Czym się różni furosemid od spironolu?

Leki moczopędne to jedna z podstawowych grup leków wykorzystywana w codziennej praktyce. Głównymi wskazaniami do stosowania leków z tej grupy są choroby układu krążenia (nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca), ale leki te znalazły miejsce także w terapii marskości wątroby i chorób nerek. 

Co to są diuretyki, czyli leki moczopędne?

Nazwą „leki moczopędne” określamy substancje, które poprzez bezpośredni wpływ na poszczególne struktury w nerkach zwiększają wydalanie wody i sodu. Uwzględniając różnice w budowie chemicznej oraz inne mechanizmy działania na poziomie nefronu (czyli podstawowej struktury odpowiedzialnej za funkcjonowanie nerki) czy też różny rodzaj działań niepożądanych, leki moczopędne można podzielić na 5 podstawowych grup.

Jak działa furosemid a jak spironol?

Diuretyki pętlowe, w tym furosemid,  to leki o szybkim działaniu moczopędnym – zaczynają działać w ciągu godziny, a diureza (czyli wytwarzanie i wydalanie moczu) jest zwykle zakończona w ciągu sześciu godzin. Żeby nie zakłócać snu, mogą być podawane dwa razy na dobę, rano i po południu. Furosemid przyczynia się także do zablokowania zwrotnego wchłaniania jonów chloru oraz sodu (czyli zatrzymywania tych substancji w organizmie), co w efekcie skutkuje ich wzmożonym wydalaniem wraz z moczem oraz zwiększeniem objętości wydalanej wody. Oprócz tego furosemid przyczynia się prawdopodobnie do rozszerzenia naczyń krwionośnych, dlatego obniża ciśnienie krwi. 

Spironol to lek, którego substancją czynną jest spironolakton, który należy również do grupy diuretyków, ale tych, które pozwalają na “oszczędzanie” (czyli zatrzymanie w organizmie) jonów potasu. Jego mechanizm działania, w odróżnieniu od furosemidu, jest mechanizmem receptorowym, to znaczy, że spironolakton łączy się z receptorem aldosteronowym i hamuje jego działanie w kanalikach nerkowych [1]. 

Jakie są wskazania dla obu diuretyków?

Wśród podstawowych wskazań do stosowania furosemidu i spironolaktonu wymienia się [2]:

• niewydolność serca przebiegającą z objawami retencji (zatrzymania) płynów, co objawia się obrzękami kończyn dolnych;
• nadciśnienie tętnicze, pierwotne i wtórne (szczególnie w schorzeniach nerek);
• zdekompensowaną marskość wątroby (należy pamiętać o stosowaniu przede wszystkim diuretyków oszczędzających potas, czyli wspominany w tym tekście spironolakton);
• przewlekłą chorobę nerek z retencją płynów przy zachowanej diurezie (odpowiedniej ilości moczu oddawanej w ciągu doby);
• niektóre przypadki ostrej niewydolności nerek;
• niektóre przypadki zespołu nerczycowego.

Czy działanie furosemidu różni się od działania spironolaktonu?

Nie możemy bezpośrednio zestawić i porównać obu tych leków dlatego, że należą do różnych grup diuretyków, a ich użycie zależy od tego z jakim problemem mamy do czynienia. Można jednak wskazać pewne cechy charakterystyczne dla furosemidu oraz dla spironolaktonu. Na przykład, furosemid [3]:

• charakteryzuje się średnią (ok. 50%) dostępnością po podaniu doustnym w formie tabletki, co oznacza, że tylko połowa ilości substancji zawartej w tabletce może zadziałać w organizmie;
• początek działania leku po podaniu doustnym następuje po upływie 30-60 minut, dlatego efektywniejsze jest zastosowanie formy dożylnej tego leku. W przypadku formy dożylnej początek działania następuje już po upływie 5 minut od podania leku;
• pokarm może opóźniać wchłanianie leku przyjmowanego w postaci tabletki – zaleca się zażywanie tabletki z furosemidem na czczo;
• jeśli konieczna jest zamiana postaci dożylnej na doustną, należy przyjmować doustnie dawkę 2 razy większą od tej przyjmowanej dożylnie.

W przypadku spironolaktonu [4]:

• dużo lepiej wchłania się po podaniu doustnym w formie tabletki;
• odmiennie niż w przypadku furosemidu, spironolakton wchłania się lepiej po posiłku niż na czczo;
• pełne działanie moczopędne uzyskuje się po 2-3 dniach leczenia;
• w przeciwieństwie do furosemidu, spironolakton zatrzymuje w naszym organizmie potas, dzięki czemu przeciwdziała rozwojowi hipokaliemii (obniżony poziom potasu poniżej obowiązującej normy), która jest częstym zjawiskiem w trakcie leczenia diuretykami.

Czy któryś z wymienionych leków jest bezpieczniejszy?

Nie można jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie. Każdy z leków charakteryzuje się swoim własnym profilem bezpieczeństwa i ryzykiem wywołania działań niepożądanych, co wynika między innymi z mechanizmów działania leków. Na przykład, spironolakton ze względu na brak selektywności może powodować ginekomastię, czyli przerost gruczołów piersiowych.

Spironolakton i furosemid a alkohol

Nie – podczas leczenia tymi lekami nie można spożywać alkoholu.

Ciąża i karmienie piersią

Furosemid przenika przez łożysko, osiągając w krwi pępowinowej takie samo stężenie jak we krwi matki. Lek można stosować w czasie ciąży tylko krótkotrwale, kontrolując stężenie elektrolitów, wartość hematokrytu oraz rozwój płodu. Furosemid przenika do pokarmu kobiecego i może hamować laktację, dlatego w czasie leczenia nie należy karmić piersią. Jeśli chodzi o spironolakton to brakuje wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania spironolaktonu u kobiet w ciąży.  Lek i jego metabolity przenikają przez łożysko i do pokarmu kobiecego. Należy unikać stosowania spironolaktonu u kobiet w ciąży i u kobiet karmiących piersią [2].

Jakie są leki z furosemidem i spironolaktonem?

Jeśli chodzi o spironolakton, lek ten dostępny jest w postaci tabletek (Finospir), tabletek powlekanych (Spironol), a także kapsułek (Verospiron). Furosemid dostępny jest w postaci tabletek powlekanych (Furosemid Aurovitas, Furosemid Polfarmex, Furosemid Polpharma) lub roztworu do podania dożylnego (Furosemide Kabi, Furosemide Polpharma).

Jakie są przeciwwskazania do stosowania furosemidu i spironolaktonu?

Przeciwwskazania do stosowania leków moczopędnych wynikają z profilu i ich siły działania. Podstawowym przeciwwskazaniem do leczenia diuretykami jest brak wskazań, a także hipotonia (zbyt duże obniżenie ciśnienia tętniczego krwi) oraz hipowolemia (zbyt mała ilość krwi w całym układzie naczyniowym).

Podsumowanie

Leki moczopędne są wykorzystywane w leczeniu wielu schorzeń od lat. Ich rola w leczeniu nadciśnienia tętniczego i niewydolności serca jest niepodważalna. Leki te nie tylko wydłużają życie pacjentów i opóźniają wystąpienie powikłań, ale także poprawiają jakość życia. Umożliwiają kontrolę ciśnienia tętniczego, a w przypadku antagonistów aldosteronu (na przykład omawiany w tekście spironolakton) – także hamowanie przebudowy mięśnia sercowego po ostrych zespołach wieńcowych.