Flukonazol czy nystatyna – co wybrać na grzybicę i kiedy?

Jak leczyć grzybicę?

Jeśli zmagasz się z grzybicą, prawdopodobnie zastanawiasz się nad najskuteczniejszym sposobem leczenia. Grzybica to poważna choroba, która może obejmować nie tylko skórę, ale także układy moczowy, rodny i inne. Gdy miejscowe leki przeciwgrzybicze nie przynoszą rezultatów, konieczne jest wdrożenie terapii doustnej. Wśród najczęściej stosowanych leków znajdują się flukonazol i nystatyna. Co wybrać – flukonazol czy nystatynę? Jak działają te leki i kiedy je stosować? Sprawdźmy.

Jak działają flukonazol i nystatyna w leczeniu grzybicy?

Na co jest flukonazol? Flukonazol to lek przeciwgrzybiczy z grupy triazoli. W jaki sposób flukonazol niszczy komórki grzybów? Błona komórkowa grzybów zbudowana jest m.in. z ergosterolu, który jest niezbędny do ich przeżycia oraz zachowania prawidłowego funkcjonowania. Ergosterol powstaje z innej substancji, tj. lanosterolu. Flukonazol hamuje działanie enzymu, który bierze udział we wspomnianej przemianie, wskutek czego dochodzi do zahamowania syntezy ergosterolu. W efekcie zwiększa się przepuszczalność błony komórkowej grzyba i dochodzi do jego zniszczenia [1,2]. 

A co z nystatyną. Jak ona działa? Kiedy stosować maść bez recepty z nystatyną? Nystatyna to antybiotyk o działaniu przeciwgrzybiczym. Związek ten łączy się ze wspomnianym wcześniej ergosterolem i prowadzi do powstania kanalików w błonie komórkowej grzyba. W efekcie wnętrze komórki wylewa się na zewnątrz i dochodzi do obumarcia komórki [3,4].

Jakie skutki uboczne ma flukonazol i nystatyna?

Flukonazol jest dość dobrze tolerowanym lekiem. Najczęściej pacjenci skarżą się na zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, mdłości, wymioty, bóle brzucha i biegunkę. Częściej zdarza się to u dzieci. Mogą pojawić się także bóle i zawroty głowy oraz wysypka. W badaniach krwi czasami obserwowano podwyższony poziom enzymów wątrobowych. Ma to charakter przejściowy [1,2].

Przy stosowaniu nystatyny działania niepożądane również obserwowane są dość rzadko i najczęściej to problemy żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, wymioty i biegunka oraz ból brzucha. Skutkiem ubocznym nystatyny mogą być skórne reakcje alergiczne, w tym zespół Stevensa-Johnsona, będący dość rzadkim działaniem niepożądanym. Większość problemów pojawia się po doustnym stosowaniu leku, natomiast przy stosowaniu miejscowym reakcje niepożądane zdarzają się rzadko [3,4].

Kiedy stosować leki przeciwgrzybicze?

Pojawiła się u ciebie jakaś infekcja grzybicza i zastanawiasz się, co wybrać? Flukonazol czy nystatynę? Już wyjaśniamy! Wskazania do stosowania flukonazolu obejmują szereg zakażeń spowodowanych grzybami. Będzie to kandydoza pochwy i narządów rodnych, jamy ustnej, gardła oraz przełyku. Flukonazol stosuje się także do leczenia ogólnoustrojowych zakażeń grzybami z rodzaju Candida. Lek ten podaje się także przy kryptokokowym zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych. Stosuje się go także do leczenia drożdżakowych zakażeń moczu i skóry. Flukonazol podawany doustnie to także lek do leczenia grzybicy paznokci. Poza zatwierdzonymi wskazaniami flukonazol stosuje się także do leczenia off-label, czyli poza tymi wskazaniami. Tutaj możemy wyróżnić blastomykozę, histoplazmozę oraz kokcydioidomykozę (głównie infekcji kości i stawów) [1,2].

