Inhibitor 5-α reduktazy testosteronu — co to jest?

Enzym 5-alfa-reduktaza odpowiada za przekształcenie testosteronu w dużo silniejszy androgen — dihydrotestosteron (DHT). Czym dokładnie jest DHT? To hormon odpowiedzialny za rozwój męskich cech płciowych, wzrost włosów na ciele oraz funkcjonowanie gruczołu krokowego. Znane są dwa typy 5 alfa reduktazy występujące w organizmie człowieka. Pierwszy z nich (typ I) jest obecny głównie w gruczołach łojowych, natomiast typ II występuje przede wszystkim w mieszkach włosowych i w układzie moczowo-płciowym.

Co ważne, deficyt 5-α reduktazy testosteronu typu 2 może prowadzić do feminizacji zewnętrznych narządów płciowych u płci męskiej. U kobiet natomiast może powodować opóźnienie miesiączki czy słabsze owłosienie ciała. Z kolei w lecznictwie inhibitory 5-α-reduktazy, stanowiące swoiste blokery testosteronu, takie jak finasteryd (np. Finaster, Propecia, Proscar) czy dutasteryd (np. Dutrozen, Avodart), są stosowane w leczeniu łagodnego przerostu gruczołu krokowego u mężczyzn. Należy wspomnieć, że obydwie substancje dostępne są tylko i wyłącznie z przepisu lekarza [1].

Inhibitor 5-α reduktazy — jak działa bloker testosteronu?

Inhibitory tego enzymu blokują przekształcanie testosteronu do silniej działającego DHT. Jak obniżyć DHT za pomocą leków? Obecne na rynku preparaty mogą hamować zarówno typ I i II 5-α-reduktazy (dutasteryd) lub selektywnie typ II (finasteryd). Dzięki takiemu działaniu zmniejsza się stężenie DHT w surowicy, jednocześnie podnosząc w niej ilość testosteronu. Prowadzi to między innymi do zmniejszenia objętości gruczołu krokowego, co przynosi ulgę w objawach związanych z jego przerostem [1].

Warto zaznaczyć, że blokery testosteronu typu finasteryd i dutasteryd działają w sposób odwracalny. Po zaprzestaniu ich stosowania aktywność 5 alfa reduktazy stopniowo powraca do normy, a poziom DHT zaczyna się zwiększać. Dlatego terapia wymaga regularności i nadzoru medycznego, aby osiągnąć pożądane efekty lecznicze.

Inhibitor 5-α reduktazy a trądzik

Pacjenci z trądzikiem często wykazują nadmierną aktywność 5α-reduktazy typu I w skórze, a w szczególności w gruczołach łojowych. W efekcie dochodzi do przerostu gruczołów łojowych w obrębie okolic androgenoczułych, które produkują nadmierną ilość łoju o nieprawidłowym składzie. Prowadzi to do szybkiego przepływu łoju, który rozpuszcza płaszcz lipidowy mieszków, zmniejsza stężenie cholesterolu, ceramidów oraz kwasu linolowego i powstania mikrozaskórników.

Z tego względu stosowanie leków takich jak finasteryd czy dutasteryd może mieć pozytywny wpływ na leczenie trądziku, gdy jest on związany z nadmierną aktywnością DHT. Nie są to jednak standardowe leki stosowane w przypadku trądziku. Leczenie trądziku za pomocą blokerów testosteronu wymaga indywidualnej oceny lekarskiej i jest rozważane głównie w przypadkach opornych na konwencjonalną terapię [1].

Inhibitor 5-α reduktazy a włosy – jak obniżyć DHT przy łysieniu?

W przypadku włosów DHT jest ważnym czynnikiem przyczyniającym się do miniaturyzacji mieszków włosowych u mężczyzn z tak zwanym łysieniem typu męskiego wzoru, które stopniowo prowadzi do utraty włosów. Co DHT robi z włosami? Hormon ten powoduje skracanie fazy wzrostu włosa oraz stopniowe zmniejszanie się mieszków włosowych, co prowadzi do ich osłabienia i wypadania.

Inhibitory 5-alfa reduktazy, poprzez hamowanie przekształcania testosteronu w DHT, mogą spowolnić ten proces. Dlatego lekarze w tym przypadku mogą przypisać dostępne na receptę finasteryd (np. Propecia, Finaster, Finasterid) lub dutasteryd (np. Avodart, Dutrozen). Dla przykładu, leczenie finasterydem w badaniu przeprowadzonym i opisanym przez Maj i wsp. (2005) zahamowało postęp łysienia u 70% pacjentów, a u 37% spowodowało częściowy odrost włosów. Te dane pokazują, że blokery testosteronu mogą być skutecznym rozwiązaniem w walce z łysieniem androgenowym [4].

Naturalne inhibitory 5-α reduktazy – jak obniżyć DHT naturalnie?

