Czym jest werteporfina i kiedy należy zachować ostrożność?
Werteporfina to substancja czynna wykorzystywana głównie w leczeniu wysiękowej (mokrej) postaci zwyrodnienia plamki związanej z wiekiem oraz patologicznej krótkowzroczności. Działa poprzez aktywację światłem, co prowadzi do zamknięcia nieprawidłowych naczyń krwionośnych w oku1. Jednak jej stosowanie nie jest odpowiednie dla wszystkich pacjentów. Przeciwwskazania mogą być bezwzględne (całkowicie wykluczające użycie leku) lub względne (wymagające szczególnej oceny przez lekarza). W niektórych przypadkach konieczne jest także zachowanie szczególnej ostrożności, nawet jeśli nie występują typowe przeciwwskazania2.
Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować werteporfiny?
- Nadwrażliwość na werteporfinę lub składniki pomocnicze – Stosowanie jest zabronione u osób, które kiedykolwiek miały reakcje alergiczne na tę substancję lub inne składniki preparatu. Podanie leku w takim przypadku może wywołać ciężkie reakcje uczuleniowe, zagrażające życiu2.
- Porfiria – Werteporfina jest przeciwwskazana u osób z porfirią, ponieważ jej mechanizm działania może prowadzić do nasilenia objawów tej choroby. Porfiria to schorzenie, w którym organizm nieprawidłowo przetwarza porfiryny, a dodatkowa ekspozycja na substancje światłouczulające, takie jak werteporfina, może wywołać ciężkie reakcje2.
- Ciężkie zaburzenia czynności wątroby – Werteporfina jest wydalana głównie przez wątrobę, dlatego u pacjentów z ciężką niewydolnością tego narządu może dojść do nadmiernej kumulacji leku w organizmie i poważnych powikłań2.
- Stosowanie werteporfiny jest bezwzględnie przeciwwskazane w przypadku ciężkiej niewydolności wątroby.
- W przypadku umiarkowanych zaburzeń czynności wątroby lub niedrożności dróg żółciowych należy zachować szczególną ostrożność – nie ma wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa w tej grupie pacjentów.
- Werteporfina wydalana jest głównie przez wątrobę, więc zaburzenia jej pracy mogą prowadzić do zwiększonego stężenia leku w organizmie.
Przeciwwskazania względne – kiedy decyzję podejmuje lekarz?
W pewnych sytuacjach werteporfina może być użyta tylko wtedy, gdy korzyści przewyższają potencjalne ryzyko. Decyzja należy zawsze do lekarza, który dokładnie ocenia stan pacjenta3.
- Umiarkowane zaburzenia czynności wątroby lub niedrożność dróg żółciowych – Brak jest wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa, dlatego stosowanie wymaga szczególnej ostrożności. Lekarz musi ocenić, czy potencjalne korzyści przewyższają ryzyko4.
- Pacjenci w znieczuleniu ogólnym – Nie ma badań klinicznych dotyczących stosowania werteporfiny podczas znieczulenia ogólnego, a badania na zwierzętach sugerują ryzyko poważnych zaburzeń hemodynamicznych. Lekarz powinien zachować ostrożność i indywidualnie rozważyć każdą sytuację5.
- Znaczne pogorszenie widzenia po pierwszej kuracji – Jeśli w ciągu tygodnia od podania leku wystąpi znaczna utrata wzroku (odpowiednik 4 lub więcej linii), nie należy powtarzać terapii, dopóki widzenie nie powróci do stanu sprzed leczenia6.
Kiedy zachować szczególną ostrożność?
W niektórych przypadkach werteporfina może być stosowana, ale wymaga to szczególnej uwagi i monitorowania ze strony personelu medycznego. Oto najważniejsze sytuacje, w których należy zachować czujność:
- Nadwrażliwość na światło – Po podaniu werteporfiny pacjent przez 48 godzin jest bardzo wrażliwy na światło. Ekspozycja na słońce lub silne światło może wywołać reakcje skórne, takie jak ból, obrzęk, pęcherze lub zmiana barwy skóry. Pacjent powinien nosić ochronną odzież i ciemne okulary oraz unikać silnego światła3.
- Reakcje nadwrażliwości i anafilaksja – Podczas infuzji mogą wystąpić reakcje uczuleniowe, a nawet ciężkie reakcje anafilaktyczne. Pacjent powinien być pod ścisłą obserwacją w trakcie podawania leku1617.
- Ryzyko wynaczynienia leku – W przypadku podania leku poza żyłę może dojść do silnego bólu, obrzęku i uszkodzenia tkanek w miejscu wstrzyknięcia. Konieczne jest natychmiastowe przerwanie infuzji i ochrona miejsca nakłucia przed światłem6.
- Kontakt z butylohydroksytoluenem (E321) – Substancja pomocnicza obecna w preparacie może podrażniać oczy, skórę i błony śluzowe. W przypadku kontaktu należy zmyć ją dużą ilością wody7.
- Przez 48 godzin po infuzji należy unikać słońca i silnego światła – stosuj ochronną odzież i okulary przeciwsłoneczne.
- Nie pomagają kremy z filtrem UV – ochrona musi być mechaniczna (odzież, okulary).
- W razie kontaktu leku z oczami, skórą lub błonami śluzowymi, natychmiast przemyj te miejsca dużą ilością wody.
- W przypadku wystąpienia bólu, obrzęku lub innych niepokojących objawów w miejscu podania leku, zgłoś to personelowi medycznemu.
Czy konieczna jest zmiana dawki?
Nie ma jednoznacznych zaleceń dotyczących zmiany dawki werteporfiny u pacjentów wymagających szczególnej ostrożności, jednak lekarz może indywidualnie rozważyć modyfikację terapii w zależności od stanu zdrowia pacjenta i ryzyka wystąpienia działań niepożądanych4.
Tabela podsumowująca przeciwwskazania
| Przeciwwskazanie | Typ (bezwzględne/względne) |
|---|---|
| Nadwrażliwość na werteporfinę lub składniki pomocnicze | Przeciwwskazane |
| Porfiria | Przeciwwskazane |
| Ciężkie zaburzenia czynności wątroby | Przeciwwskazane |
| Umiarkowane zaburzenia czynności wątroby lub niedrożność dróg żółciowych | Należy zachować ostrożność |
| Stosowanie podczas znieczulenia ogólnego | Należy zachować ostrożność |
| Znaczne pogorszenie widzenia po pierwszej kuracji | Należy zachować ostrożność |
| Nadwrażliwość na światło po podaniu leku | Należy zachować ostrożność |
| Ryzyko wynaczynienia leku | Należy zachować ostrożność |
Werteporfina – bezpieczeństwo stosowania zależy od przestrzegania przeciwwskazań
Werteporfina to nowoczesna i skuteczna substancja stosowana w leczeniu wybranych schorzeń siatkówki. Jednak jej użycie wymaga szczególnej rozwagi i przestrzegania przeciwwskazań, zarówno bezwzględnych, jak i względnych. Odpowiedni nadzór medyczny oraz świadomość możliwych działań niepożądanych są kluczowe dla bezpieczeństwa pacjenta. Przed rozpoczęciem terapii konieczna jest dokładna ocena stanu zdrowia oraz ścisłe przestrzeganie zaleceń dotyczących ochrony przed światłem i monitorowania reakcji organizmu.


















