Półpasiec (herpes zoster) jest chorobą wirusową. Wywołuje go wirus ospy wietrznej, który należy do grupy wirusów herpes (Varicella – zoster). Są to wirusy, które wbudowują się do łańcucha ludzkiego DNA. Ich cechą charakterystyczną jest przechodzenie w stan utajenia i ponowny rozwój infekcji. Lekarze nazywają ją wtórną. Wirusy wiele lat drzemią w zwojach tylnych rdzenia kręgowego lub w nerwach czaszkowych. W sprzyjających dla siebie okolicznościach się budzą. U osób, które przechorowały ospę ryzyko rozwinięcia, półpaśca wynosi od 10 do 30%. Im starsza osoba, tym prawdopodobieństwo większe. Choroba rozwija się w

• obniżonej odporności,
• w zmęczeniu i stresie,
• w immunosupresji (leczenie po przeszczepach),
• starszym wieku.

W wymienionych sytuacjach wirus przemieszcza się nerwami czuciowymi w kierunku skóry i wywołuje zmiany dermatologiczne. Półpasiec jest chorobą wirusową, która dotyka osoby starsze. Objawia się zmianami skórnymi i nerwobólami [1]. 

Objawy półpaśca 

Głównym objawem półpaśca jest charakterystyczna osutka, czyli pęcherzykowo-grudkowa wysypka skóry. Wysypka pojawia się w miejscu unerwionym przez zainfekowany nerw. Najczęściej na twarzy w pobliżu oczodołu, na tułowiu obejmuje klatkę piersiową i okolice pasa. Rzadziej obejmuje kończyny. Charakterystyczną cechą zmian skórnych jest to, że nie przekraczają linii środkowej ciała, obejmują jedną połowę. Wysypka piecze i swędzi, a miejsce jest przeczulone i bolesne. Zmianom skórnym towarzyszą dolegliwości bólowe. Mogą to być utrudniające funkcjonowanie bóle neuropatyczne. 

Wirus atakuje gałkę oczną, wtedy wywołuje zapalenie rogówki. Czasami nerwy słuchowe i wtedy wywołuje zapalenie ucha. U osób z obniżoną odpornością występuje tzw. postać rozsiana oraz ryzyko zapalenia:

• płuc,
• wątroby,
• mózgu. 

Półpasiec w rozsianej postaci leczy się kompleksowo. Lekarze łączą leki przeciwwirusowe i przeciwbólowe.  

Leczenie półpaśca  

W typowym półpaścu stosuje się doustne leczenie Acyclovirem (Zovirax, Heviran, Hascovir). A u chorych z obniżoną odpornością lub w ciężkim przebiegu lekarz rozważy podanie dożylne. Natomiast do uśmierzenia bólu neuropatycznego początkowo wystarczy paracetamol. Przy silniejszym bólach lekarz zleci niesteroidowe leki przeciwzapalne np. Ketoprofen (Ketonal, Profenid, Ketolek) lub Naproxen (Anapran, Nalgesin), a nawet słaby opioid np. Tramadol (Tramal, Poltram) lub buprenorfinę (Transtec w postaci plastrów). 

Kolejnym krokiem w leczeniu bólu jest zastosowanie koanalgetyku, czyli leku uzupełniającego leczenie przeciwbólowe. Do wyboru są leki:

• przeciwdepresyjne (mianseryna, mirtazapina)
• przeciwdrgawkowe (karbamazepina, okskarbazepina, lamotrygina, topiramat, pregabalina, gabapentyna)
• tzw. tropikalne (lidokaina w postaci plastrów) [1].

Powikłania choroby 

Najczęstszym powikłaniem półpaśca jest przewlekły ból, który lokalizuje się w miejscu występowania wysypki. Jest to neuralgia półpaściowa. Ból utrzymuje się dłużej niż 30 dni po ustąpieniu wysypki i utrudnia życie chorego. Innym powikłaniem jest upośledzenie, a nawet utrata słuchu z powodu zajęcia przez wirusa nerwu słuchowego. 

Jeśli wirus zaatakuje nerwy gałki ocznej, chory może stracić ostrość widzenia. A w przypadku porażenia nerwów, nawet utracić całkowicie wzrok. Ciężkim powikłaniem jest zapalenie mózgu, które może prowadzić do zgonu chorego. Półpasiec jest przypadłością przewlekle chorych, hospitalizowanych na oddziałach szpitalnych, szczególnie onkologicznych [3]. 

Czytaj więcej: Mięczak zakaźny i 7 sposobów ochrony przed chorobą

Czy półpaścem można się zarazić? 

Wirus półpaśca może przenosić się na osoby, które nie chorowały na ospę wietrzną. W takich przypadkach dochodzi do rozwoju ospy wietrznej. Natomiast nie rozwinie się bezpośrednio półpasiec. Jednak ryzyko zakażenia jest stosunkowo małe. Wirus rozprzestrzenia się po bezpośrednim kontakcie z płynem surowiczym z wysypki. Dlatego chory powinien chronić skórę szczelnym ubraniem, aby nie doszło do uszkodzenia. A osoby z otoczenia powinny obchodzić się delikatnie z chorymi. Natomiast nie ma zagrożenia w przypadku krótkotrwałych kontaktów. Wirus nie przenosi się drogą kropelkową. 

Niestety w niektórych grupach półpasiec stwarza duże zagrożenie. Ponieważ ryzyko zakażenia i powikłań wzrasta u

• Kobiet ciężarnych; 
• Wcześniaków urodzone przez matki, podatne na zachorowanie na ospę wietrzną;
• Dzieci urodzone poniżej 28. tygodnia ciąży lub o masie ciała poniżej 1000 gramów, niezależnie od tego, czy matka przechorowała ospę wietrzną lub była szczepiona;
• Pacjentów z zaburzeniami odporności niezależnie od wieku.

W wymienionych przypadkach lepiej unikać kontaktów z chorymi na półpasiec. Szczepionka przeciwko półpaścowi nie jest jeszcze dostępna w Polsce [1].