Kilka naturalnie występujących substancji roślinnych może wykazywać działanie podobne do finasterydu i dutasterydu, czyli hamować konwersję testosteronu do dihydrotestosteronu. Z reguły mają one mniejszą liczbę działań niepożądanych w porównaniu do leków dostępnych z przepisu lekarza, ale jednocześnie ich działanie jest znacznie słabsze. Naturalne sposoby na obniżenie DHT mogą stanowić wsparcie w łagodniejszych przypadkach lub jako uzupełnienie terapii farmakologicznej [1,2].

Palma sabałowa jako naturalny bloker testosteronu

Palma sabałowa (łac. Serenoa repens, Serenoa serrulata) zawiera między innymi flawonoidy, fitoestrogeny czy kwasy tłuszczowe. Dostępny w lekach bez recepty (np. Prostamol Uno, Sterko, Prostanorm) oraz suplementach diety (np. MultiProsti, Prostatan, Prostoxalen) ekstrakt z palmy sabałowej wykazuje działanie hamujące na 5-α-reduktazę typu I i II.

Dodatkowo ekstrakt ten ma właściwości przeciwzapalne, antyproliferacyjne, moczopędne, pobudzające metabolizm czy wykrztuśne. Z tych względów u kobiet może być wykorzystywany pomocniczo między innymi w zespole policystycznych jajników, a u mężczyzn w przypadku łagodnego przerostu gruczołu krokowego. Palma sabałowa stanowi naturalny bloker testosteronu, który może wspierać zdrowie prostaty i włosów [1,3].

Śliwa afrykańska – naturalny sposób na obniżenie DHT

Śliwa afrykańska (łac. Pygeum africanum) jest dostępna w licznych suplementach diety, takich jak Swanson Pygeum Śliwa afrykańska, Prostovital czy Poldanen (jedyny na rynku produkt leczniczy ją zawierający). Substancje aktywne ekstraktu ze śliwy afrykańskiej to między innymi saponiny (takie jak kwas ursolowy czy kwas oleanolowy), triterpeny (β-amyryna) czy fenole (kwas ferulowy, kwas atarowy).

Może on być wykorzystywany w przypadku łagodnego rozrostu gruczołu krokowego jako naturalny inhibitor 5 alfa reduktazy. Co ważne, jest dobrze tolerowany przez pacjentów i rzadko wywołuje działania niepożądane. Śliwa afrykańska wspiera funkcjonowanie układu moczowego i może łagodzić objawy związane z przerostem prostaty [1].

Nasiona dyni jako naturalne źródło inhibitorów DHT

Nasiona dyni (łac. Cucurbita pepo) można znaleźć między innymi w preparatach Prostogal, Prostaceum czy Prostamol. Nasiona dyni mają w składzie między innymi kwasy tłuszczowe, witaminę E, tokoferole, karotenoidy czy fitoestrogeny. Olej z pestek dyni wykazuje działanie antyandrogenne (hamuje aktywność 5-α-reduktazy).

Znalazł zastosowanie w pomocniczym leczeniu łagodnego łysienia androgenowego, stanów zapalnych stawów, chorób infekcyjnych czy łagodnego przerostu gruczołu krokowego. Nasiona dyni stanowią naturalny bloker testosteronu, który może być stosowany jako uzupełnienie diety u osób borykających się z problemami związanymi z nadmiernym poziomem DHT [1,3].

Co to DHT i co powoduje wzrost DHT?

DHT, czyli dihydrotestosteron, to silny hormon androgenowy powstający z testosteronu pod wpływem enzymu 5 alfa reduktazy. Co DHT oznacza dla organizmu? To hormon odpowiedzialny za rozwój męskich cech płciowych, wzrost zarostu, funkcjonowanie gruczołu krokowego oraz regulację libido. Przyczyn zbyt wysokiego poziomu DHT we krwi może być wiele. Do najczęściej występujących należą między innymi:

• stosowanie sterydów anabolicznych;
• obecność guzów jąder czy nadnerczy produkujących hormony;
• zaburzenie równowagi między estrogenami i androgenami;
• hiperprolaktynemia (podwyższony poziom prolaktyny);
• menopauza u kobiet;
• zespół policystycznych jajników;
• wrodzony przerost nadnerczy [1,3].

Do skutków zbyt wysokiego stężenia DHT we krwi należą między innymi:

• wypadanie włosów i łysienie (szczególnie u mężczyzn, łysienie androgenowe);
• z kolei u kobiet może wystąpić hirsutyzm (owłosienie na twarzy, piersiach, brodawkach sutkowych, brzuchu czy plecach);
• przerost prostaty prowadzący do problemów z oddawaniem moczu;
• zwiększony popęd seksualny;
• zaburzenia funkcjonowania męskich narządów płciowych, w tym problemy z erekcją [3,4].

