Zaparcia u niemowląt – jak pomóc dziecku przy twardym stolcu?

Zaparcia u niemowląt – skąd się biorą i co to jest?

Rytm wypróżnień u niemowląt w pierwszych miesiącach życia zmienia się. Na początku dziecko oddaje smółkę, z czasem pojawiają się stolce przejściowe, aby ostatecznie maluch wydalał półpłynną lub papkowatą kupę. Rodzice nazywają ją żartobliwie „jajecznicą” lub „musztardą”. Pojawia się od kilku do kilkunastu razy dziennie, nawet po każdym karmieniu piersią. Niemowlęta karmione mlekiem modyfikowanym oddają zazwyczaj 2-3 stolce dziennie w bardziej uformowanej, zwartej postaci. I taki rytm nie niepokoi rodziców, gdyż jest uznawany za normę. Jednak z biegiem czasu w diecie dziecka pojawiają się modyfikacje, które mogą powodować właśnie zaparcia u niemowląt. Co to tak właściwie jest? Zatwardzeniem u niemowląt określa się rzadkie oddawanie twardego, czasem zbitego stolca z ogromnym wysiłkiem, któremu towarzyszy odczuwanie bólu i nierzadko płacz dziecka. Jakie mogą być przyczyny zaparcia u niemowlaka?

Przyczyny zatwardzeń u niemowląt

Rzadsze oddawanie stolca u niemowląt karmionych wyłącznie piersią nie powinno budzić niepokoju. Normalne jest, że rytm wypróżnień u tych dzieci zmienia się. Od początkowych nawet kilkunastu stolców dziennie do jednego na 3-4 dni. Dopóki stolce nie mają zbitej konsystencji, a wypróżnieniu nie towarzyszy zwiększony wysiłek lub płacz nie mówimy o zaparciach. Jakie mogą być przyczyny zatwardzeń u niemowląt? Oto one [1-3]:

• przejście z karmienia piersią na karmienie mlekiem modyfikowanym lub podczas zmiany sztucznej mieszanki. Dla młodego organizmu zmiany te mogą być „trudne do zniesienia” i objawiać się zaparciami, do momentu unormowania pracy jelit;
• karmienie dziecka mlekiem modyfikowanym. Zaparcia u noworodka karmionego sztucznie wynika z tego, że pokarm nie jest tak dopasowany do potrzeb małego organizmu jak mleko matki. Mleko modyfikowane jest też trudniej przyswajalne przez niedojrzały jeszcze układ pokarmowy dziecka;
• niewłaściwe przygotowanie mleka modyfikowanego, a dokładniej nieodpowiednie proporcje proszku i wody. Zbyt mała ilość wody to zbyt gęsty pokarm, który może spowodować zaparcie;
• rozszerzanie diety niemowlaka. Dokładniej wprowadzanie nowych, stałych pokarmów, z których trawieniem nie radzi sobie jeszcze młody organizm;
• nadmiar w rozszerzanej diecie pokarmów wywołujących zaparcia, np. gotowana marchewka, gotowany ryż, banany;
• alergie pokarmowe na nowo wprowadzony produkt lub białka mleka krowiego obecne w mleku modyfikowanym.

Domowe sposoby na zatwardzenieu niemowlaka

Jak w takim razie poradzić sobie z zaparciami u niemowląt? Możliwości jest wiele. Oczywiście istnieją krople na zaparcia u noworodka lub czopki glicerynowe dla noworodka, które przynoszą wręcz natychmiastowy efekt, ale na początku warto zacząć od nielekowych działań. W dalszej części omówimy dobre leki na zaparcia dla noworodków, ale teraz skupmy się na domowych sposobach na zatwardzenie dla niemowlaka [1,2]:

