Czy suplementacja w ciąży jest konieczna?

Suplementacja w ciąży może być konieczna, ale zawsze powinna być prowadzona pod nadzorem lekarza lub specjalisty ds. żywienia. Decyzja o suplementacji zależy od wielu czynników, w tym od indywidualnych potrzeb i warunków zdrowotnych matki oraz od etapu ciąży.

Niemniej należy podkreślić, że niezależnie od suplementacji, ważne jest prowadzenie zdrowego stylu życia i regularne kontrole prenatalne u lekarza, aby zapewnić odpowiedni rozwój i zdrowie zarówno matki, jak i dziecka. Decyzję o suplementacji oraz rodzaj suplementów powinien zawsze ustalić lekarz prowadzący ciążę na podstawie indywidualnych potrzeb i badań krwi. Niezależnie od tego, jakie suplementy są zalecane, zawsze ważne jest przestrzeganie zaleceń lekarza.

Jakich witamin brakuje w ciąży? Aktualne zalecenia

Najnowsze rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGIP) z 2020 roku, wskazują na 5 najważniejszych składników, potrzebnych do prawidłowego rozwoju ciąży, na podstawie analizy specyfikacji społeczeństwa polskiego. Są to:

• kwas foliowy;
• kwas DHA;
• witamina D3;
• jod;
• żelazo [1].

Co suplementować w ciąży?

Kwas foliowy

Kwas foliowy jest witaminą, niezbędną do wzrostu i rozwoju wszystkich komórek organizmu. Przyjmowanie kwasu foliowego minimalizuje ryzyko wystąpienia wad cewy nerwowej u płodu. Pozwala także zapobiec anemii u ciężarnej. Naturalnie kwas foliowy występuje w zielonych warzywach, takich jak szpinak, sałata, brukselka, brokuły. Jest go dużo także w roślinach strączkowych i zbożach pełnoziarnistych. Dobrym źródłem kwasu foliowego są także jajka, wątróbka i orzechy. Według zaleceń suplementowanie kwasu foliowego, powinno rozpocząć się minimum 6 tygodni przed zajściem w ciążę [1].

• W okresie okołokoncepcyjnym zaleca się suplementację 400 µg 5-MTHF oraz 400 µg kwasu foliowego/dzień.
• Kobiety w ciąży oraz podczas laktacji powinny stosować suplementację 800 µg 5-MTHF/dzień.
• W suplementacji kobiet planujących ciążę, ciężarnych oraz w czasie laktacji można również stosować preparaty zawierających w swoim składzie zarówno aktywny folian, jak i syntetyczny kwas foliowy.
• U kobiet z BMI >30 kg/m2 po oznaczeniu poziomu folianów poniżej 28 nmol/l zaleca się suplementację 5 mg/dobę folianów w połączeniu z mio-inozytolem (1000 mg) maksymalnie do 12 tc.
• U kobiet, które urodziły wcześniej dziecko z wadą cewy nerwowej zaleca się suplementację 5 mg/dzień folianów.

Kwas DHA

Kwas DHA (dokozaheksaenowy), należy do grupy wielonienasyconych kwasów tłuszczowych typu omega-3. Jest to kwas egzogenny, co oznacza, że nie jest wytwarzany w organizmie, dlatego trzeba dostarczyć go wraz z pożywieniem. Korzyści związane z suplementacją kwasu DHA w okresie ciąży są związane z minimalizacją ryzyka porodu przedwczesnego oraz wzrostem masy urodzeniowej dziecka; dodatkowo kwas DHA przyczynia się do zapewnienia prawidłowej ostrości wzroku i rozwoju psychomotorycznego dziecka. Najlepszym naturalnym źródłem kwasu DHA, są tłuste ryby morskie (np. dziki łosoś, makrela). Innym uznanym źródłem są algi morskie – mogą być dobrą alternatywą dla preparatów zawierających olej rybi, które często pozostawiają charakterystyczny posmak w ustach, co nie wszystkim ciężarnym odpowiada [1].

• Zalecana dobowa dawka to minimum 200 mg/dobę u wszystkich ciężarnych.
• Kobiety z dodatnim wywiadem w kierunku porodu przedwczesnego powinny przyjmować 1000 mg/dobę kwasów DHA.

Witamina D3

Suplementacja witaminy D3 w ciąży pozwala na utrzymanie prawidłowej gęstości mineralnej kości. Obecnie wskazuje się także na istotną rolę tej witaminy w zapobieganiu przedwczesnym porodom i niskiej masie urodzeniowej dziecka [1].