A jak to wygląda w przypadku nystatyny? Nystatynę wykorzystuje się do leczenia drożdżakowych zakażeń układu pokarmowego, przełyku i jamy ustnej. W formie zawiesiny często jest ordynowana do terapii pleśniawek jamy ustnej – szczególnie u dzieci. Czasami nystatynę podaje się jako profilaktykę u pacjentów leczonych dużymi dawkami antybiotyków lub kortykosteroidów. W formie tabletek dopochwowych nystatynę stosuje się do leczenia grzybicy pochwy i sromu [3,4]. A kiedy brać nystatynę z antybiotykiem? Czy powinno stosować się takie połączenie? Nystatyna niszczy grzyby, a antybiotyk neutralizuje bakterie. Jednak podczas długotrwałej antybiotykoterapii mikrobiota jelit może ulec zaburzenia, co sprawia, że niebezpieczne grzyby mogą zacząć się rozwijać. Wtedy zasadne jest włączenie nystatyny jako leku przeciwgrzybiczego, ale profilaktycznie nie powinno stosować się brać nystatyny z antybiotykiem.

Jak wygląda dawkowanie omawianych leków?

Wiemy już, na co jest flukonazol i kiedy warto stosować, np. maść bez recepty z nystatyną. Ale jak brać te leki? Dawkowanie flukonazolu jest zróżnicowane i zależy od rodzaju choroby i jej intensywności. Poniżej omówimy wybrane schematy terapeutyczne. Do leczenia kryptokokowego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych stosuje się dawki od 200 mg do 800 mg flukonazolu na dobę, a terapia może trwać nawet do 8 tygodni. Leczenie zakażenia grzybiczego przełyku i jamy ustnej opiera się na zastosowaniu dawki nasycającej do 400 mg substancji, a następnie do 200 mg na dobę przez około 3 tygodnie. Jeśli stwierdzi się obecność drożdżaków w moczu, to podaje się do 400 mg leku na dobę przez 3 tygodnie [1,2].

Jeśli chodzi o grzybice skóry, to dawkowanie wygląda zupełnie inaczej. Tutaj najczęściej podaje się 150 mg substancji raz na tydzień przez 6 tygodni (chociaż istnieją schematy, gdzie stosuje się 50 mg na dobę). W grzybicy paznokcie również podaje się 150 mg flukonazolu raz na tydzień, ale tutaj czas terapii może trwać nawet 12 miesięcy, gdyż stary paznokieć musi zostać całkowicie zastąpiony przez nowy. Jak wygląda dawkowanie flukonazolu przy grzybicy pochwy? Ttutaj podaje się 150 mg flukonazolu i jest to jednorazowa dawka. Podobnie sprawa wygląda przy zakażeniach żołędzi [1,2].

Dawkowanie nystatyny w leczeniu zakażeń grzybiczych polega na podawaniu najczęściej 1 lub 2 tabletek 4 razy na dobę. Terapia może trwać do 3 tygodni, a po ustąpieniu objawów powinno się jeszcze ją kontynuować do 2 dni. Jeśli podajemy ją jako profilaktyka antybiotykoterapii, to 1 tabletkę przyjmuje się 2 lub 3 razy na dobę. Nystatynę można stosować do pędzlowania jamy ustnej, gdyż występuje w formie zawiesiny. Pędzlowanie zwykle przeprowadza się u dzieci. U dorosłych należy przyjąć około 5 ml płynu i płukać nim jamę ustną tak długo, jak to możliwe. Takie płukanie powtarza się 4 razy na dobę. W przypadku leczenia zakażeń grzybiczych układu rodnego stosuje się od 1 do 2 tabletek dopochwowo na dobę przez 2 tygodnie [4].

Co jest bezpieczniejsze? Nystatyna czy flukonazol?