Jak obniżyć DHT – skuteczne metody

Wiele osób zastanawia się, jak obniżyć DHT w organizmie. Do obniżenia poziomu DHT może prowadzić między innymi:

• stosowanie leków, takich jak finasteryd (np. Propecia, Finaster, Proscar) czy dutasteryd (np. Avodart, Dutrozen) poprzez blokowanie przekształcania testosteronu do DHT;
• dieta bogata w fitosterole, przeciwutleniacze, witaminę D, cynk (np. Zinc, Cynk Forte, Zinkorot) czy niektóre zioła jak czerwona koniczyna lub pokrzywa;
• preparaty zawierające, chociażby palmę sabałową (np. Sterko, Prostamol Uno, Prostanorm);
• aktywność fizyczna oraz szeroko pojęty zdrowy tryb życia pozwala zachować DHT na odpowiednim poziomie (w wielu przypadkach obniżyć jego poziom) [2,3].

Naturalne sposoby na obniżenie DHT obejmują również suplementację zieloną herbatą, która zawiera katechiny hamujące aktywność 5 alfa reduktazy. Ważne jest jednak, aby wszelkie działania mające na celu obniżenie DHT konsultować z lekarzem, szczególnie gdy rozważane jest stosowanie leków na receptę. Warto pamiętać, że zarówno leki, jak i suplementy stosowane w celu obniżenia poziomu DHT mogą wchodzić w różne interakcje lekowe, zwłaszcza z preparatami hormonalnymi lub wpływającymi na metabolizm androgenów. Takie interakcje mogą wpływać na skuteczność terapii lub nasilać działania niepożądane.

Do skutków zbyt niskiego stężenia DHT we krwi należą między innymi:

• u dzieci może dojść do tak zwanego pseudohermafrodytyzmu (pochwa może być niepełni rozwinięta, penis może przypominać łechtaczkę, a jądra mogą być niemal niewidoczne);
• może to prowadzić do problemów z niepłodnością;
• może dochodzić do niepowstawania zarostu na twarzy u mężczyzn;
• prostata z reguły jest bardzo mała, co może wpływać na funkcje układu moczowo-płciowego [2,4].

Czy finasteryd obniża testosteron? Bloker testosteronu a poziom hormonów

Należy pamiętać, że finasteryd nie obniża poziomu testosteronu we krwi. Co więcej, może on nawet zwiększać jego poziom u niektórych pacjentów. Zmniejsza on jego konwersję do DHT, a co za tym idzie, obniża jedynie poziom dihydrotestosteronu. Dlatego określenie “bloker testosteronu” nie jest do końca precyzyjne – finasteryd blokuje przekształcanie testosteronu w DHT, ale nie hamuje produkcji samego testosteronu. To ważne rozróżnienie, ponieważ testosteron pełni wiele kluczowych funkcji w organizmie, a jego odpowiedni poziom jest niezbędny dla zdrowia [1].

Warto również zaznaczyć, że finasteryd i dutasteryd jako blokery testosteronu (a właściwie inhibitory 5 alfa reduktazy) działają wybiórczo na określony enzym, nie wpływając bezpośrednio na produkcję testosteronu w jądrach czy nadnerczach.

Podsumowanie – co warto wiedzieć o DHT i 5 alfa reduktazie?

Inhibitory 5-alfa reduktazy są kluczowym narzędziem w leczeniu schorzeń związanych z nadmierną aktywnością DHT. Co to DHT? To hormon, który w nadmiarze może powodować łysienie androgenowe, przerost prostaty czy problemy skórne. Jak obniżyć DHT? Oprócz dostępnych na receptę finasterydu (np. Propecia, Finaster, Proscar) oraz dutasterydu (np. Avodart, Dutrozen) można znaleźć również inhibitory pochodzenia naturalnego, które są obecne między innymi w palmie sabałowej (np. Prostamol Uno, Sterko), nasionach dyni czy śliwie afrykańskiej.

O ile dostępne w suplementach diety naturalne inhibitory 5-alfa reduktazy są raczej stosowane pomocniczo, to finasteryd i dutasteryd mogą być kluczowe w leczeniu przerostu prostaty czy łysienia androgenowego. Blokery testosteronu, jakimi są te leki, skutecznie hamują aktywność 5 alfa reduktazy, co przekłada się na obniżenie poziomu DHT w organizmie. Jednakże ich stosowanie niesie za sobą możliwość wystąpienia działań niepożądanych, dlatego tego typu terapie są prowadzone tylko i wyłącznie pod nadzorem lekarza.

Podsumowując, zrozumienie czym jest DHT, jak działa 5 alfa reduktaza oraz jak obniżyć DHT w bezpieczny sposób, jest kluczowe dla osób borykających się z problemami zdrowotnymi związanymi z tym hormonem. Zarówno farmakologiczne blokery testosteronu, jak i naturalne metody mogą przynieść ulgę, ale zawsze powinny być stosowane pod kontrolą specjalisty.