na godzinę przed snem; spodziewane działanie przeczyszczające występuje po 8 – 12 godzinach;
• Produkt nie jest przeznaczony do długotrwałego stosowania (maksymalnie do 2 tygodni po 2-3 razy w tygodniu) [4].

Produkt szczególnie lubiany przez pacjentów starszych ze względu na szybkie działanie. Nie należy jednak przekraczać maksymalnego zalecanego czasu stosowania leku (1-2 tygodnie) i po tym czasie, jeżeli zaparcia nie ustąpiły, skonsultować się z lekarzem. Jest to związane z drażniącym mechanizmem działania antrazwiązków, które po dłuższym czasie stosowania mogą prowadzić do upośledzenia funkcji jelita grubego, ograniczać wchłanianie innych leków podawanych drogą doustną, a nawet skutkować rozwojem tolerancji na lek i uzależnieniem od środków przeczyszczających. Dodatkowo antrazwiązki wpływają na gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu, co jest szczególne niebezpieczne u osób starszych. Pacjenci starsi są znacznie bardziej podatni na odwodnienie przez zmniejszone funkcje czynnościowe nerek, upośledzoną zdolność do zagęszczania moczu i zmniejszającym się wraz z wiekiem odczuwaniem pragnienia [4,5].

Syropy na zaparcia

Na zaparcia, nie tylko u osób starszych, często stosuje się także syropy i roztwory doustne.

Na rynku jest wiele preparatów w postaci syropu, które w składzie zawierają cukier – laktulozę. Laktulozę można przyjmować po zmieszaniu z wodą lub innymi płynami. Dawkowanie należy dobierać indywidualnie, odpowiednio do potrzeb pacjenta, ciężkości i przebiegu choroby aż do momentu uzyskania prawidłowych wypróżnień. Może powodować bóle brzucha z wzdęciami i skurczami.

Jest to lek również jedynie do doraźnego, okresowego stosowania ze względu na ryzyko rozwoju tolerancji. Stosowanie długotrwałe lub w nadmiernych dawkach może wywołać biegunkę z nadmierną utratą wody i elektrolitów oraz zwiększenie stężenia sodu we krwi, co również może poważnie zachwiać równowagę elektrolitową u osób starszych [6]. Standardowe dawki stosowane w leczeniu zaparć nie powinny wpływać na glikemię wśród pacjentów z cukrzycą. Jednak ze względu na zawartość w składzie syropów z laktulozą innych węglowodanów diabetycy powinni uważniej kontrolować poziom cukru we krwi.

Lactulosum-MIP, syrop

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;

• zawiera aromat wiśniowy;

• po otwarciu można przechowywać przez 6 miesięcy;

• występuje w opakowaniach o różnej wielkości.

Proszek na zaparcia

Proszki z błonnikiem do rozpuszczania w wodzie, takie jak Colon C, są popularnym wyborem wśród seniorów cierpiących na zaparcia. Ich łatwość użycia i szybkie działanie sprawiają, że są wygodnym i skutecznym rozwiązaniem na tego rodzaju problemy. Zawierają one najczęściej błonnik pokarmowy.

W składzie diety osób skarżących się na zaparcia największe znaczenie ma błonnik pokarmowy. Możemy wyróżnić frakcję rozpuszczalną (pektyny, gumy i śluzy) oraz nierozpuszczalną (celuloza i ligniny) oraz hemicelulozę o właściwościach pośrednich. Składniki nierozpuszczalne błonnika wiążą cząsteczki wody w świetle jelita, powodując zwiększenie mas kałowych. Natomiast frakcje rozpuszczalne przyczyniają się do zwiększonego wydzielania śliny i soków trawiennych, usprawniając procesy trawienne.