Każdy lek ma pewne działania niepożądane i przeciwwskazania. Zawsze należy o tym pamiętać i poinformować farmaceutę lub lekarza. Należy pamiętać, że wspomniane leki mogą nie być wskazane do stosowania w przypadku konkretnych grup pacjentów. Poniżej porównaliśmy profile bezpieczeństwa dla obu substancji – flukonazolu i nystatyny:

• flukonazol to lek, który podawany w I trymestrze ciąży może zwiększyć ryzyko poronienia i spowodować wady rozwojowe płodu. Z tego powodu nie powinno się go stosować, chyba że istnieje stan zagrażający życiu matki. Nystatyna również nie jest zalecana w trakcie ciąży. Co prawda lek praktycznie nie wchłania się z przewodu pokarmowego, ale nie ma dostatecznych danych o bezpieczeństwie tego leku;
• flukonazol i nystatyna nie są przeciwwskazane podczas karmienia piersią. Dawki, które przenikają do mleka po podaniu flukonazolu matce są niższe, niż te zalecane dziecku. W przypadku nystatyny nie ma pewności co do jej przenikania do mleka, a dodatkowo jest to lek, który podaje się noworodkom;
• oba leki można stosować podczas prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn. Nie zaburzają one koncentracji. Jedyne ryzyko przy stosowaniu flukonazolu to możliwe wystąpienie zawrotów głowy. Występuje ono najczęściej jedynie na początku terapii;
• nie ma potwierdzonych interakcji pomiędzy jednoczesnym przyjmowaniem nystatyny lub flukonazolu a spożywaniem alkoholu. Natomiast nie jest wskazane łączenie żadnych leków z alkoholem;
• nystatynę i flukonazol można stosować u osób w podeszłym wieku. Nie jest potrzebna modyfikacja dawek;
• jeśli flukonazol jest stosowany u pacjentów z niewydolnością nerek, to należy zachować ostrożność i zmniejszyć dawkę. Zależy to od klirensu kreatyniny i powinno zostać ustalone z lekarzem. Taka zmiana nie jest wymagana przy jednorazowym podawaniu leku. Przy niewydolności wątroby należy zachować ostrożność i obserwować pacjenta. Nie ma dostatecznych danych, które wskazywałyby na konieczność modyfikacji dawki;
• nystatyna praktycznie nie wchłania się z przewodu pokarmowego, dlatego nie ma potrzeby modyfikacji dawek u pacjentów cierpiących na niewydolność wątroby lub nerek. Natomiast u chorych z niewydolnością nerek oznaczano niewielkie ilości nystatyny we krwi, co należy wziąć pod uwagę [1-4].

Jakie są dostępne leki i drogi podania omawianych substancji?

Flukonazol występuje w formie leków do podania doustnego. Możemy tu wyróżnić syropy w dawce 5 mg/ml i kapsułki, kapsułki twarde oraz tabletki w dawkach 50 mg, 100 mg, 150 mg i 200 mg. Flukonazol można podawać także pozajelitowo (w formie infuzji). Są to preparaty w dawce 2 mg/ml. Czy istnieje flukonazol bez recepty? Czy istnieją jakiekolwiek zamienniki flukonazolu bez recepty? Niestety jest to lek dostępny jedynie na receptę lekarską.

A jak to wygląda w przypadku nystatyny? Czy istnieje nystatyna jako zamiennik bez recepty? Czy jest może maść bez recepty z nystatyną? Niestety to też tylko preparat na receptę. Nystatyna występuje jako lek do podawania doustnego, dopochwowego i na błony śluzowej jamy ustnej. Dawkę nystatyny określa się w jednostkach międzynarodowych (j.m.). W podaniu dopochwowym istnieje dawka 100000 j.m., a doustnie podaje się 500000 j.m. Nystatyna do podawania na błony śluzowe występuje w dawce 100000 j.m./ml.

Zamienniki i preparaty flukonazolu i nystatyny

W Tabeli 1. i 2. prezentujemy wybrane preparaty handlowe z nystatyną lub flukonazolem, które można nabyć w aptekach.

Podsumowanie

Flukonazol i nystatynę wykorzystuje się do leczenia zakażeń grzybiczych. Mechanizm działania nystatyny i flukonazolu jest nieco inny, ale efekt podobny. Oba leki są dość bezpieczne, a najczęstsze działania niepożądane dotyczą układu pokarmowego. Czy można stwierdzić, co jest lepsze? Nystatyna czy flukonazol? Nie da się odpowiedzieć na to pytanie, bo wszystko zależy od konkretnej jednostki chorobowej. Flukonazol wydaje się być substancją o szerszej ordynacji. Terapia zakażeń grzybiczych jest skomplikowana i często wymaga wielotygodniowego leczenia.