• gdy zauważymy problemy z wypróżnianiem u niemowlaka karmionego sztucznie, należy sprawdzić, czy przygotowaliśmy mleko zgodnie z zaleceniami producenta. Bardzo ważne jest, aby przyrządzone mleko zawierało odpowiednią ilość wody, nie było zbyt gęste. Jeśli konsystencja jest właściwa, a objawy nadal nie ustępują, warto rozważyć zmianę produktu, najlepiej na taki, który jest wzbogacony probiotykami i prebiotykami; 
• gdy zaparcia pojawiają się na etapie rozszerzania diety, warto podawać dziecku posiłki z dodatkowymi porcjami błonnika, np. pełnoziarniste pieczywo i kasze. Wskazane jest też dopajanie dziecka wodą. Skuteczne w walce z zaparciami są też przeciery z jabłek czy śliwek. Jedną z zasad jest wprowadzanie nowych pokarmów stopniowo, w kilkudniowych odstępach, aby móc obserwować reakcję organizmu. Gdy po jakimś produkcie pojawi się zaparcie, warto rozważyć eliminację go z diety na jakiś czas; 
• starym sposobem naszych babć czy mam było też drażnienie odbytu dziecka np. końcówką termometru. Metoda ta nie ma jednak uzasadnienia w literaturze fachowej, a może przyczynić się trwałego uszczerbku na zdrowiu niemowlaka – tego nie polecamy!

Leki z apteki na zaparcia u niemowlaka

Jeśli metody domowe nie zadziałają, a zaparcia utrzymują się, warto skonsultować się z pediatrą i dobrać odpowiednią farmakoterapię. Ważne jest, aby na własną rękę nie stosować żadnych środków farmakologicznych ani technik wspomagających wypróżnienia. Natomiast istnieją pewne leki, które są bezpieczne nawet dla niemowlaków. To na przykład syropy lub krople na zaparcia u noworodka.

Jednymi z bezpieczniejszych produktów skutecznych w walce z zaparciami są środki osmotycznie czynne. Mają za zadanie zmiękczyć stolec i ułatwić jego wydalenie. Zatrzymują wodę w świetle jelita, przez co dochodzi do wzrostu objętości mas kałowych. Pobudzają one perystaltykę jelit i w efekcie prowadzą do wypróżnienia. Stosuje się je przez określony czas, aż do uzyskania prawidłowego rytmu wypróżnień. Są bezpieczne dla małego dziecka, nie wchłaniają się z przewodu pokarmowego, więc są obojętne dla organizmu. O czym mowa? To np. laktuloza, która występuje w postaci syropów i zawiesin o różnych smakach. Efekty jej działania widoczne są zwykle po 24-48 godzinach od podania doustnego. Należy mieć na uwadze, że może powodować wzdęcia na skutek fermentacji w jelitach, np. Lactulosum Hasco, Lactulosum Amara, Duphalac, Lactulose-MIP, Solaq.

Lactulosum Amara, syrop

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• bezpieczny i skuteczny syrop na zaparcia;
• można podawać od urodzenia;
• bezpieczny dla kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• dobry, truskawkowy smak;
• po otwarciu zużyć w ciągu 1 roku.

Duphalac, roztwór doustny

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• bezpieczny i skuteczny syrop na zaparcia;
• można podawać od urodzenia;
• bezpieczny dla kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• największe stężenie laktulozy;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości i różnym smaku.

Kolejna opcja to makrogole, które najczęściej występują w postaci proszku do samodzielnego sporządzenia roztworu doustnego lub gotowego roztworu. Proszek rozpuszcza się w wodzie, mleku lub soku. Można je podawać niemowlętom dopiero od 6 miesiąca życia. Nie są metabolizowane w jelicie, dzięki czemu nie powodują wzdęć. Działanie preparatu zazwyczaj rozpoczyna się po 1-3 dniach stosowania, np. Dicopeg junior, Dulcosoft junior, Xenna Balance Junior.

DulcoSoft Junior, roztwór doustny

O produkcie

• wyrób medyczny;
• bezpieczny i skuteczny syrop na zaparcia;
• produkt zarejestrowany od 6. miesiąca życia, ale substancję można stosować od urodzenia;
• bezpieczny dla kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• bez laktozy, glutenu i cukru;
• produkt bezsmakowy (można połączyć, np. z sokiem);
• występuje również w wersji DulcoSoft, która jest tożsama z wersją Junior; ma jedynie większą objętość.

