Czy przewlekłe zaparcia są groźne?

Czym są przewlekłe zaparcia?

Zaparcia są związane z utrudnionym oddawaniem stolca (szczególnie, gdy ma on twardą konsystencję) oraz uczuciem niepełnego wypróżnienia. Dotyczą one w szczególności populacji krajów zachodnich, zdecydowanie rzadziej dotykają ludzi mieszkających w Azji (średnio mogą dotyczyć nawet 14% ludzi żyjących na świecie). Co ciekawe, są najczęstszą dolegliwością układu pokarmowego (nawet 25% przypadków). Żeby mówić o zaparciach przewlekłych, stan ten musi się utrzymywać przez co najmniej 3 miesiące [1]. 

Co na przewlekłe zaparcia?

W wielu przypadkach z zaparciami można sobie poradzić bez wizyty u lekarza oraz nawet bez żadnych leków. Jednym z ważniejszych działań jakie można podjąć jest systematyczne uprawianie aktywności fizycznej (zaleca się co najmniej 30-60 minut dziennie). Nawet spacery, szczegolnie w przypadku osób w podeszłych wieku lub tych, które nie mogą podjąć innych aktywności fizycznych, mogą zdecydowanie pomóc z zaparciami.

Ważna jest również tzw. optymalizacja defekacji. Największa szansa wypróżnienia jest rano lub ok 30 minut po skończonym posiłku (wzmaga się naturalny odruch żołądkowo-okrężniczy). Szczególnie pacjenci cierpiący na przewlekłe zaparcia nie powinni ignorować naturalnego parcia organizmu na oddanie stolca. Jedną z głównych przyczyny, i jednocześnie możliwym remedium zaparć, jest dieta. Zdecydowanie tacy pacjenci powinni stosować dietę bogatoresztkową, czyli bogatą w błonnik. Poleca się spożywać m.in.

• pieczywo razowe; 
• otręby;
• siemię lniane;
• warzywa;
• owoce;
• jajka.

Z kolei w przypadku przewlekłych zaparć należy unikać m.in.:

• białego, pszennego pieczywa;
• klusków czy makaronów bazujących na pszennej mące;
• kaszy kukurydzianej lub mannej;
• białego oczyszczonego ryżu;
• tłustego nabiału;
• podrobów, pasztetów, tłustych mięs np. karczki;
• produktów smażonych.

Należy pamiętać, że błonnik wiąże się z wodą, dlatego w przypadku diety bogatej w błonnik należy pić dużo wody (zalecane jest nie mniej niż 2 litry na dobę). Szczególnie osoby w podeszłym wieku powinny zwrócić na to uwagę, ponieważ są one najbardziej narażone na odwodnienie [1,2].

Przewlekłe zaparcia – leki które warto zastosować?

W aptekach można znaleźć bardzo dużo różnego rodzaju preparatów pomagających się wypróżnić. Można je podzielić na trzy główne grupy: środki osmotyczne, przeczyszczające o drażniącym działaniu na ściany jelit oraz zmiękczające, ułatwiające przesuwanie się masy kałowej w kierunku odbytnicy. Przewlekłe zaparcia są z reguły trudniejsze w leczeniu i zastosowanie prostych metod może nie pomóc. W przypadku nieskuteczności wymienionych poniżej podstawowych preparatów dostępnych bez recepty, warto udać się na konsultację do lekarza [1].

Preparaty z błonnikiem

Preparaty z błonnikiem to jedna z najłagodniejszych form wspomagania wypróżnień, często stosowana na początku leczenia przewlekłych zaparć. Błonnik wiąże wodę, zwiększa objętość stolca i ułatwia jego przesuwanie, nie drażniąc przy tym jelita. Najczęściej źródłem błonnika jest łupina nasienna babki jajowatej, na przykład w preparacie Colon C w postaci proszku. Warunkiem skuteczności jest picie odpowiedniej ilości wody, bez której błonnik może nasilić zaparcia [1].