Nasiona babki jajowatej są źródłem naturalnego błonnika. [8] Preparat dodatkowo zawiera wielocukier – inulinę stanowiący prebiotyk dla mikroflory jelitowej, w tym dodatkowych szczepów bakterii kwasu mlekowego również zawartych w produkcie. Preparaty z błonnikiem nie działają tak agresywnie jak drażniące środki przeczyszczające i nie przyczyniają się do „rozleniwiania” jelita. Spożywanie preparatów błonnikowych często powoduje wzdęcia i bóle brzucha związane z nadmierną produkcją gazów. Stąd przy suplementacji należy pamiętać o regularnej podaży niegazowanej wody mineralnej (2-3l), co również może czasami stanowić trudność dla starszych osób. Błonnik zaburza również wchłanianie niektórych leków, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach oraz jonów tj.: żelaza, cynku, fosforu, magnezu i wapnia. [8]

Colon C, proszek

O produkcie

• suplement diety w postaci proszku do rozpuszczenia w płynie;
• zawiera łupinę nasienną babki jajowatej (Plantago ovata) będącą źródłem błonnika, inulinę z cykorii (Cichorium intybus) jako prebiotyk oraz podwójnie powlekane bakterie kwasu mlekowego (Lactobacillus acidophilus i Bifidobacterium lactis);
• błonnik z babki jajowatej zwiększa objętość stolca i ułatwia wypróżnianie, działając łagodniej niż drażniące środki przeczyszczające;
• dawkowanie: 2 razy dziennie po 1 czubatej łyżeczce (5 g) zmieszanej z 1/2 szklanki płynu, rano i wieczorem przed posiłkiem;
• do każdej porcji 5 g należy przyjąć łącznie nie mniej niż 250 ml płynu;
• może być stosowany przez osoby dorosłe oraz dzieci powyżej 12. roku życia, także w ciąży i podczas karmienia piersią;
• błonnik może zaburzać wchłanianie leków, dlatego preparat stosuje się co najmniej 1 godzinę przed lub po przyjęciu innego leku [7].

Czopki na zaparcia

Czopki na zaparcia są efektywnym rozwiązaniem dla seniorów, oferując szybkie działanie bez konieczności doustnego przyjmowania leków. Dzięki bezpośredniemu działaniu w okrężnicy, czopki pomagają złagodzić zaparcia nawet w przypadku cięższych dolegliwości trawiennych.

Czopki glicerynowe, czopek

O produkcie

• • Preparat ma postać czopków i przeznaczony jest do stosowania doodbytniczego.

• • Efekt przeczyszczający następuje po 15-60 minutach od zastosowania.

• • Lek należy stosować doraźnie. Nie stosować przez dłuższy okres czasu oraz w przypadku, gdy mimo podania leku utrzymują się zaparcia.                

Jak bezpiecznie stosować leki przeczyszczające u seniorów?

Przy wyborze każdego z preparatów należy pamiętać o tym jak szybko chcemy uzyskać efekt przeczyszczający oraz stosować się do zaleceń stosowania każdego z produktów, ponieważ wraz z wiekiem i większą ilością przyjmowanych leków wzrasta ryzyko potencjalnych interakcji. Przy zaparciach stających się przewlekłym problemem należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza by rozpocząć bezpieczną terapię. Leczenie obejmuje przede wszystkim identyfikację i eliminację wtórnych przyczyn zaparć, stopniową zmianę stylu życia (zwiększone spożycie płynów i błonnika, prawidłowa aktywność fizyczna) oraz interwencję farmakologiczną.

Podsumowanie

Zaparcia to częsty i uciążliwy problem u osób starszych, wynikający zwykle z kilku przyczyn naraz: przyjmowanych leków, chorób współistniejących, mniejszej aktywności fizycznej i ubogiej diety. Podstawą postępowania jest zmiana stylu życia, czyli zwiększenie ilości płynów i błonnika oraz ruch, a dopiero w dalszej kolejności leki dostępne bez recepty. Łagodnie działają preparaty z błonnikiem, takie jak Colon C z łupiną babki jajowatej, które zwiększają objętość stolca i ułatwiają wypróżnianie, jednak wymagają picia odpowiedniej ilości wody. Środki drażniące z senesem można stosować doraźnie, a syropy z laktulozą tylko przez jakiś niedługi okres, bo długotrwałe użycie grozi u seniorów zaburzeniami elektrolitowymi i odwodnieniem. Jeśli zaparcia stają się przewlekłe lub nie ustępują mimo leczenia, należy skonsultować się z lekarzem.

Pytania i odpowiedzi o zaparcia u seniorów