Dicopeg Junior, saszetki

O produkcie

• łatwa forma do podania;
• działa łagodnie, tylko w jelitach;
• dla dzieci od 6. miesiąca życia;
• nie zawiera laktozy;
• zawiera aromat smakowy;
• występuje w formie saszetek w różnej ilości oraz proszku.

Krople na zaparcia u noworodka – co wybrać?

Jeśli chodzi o krople na zaparcia u nowordka to asortyment jest bardzo okrojony. W rzeczywistości nie ma typowych preparatów na przeczyszczenie. Jedyne krople – Pikopil – można stosować od 4. roku życia. Uniwersalne preparaty na zaparcia u niemowlaka istnieją jedynie w formie płynnej i zostały wymienione wcześniej. Jest pewien wyjątek. Jednym z produktów, który warto również włączyć do diety niemowlaka cierpiącego na zaparcia, są krople probiotyczne (np. BioGaia, Dicoflor Baby, Diflos, Multilac baby, 4Lacti Baby). Wspierają one i utrzymują prawidłową florę bakteryjną jelit. Poprawiają czynność niedojrzałego jeszcze układu pokarmowego, a dodatkowo wzmacniają układ odpornościowy.

Czopki na zaparcia dla niemowląt i inne preparaty doodbytnicze

Produkty te również należą do bezpiecznych środków leczących zaparcia (Czopki glicerolowe farmina, Eva/qu Bambini). Stosuje się je jednak doraźnie, celem uzyskania jak najszybszego wypróżnienia. Nie zaleca się stosowania ich zbyt często. Czopki glicerynowe dla noworodka zawierają w składzie glicerynę, która pod wpływem ciepła zmienia postać ze stałej na płynną. W tej formie pobudza perystaltykę jelit, a przy okazji natłuszcza jelito i ułatwia wypróżnienie. Powinno ono nastąpić w niedługim okresie po podaniu czopka (do około 1 godziny). Ponieważ można je stosować dopiero po ukończeniu 1. roku życia, przed podaniem niemowlakowi należy skonsultować się z lekarzem.

Eva/qu Bambini, czopki

O produkcie

• wyrób medyczny;
• w opakowaniu 6 czopków;
• dla dzieci od 2. roku życia;
• działają łagodnie.

Czopki glicerolowe farmina, czopki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• w opakowaniu 10 sztuk;
• dla dzieci od 3. roku życia;
• efekt przeczyszczający następuje po kilkunastu minutach.

Ostatnia opcja, o której warto wspomnieć, to doodbytnicze wlewki. To roztwór, który wprowadza się do odbytnicy dziecka za pomocą specjalnej kaniuli. W delikatny sposób drażni ściany jelita grubego i pomaga w wypróżnieniu. Niektóre wlewki są wzbogacone o składniki działające ochronnie i łagodząco na błonę śluzową odbytu. Dość uniwersalnym preparatem jest Melilax Pediatric, który można stosować nawet u niemowląt.

Melilax Pediatric, wlewka doodbytnicza

O produkcie

• wyrób medyczny;
• w formie wlewu doodbytniczego;
• nie zawiera glutenu;
• wlewka na bazie miodu;
• wyrób jednorazowego użytku;
• odpowiednia dla niemowląt.

Podsumowanie

Zaparcia u niemowląt to częsty problem, który objawia się rzadkimi, twardymi i bolesnymi wypróżnieniami. Najczęstszymi przyczynami są zmiany w diecie, przejście na mleko modyfikowane, brak błonnika i odwodnienie. W pierwszej kolejności warto sięgnąć po domowe sposoby na zatwardzenie u niemowlaka – zwiększenie ilości płynów, wprowadzenie błonnika i delikatny masaż brzuszka. Jeśli to nie przynosi efektów, skuteczne będą krople na zaparcia u noworodka (np. z laktulozą – Lactulosum Amara, Duphalac) lub czopki glicerynowe dla noworodka (np. Farmina). Warto również rozważyć zastosowanie makrogoli (np. Dicopeg Junior) u starszych niemowląt. W przypadku braku poprawy konieczna może być konsultacja z pediatrą.