• U kobiet w ciąży i karmiących piersią, z prawidłowym BMI zalecana dawka dobowa witaminy D3 to 1500-2000 IU.
• U ciężarnych, u których BMI przekracza 30, można zwiększyć dawkę do 4000 IU/dobę.
• Optymalnym i sugerowanym postępowaniem powinno być indywidualne dostosowanie dawkowania witaminy D3 w oparciu o jej stężenie w surowicy krwi.

Jod

W trakcie ciąży zapotrzebowanie na jod wzrasta, co jest związane m.in. z potrzebą wytwarzania hormonów tarczycy dla rozwijającego się płodu. Niedobór jodu u ciężarnej może powodować niedoczynność tarczycy — zarówno u niej jak i u dziecka; zbyt mała ilość tego pierwiastka jest niekorzystna — powoduje  upośledzenie umysłowe, kretynizm u dziecka oraz  niedosłuch i głuchotę noworodków. Wykazano także związek z niedoborem jodu, a ryzykiem porodu przedwczesnego. Źródłem jodu w diecie jest jodowana sól kuchenna, ryby morskie, produkty mleczne [1].

• U wszystkich ciężarnych, bez chorób tarczycy zaleca się suplementację w dawce 150-200 mcg/dobę.
• Kobiety z chorobami tarczycy wymagają stałego monitorowania stężenia hormonów tarczycy i przeciwciał przeciwtarczycowych.

Żelazo

W przypadku żelaza decyzja o konieczności suplementacji powinna opierać się o badania morfologii i poziomu ferrytyny we krwi. Lekarz prowadzący ciążę, podejmuje decyzję o konieczności suplementacji żelazem. Wykazano, że przyjmowanie suplementów z żelazem u kobiet z prawidłowym stężeniem hemoglobiny, powoduje m.in. częstsze występowanie cukrzycy ciążowej. Jest więc niekorzystne dla ciężarnej.

Dobrym źródłem żelaza w pożywieniu jest wątróbka, żółtka jaj, kakao, chude mięso wieprzowe i wołowe [1].

• Przed 16 tygodniem ciąży, suplementację żelazem zaleca się wyłącznie dla kobiet, u których stwierdzono niedokrwistość związaną z niedoborem żelaza.
• Po 16 tygodniu ciąży dopuszcza się suplementację w dawce maksymalnie 30 mg/dobę, jeśli stężenie ferrytyny wynosi poniżej 60 mcg/l.

Jak wybrać dobry suplement diety dla ciężarnej?

Na rynku aptecznym dostępnych jest wiele preparatów, pozwalających uzupełnić dietę kobiety w ciąży w niezbędne witaminy i minerały. Największą popularnością cieszą się preparaty złożone, które zawierają wszystkie potrzebne składniki.

Przy wyborze warto wybierać preparaty dostosowane do aktualnego wieku ciąży — zazwyczaj suplementy podzielone są na te, które należy przyjmować przed 12 tygodniem oraz te do stosowania po 12 tygodniu ciąży (np.: Prenatal Uno i Prenatal Duo).

Innym elementem, który warto wziąć pod uwagę przy wyborze suplementu dla ciężarnej, jest np. źródło kwasu DHA — jak zostało wspomniane, mogą to być ryby (np. preparat Mama DHA) lub algi (np.: Omegamed Optima Forte). Ta różnica może być bardzo istotna dla kobiety w ciąży, której często zmysł węchu i smaku jest wyczulony i nie wszystkie są w stanie zaakceptować rybi posmak w ustach.

Niezwykle istotne jest, aby suplement zawierał wystarczającą ilość witamin i minerałów — zgodnie z aktualnymi zaleceniami. Wiele preparatów dedykowanych dla ciężarnych, zawiera ich zdecydowanie zbyt mało, dlatego ważne jest analizowanie składu preparatu samodzielnie lub z pomocą farmaceuty.

Jednak przede wszystkim suplementację powinno dostosowywać się indywidualne do zapotrzebowania ciężarnej. Bezwzględnie należy przyjmować kwas foliowy (np. dostępny w aptekach lek Folik), natomiast reszta składników powinna być dostosowana do osobistych potrzeb kobiety i skonsultowana z lekarzem prowadzącym, bo jak w przypadku żelaza, dużo, nie zawsze znaczy lepiej.

Od kiedy brać witaminy w ciąży?

Zazwyczaj zaleca się rozpoczęcie suplementacji witamin w ciąży od momentu potwierdzenia ciąży. Jeśli kobieta planuje ciążę, to suplementację kwasem foliowym należy rozpocząć co najmniej pół roku wcześniej.