Colon C, proszek

• suplement diety w postaci proszku do rozpuszczenia w płynie, będący synbiotykiem (błonnik, prebiotyk i probiotyk);
• źródłem błonnika jest łupina nasienna babki jajowatej, która wiąże wodę, zwiększa objętość stolca i ułatwia wypróżnianie, działając łagodnie i bez drażnienia jelita;
• zawiera inulinę z cykorii jako prebiotyk oraz podwójnie powlekane bakterie kwasu mlekowego (Lactobacillus acidophilus i Bifidobacterium lactis);
• dawkowanie: 2 razy dziennie po 1 czubatej łyżeczce (5 g) zmieszanej z 1/2 szklanki płynu, przed posiłkiem; do każdej porcji należy przyjąć łącznie nie mniej niż 250 ml płynu;
• może być stosowany przez dorosłych i dzieci powyżej 12. roku życia, także w ciąży i podczas karmienia piersią;
• błonnik może zaburzać wchłanianie leków, dlatego preparat stosuje się co najmniej 1 godzinę przed lub po przyjęciu innego leku.

Preparaty  zmiękczające

Są związkami powierzchniowo czynnymi ułatwiającymi przedostawanie się wody i tłuszczu do treści kałowej, co zwiększa poślizg. Dzięki temu nie dochodzi do zalegania kału w jelicie grubym. Trzeba pamiętać, że tego typu preparaty nie zwiększają częstotliwości wypróżnień, ponieważ nie wpływają one na ruchy perystaltyczne jelit. Do tego typu środków należą czopki na zaparcia z dokuzanem sodu np. Laxol czy z glicerolem np. Czopki glicerynowe 2 g. Działanie tego typu ma również parafina, ale nie jest ona zalecana w tym przypadku [1,3].

Środki osmotyczne

Powodują one zwiększony napływ wody do światła jelita, przez co masa kałowa nabiera więcej wody, rośnie jej objętość, co pobudza ruchy perystaltyczne jelit. Najczęściej stosowane są laktuloza np. Lactulosum Polfarmex, sole magnezu np. Siarczan Magnezu Sól Gorzka, fosforan Sodu np. Enema oraz makrogole np. Forlax. Najskuteczniejsze są te ostatnie. Trzeba jedynie pamiętać, że efekt ich działania pojawia się dosyć późno (nawet po 24-48 h) [1,3].

Leki przeczyszczające bezpośrednio stymulujących zwoje nerwowe

Najmocniejsze, i z reguły najszybsze, działanie mają jednak preparaty z grupy środków przeczyszczających bezpośrednio stymulujących zwoje nerwowe. Powoduje to nasilenie pracy jelit i zatrzymanie wody w jelitach. Najlepiej przyjmować je wieczorem, ponieważ działanie pojawią się z reguły po ok. 8-12h, czyli rano, kiedy jest największa szansa na wypróżnienie. Leki te powinny być stosowanie jedynie doraźnie, na dłuższą metę mogą prowadzić do zaburzenia pracy jelit. Najczęściej są stosowane bisakodyl np. Bisacodyl VP, kruszyna np. Kora kruszyny zioło, aloes np. Alax czy rzewień np. Radirex [1,3].

Przewlekłe problemy z wypróżnianiem – podsumowanie

Zaparcia dotykają każdego. Mogą mieć one różne przyczyny, jednakże przewlekłe zaparcia najczęściej są związane z brakiem ruchu czy złą dietą, dlatego najpierw warto spróbować sposobów niefarmakologicznych, jeżeli będą one nieskuteczne, można zastosować preparat z jednej z trzech grup. Wśród łagodnych metod wspierających wypróżnianie warto wymienić preparaty z błonnikiem, takie jak Colon C z babką jajowatą, które zwiększają objętość stolca, jednak wymagają picia odpowiedniej ilości wody. Najskuteczniejsze są grupy środków przeczyszczających bezpośrednio stymulujących zwoje nerwowe, nie zaleca się jednak stosowania ich przez dłuższy czas. W razie nieskuteczności tych terapii należy niezwłocznie udać się do lekarza.